Lần đầu tiên WHO công bố danh sách 12 nhóm vi khuẩn nguy hiểm

(SK&MT) - Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lần đầu tiên, ngày 27/2 đã công bố một danh sách 12 nhóm vi khuẩn mà thế giới phải cấp thiết phát triển các loại thuốc kháng sinh mới để đối phó, vì nguy cơ những vi khuẩn này chống lại các phương pháp điều trị hiện nay là rất đáng lo ngại. Được đặt tên là “danh sách ưu tiên”, các siêu vi khuẩn này hiện nay đã trở thành mối đe dọa lớn nhất đối với sức khỏe con người.

Để đánh giá nguy cơ của các vi khuẩn này trong danh sách nói trên, các nhà khoa học của WHO dựa trên nhiều tiêu chuẩn như mức độ gây tử vong của các nhiễm trùng, thời gian lưu trú trong bệnh viện để chữa trị, mức độ kháng kháng sinh hoặc khả năng lây lan của vi khuẩn.

Theo Phó tổng Giám đốc WHO, Marie-Paule Kieny, danh sách những nhóm vi khuẩn này cần phải được chủ ý để giúp tăng cường các nghiên cứu tìm ra các loại thuốc chống lại các tác nhân gây bệnh, nhằm đáp ứng "nhu cầu cấp bách của y tế cộng đồng".

Các tiêu chí được sử dụng để xếp loại 12 siêu vi khuẩn bao gồm: mức kháng kháng sinh được ghi nhận hiện tại, tỷ lệ gây tử vong cho bệnh nhân, sự có mặt của chúng trong cộng đồng và gánh nặng mà các siêu vi khuẩn đặt lên hệ thống y tế.Ba trong số các siêu vi khuẩn đã được đặt vào mức “tới hạn”, nghĩa là gần như không còn loại thuốc nào để điều trị.

Danh sách này được WHO chia làm 3 loại theo tính cấp thiết của nhu cầu sử dụng kháng sinh mới: mức độ ưu tiên nguy kịch, cao và trung bình. Nhóm quan trọng nhất bao gồm những vi khuẩn đa kháng trong các bệnh viện, các nhà hộ sinh, và những bệnh nhân được chăm sóc đặc biệt như thở máy hay đặt catheter mạch máu.Chúng gồmAcinetobacter, Pseudomonas,vàcácloại Enterobacteriaceae khác nhau (Klebsiella, E.coli, Serratia, và Proteus). Chúng có thể gây nên các tình trạng nhiễm trùng nặng và thường dẫn tới tử vong như nhiễm khuẩn huyết và viêm phổi. Những vi khuẩn này trở nên kháng với đa số kháng sinh như carbapenems và cephalosporins thế hệ III, là những loại kháng sinh tốt nhất hiện nay để điều trị vi khuẩn đa kháng thuốc.

Tầng thứ hai và thứ ba trong danh sách – loại ưu tiên cao và trung bình – chứa những vi khuẩn gia tăng kháng thuốc khác mà gây ra các bệnh thông thường như lậu và ngộ độc thực phẩm do Salmonella.

“Top 3 [vi khuẩn hàng đầu] là thứ mà chúng ta không còn gì để điều trị”, Tiến sĩ Vicky Enne, một nhà vi sinh học lâm sàng tại University College London cho biết.

Các vi khuẩn thuộc nhóm thứ 2 và thứ 3 trong danh sách cũng đang thể hiện khả năng kháng kháng sinh mãnh liệt. Mặc dù vậy, chúng ta vẫn còn một đến một vài lựa chọn trong danh sách kháng sinh còn hiệu lực.

Có một điểm đáng chú ý trong danh sách là sự vắng mặt của vi khuẩn lao. WHO giải thích mặc dù các siêu vi khuẩn lao cũng thể hiện khả năng kháng thuốc rất khủng khiếp, nhưng họ sẽ không nhắc đến chúng ở đây. Lý do vì WHO luôn có một chương trình phòng chống dành riêng cho bệnh lao, để giải quyết toàn bộ những vấn đề phức tạp của nó hiện tại .

Có thể thấy, kháng kháng sinh đang ngày càng nhận được nhiều sự quan tâm hơn trên toàn thế giới. Nằm 2016, lần đầu tiên trong một cuộc họp Đại hội đồng, Liên hợp quốc đã đưa vấn đề kháng kháng sinh ra thảo luận ngang hàng đại dịch Ebola và HIV/AIDS.

Theo WHO, tình trạng kháng kháng sinh hiện nay đã lan rộng trên toàn cầu và có mặt ở mọi quốc gia. Các siêu vi khuẩn ước tính đang gây ra hơn 700.000 ca tử vong mỗi năm ngay tại thời điểm này. Nếu chúng ta không hành động, con số có thể tăng tới 10 triệu vào giữa thế kỷ.

Mục đích của WHO trong việc công bố danh sách này không phải để đe dọa mọi người. Điều họ muốn là tạo ra một hướng dẫn, thúc đẩy các nhà khoa học, chính phủ và các công ty dược phẩm trên toàn cầu cùng hành động. Làm sao khiến tất cả họ chung tay phát triển thêm các loại thuốc kháng sinh mới.

Trong thực tế, thuốc kháng sinh bây giờ không phải là một lĩnh vực đáng đầu tư với các công ty dược phẩm. Các đợt điều trị ngắn hạn và giá bán rẻ mạt của kháng sinh khiến họ không có động lực. Thay vào đó, các công ty dược phẩm thích các loại thuốc điều trị liên tục và đắt tiền như thuốc điều trị ung thư.

Tuy nhiên, đứng trên khía cạnh xã hội, có lẽ lúc này các công ty dược phẩm nên tận dụng sự hỗ trợ từ các chính phủ để đưa các loại thuốc kháng sinh mới xuất hiện trở lại trên dây chuyền sản xuất. Nếu bắt đầu nghiên cứu từ lúc này, có khi tới 10 năm nữa, các loại kháng sinh mới có thể xuất hiện trên thị trường. Thế nhưng, có dù muộn cũng hơn không.

WHO cũng kêu gọi tăng cường phòng ngừa, kiểm soát các nhiễm khuẩn và sử dụng kháng sinh ở người và các loài động vật khác. Ngoài ra, các khả năng phòng ngừa, số lượng các khả năng lựa chọn điều trị còn tác dụng và sự sẵn có của thuốc kháng sinh mới cũng là các yếu tố được các nhà khoa học tính đến.

Bác sĩ Marie-Paule Kieny, trợ lý Tổng giám đốc của Hệ thống và Đổi mới Y tế của WHO nói rằng: “Danh sách này là công cụ mới để đảm bảo việc Nghiên cứu và Phát triển có thể đáp ứng được nhu cầu cấp thiết của y tế công cộng”. “Vấn đề kháng kháng sinh ngày càng gia tăng, chúng ta càng gặp khó khăn trong lựa chọn điều trị. Nếu chúng ta để cho các tác động thị trường đơn thuần thì các loại thuốc kháng sinh mới mà chúng ta cần nhất sẽ không được phát triển đúng thời gian”.

Danh sách này được đưa ra nhằm thúc đẩy chính phủ có các chính sách khuyến khích Nghiên cứu và Phát triển khoa học cơ bản và nâng cao được tài trợ bởi các cơ quan nhà nước cũng như các cơ quan tư nhân trong việc tìm kiếm, phát hiện kháng sinh mới. Nó sẽ cung cấp hướng dẫn cho những sáng kiến Nghiên cứu và Phát triển mới như sáng kiến WHO/Thuốc điều trị những bệnh lãng quên (DNDi), Hợp tác Toàn cầu Nghiên cứu và Phát triển kháng sinh, hứa hẹn phát triển không lợi nhuận những kháng sinh mới.

Linh Đức