Khi chính sách tiếp sức cho những chuyển đổi xanh

Khai thác năng lượng, chăn nuôi gia súc và xử lý rác thải đều phát sinh nhiều khí mê-tan. Nguồn ảnh: Catf

Từ cam kết đến những chính sách cụ thể

Trong cơ cấu phát thải khí nhà kính của Việt Nam, nông nghiệp, năng lượng và chất thải là những lĩnh vực quan trọng. Đây cũng là các nguồn phát sinh mê-tan đáng kể, từ ruộng lúa ngập nước, hoạt động chăn nuôi đến bãi chôn lấp và xử lý nước thải. Trong bối cảnh nhu cầu lương thực, năng lượng và quá trình đô thị hóa tiếp tục gia tăng, việc kiểm soát phát thải mê-tan càng trở nên cấp thiết.

Đây cũng là lý do Việt Nam cần những chính sách đủ cụ thể để biến mục tiêu giảm phát thải thành những thay đổi ngay trong hoạt động sản xuất. Người nông dân cần có động lực để thay đổi phương thức canh tác, doanh nghiệp cần có cơ chế khuyến khích đầu tư công nghệ, còn cộng đồng cần được hỗ trợ để thay đổi cách xử lý chất thải.

Những năm qua, Việt Nam đã từng bước xây dựng khung chính sách cho quá trình này. Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Kế hoạch hành động quốc gia về giảm phát thải khí mê-tan đến năm 2030 đều đặt ra những mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể. Theo đó, nước ta hướng tới mục tiêu giảm ít nhất 30% tổng lượng phát thải mê-tan vào năm 2030 so với năm 2020 với phạm vi triển khai khá rộng, từ trồng trọt, chăn nuôi, quản lý chất thải rắn, xử lý nước thải đến dầu khí, khai thác than và sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Trong những năm qua, Việt Nam đã ban hành nhiều chiến lược lớn liên quan đến giảm phát thải khí nhà kính. Nguồn ảnh: Dairy Reporter

Tạo động lực kinh tế để người dân, doanh nghiệp cùng chuyển đổi

Với nhiều hộ nông dân và doanh nghiệp, chi phí đầu tư ban đầu vẫn là một trong những rào cản lớn khi chuyển sang các mô hình ít phát thải. Một hệ thống tưới tiết kiệm nước, thiết bị đo đạc và giám sát đồng ruộng hay hầm biogas quy mô lớn đều cần nguồn vốn không nhỏ. Nếu không có cơ chế hỗ trợ phù hợp, việc thay đổi phương thức sản xuất có thể khó được triển khai trên diện rộng.

Vì vậy, tín dụng xanh và các chương trình cho vay ưu đãi có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi. Bên cạnh vốn vay, các chính sách hỗ trợ đầu ra cũng rất cần thiết. Nếu những sản phẩm được sản xuất theo quy trình ít phát thải có thể được nhận diện, chứng nhận và bán với giá tốt hơn, người sản xuất sẽ có thêm lý do để thay đổi.

Công nghệ cũng cần được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình này. Trong sản xuất lúa, cảm biến, dữ liệu thời tiết, thiết bị đo mực nước hay các giải pháp số có thể giúp người nông dân sử dụng nước và phân bón chính xác hơn. Trong chăn nuôi, công nghệ xử lý chất thải, biogas và tận dụng phụ phẩm có thể vừa giảm ô nhiễm, vừa hạn chế lượng mê-tan phát sinh. Vì vậy, các chương trình tập huấn, mô hình trình diễn và hoạt động chuyển giao kỹ thuật cần được triển khai song song với hỗ trợ tài chính.

Một động lực khác đang được kỳ vọng là thị trường các-bon. Khi các hoạt động giảm phát thải mê-tan được đo đạc, kiểm chứng và đủ điều kiện tạo tín chỉ các-bon, phần giảm phát thải có thể trở thành một nguồn giá trị kinh tế mới. Tất nhiên, để cơ chế này vận hành hiệu quả, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định lượng giảm phát thải.

Chính sách cũng không thể chỉ tập trung vào doanh nghiệp hay các dự án lớn. Ở nhiều vùng nông thôn, việc giảm mê-tan bắt đầu từ những thay đổi rất nhỏ: không đốt rơm rạ, điều chỉnh chế độ tưới cho ruộng lúa, xử lý chất thải chăn nuôi đúng cách hay phân loại rác hữu cơ để tận dụng làm phân bón. Bởi vậy, truyền thông và nâng cao nhận thức cộng đồng cần được xem là một phần của chính sách giảm phát thải.

Việt Nam đã có mục tiêu và từng bước hình thành khung chính sách cho giảm phát thải mê-tan. Chặng đường tiếp theo là làm cho những chính sách ấy trở nên dễ tiếp cận hơn, thiết thực hơn và tạo ra lợi ích đủ rõ ràng cho người thực hiện. Khi người nông dân thấy rằng tiết kiệm nước không chỉ giúp giảm mê-tan mà còn giảm chi phí; doanh nghiệp nhận ra xử lý chất thải có thể tạo thêm năng lượng và giá trị; còn cộng đồng hiểu rằng phân loại rác cũng là một cách góp phần giảm phát thải, khi đó mục tiêu giảm ít nhất 30% mê-tan vào năm 2030 sẽ không còn là một con số xa vời.