Một ngày Tháng Tư với Quảng Trị “máu và hoa”

Điểm đến mà đoàn chúng tôi lựa chọn là Trung tâm Phục hồi chức năng huyện Gio Linh, nhưng mảnh đất mà mỗi nhành cỏ ngọn cây đều có những linh hồn chiến sĩ đồng bào nương tựa còn mang đến cho chúng tôi những tâm cảm thiêng liêng khác.

Nhà báo Vũ Thị Tuyết Nhung - Trưởng Đoàn thiện nguyện CLB Nhà báo nữ VN và lãnh đạo Trung tâm tại buổi trao tặng quà

Quảng Trị mảnh đất thắt lại nhỏ bé của dải đất hình chữ S mà con gà gáy phía biển cũng đánh thức cỏ cây nơi đại ngàn dãy Trường Sơn lại như “điểm thắt định mệnh” để Mẹ Việt Nam tin đặt gánh lên vai gánh nặng nỗi đau hai đầu đất nước suốt 21 năm ròng cuộc kháng chiến trường kỳ đánh đuổi quân xâm lược!

Giải phóng Quảng Trị là ý chí của cả dân tộc tạo niềm tin, tạo thế và lực để tiến tới giải phóng hoàn toàn miền Nam. Bởi thế, kẻ thù cũng tìm mọi cách để ngăn chặn ý chí ấy, niềm tin ấy bằng cuộc chiến khốc liệt trên rẻo đất nhỏ nhoi phía Nam sông Bến Hải!

Từng mét vuông đất Quảng Trị thấm đẫm máu và xương thịt con dân đất Việt như câu thơ của một chiến sỹ “Rêu cũng đỏ như đã từng là máu. Cỏ xanh hơn nơi hàng vạn chiến binh nằm”.

59 em tậ nguyền nạn nhân dioxin đang phục hồi chức năng tại Trung tâm

Quảng trị là tỉnh có nhiều nghĩa trang nhất trong cả nước: với 73 nghĩa trang huyện và có 2 trong số 4 nghĩa trang quốc gia, và một ngôi mộ lớn nhất nước: Thành cổ Quảng Trị. Trong cuộc kháng chiến trường kỳ, Quảng Trị phải hứng chịu số lượng bom đạn bằng 7 quả bom nguyên tử Mỹ đã ném xuống Hirosima (Nhật Bản) năm 1945. Hàng vạn tấn bom Napan, hàng ngìn tấn chất độc hoá học rải dầy trên từng thôn xóm, ngấm sâu vào lòng đất mà hàng chục năm sau người dân Gio Linh, Cam Lộ, Hướng Hoá, Khe Sanh... vẫn váng vất mùi hoá chất tàn bạo đó.

Không có gia đình nào không có người chết. Am thờ, bia mộ “mọc” dày trên từng ngõ nhỏ, trước cổng mỗi căn nhà. Hàng vạn gia đình có người tàn tật do ảnh hưởng chất độc da cam và di chứng ấy kéo dài cả đến thế hệ thứ ba, thứ tư. Có người mẹ nuôi 4 đứa con bị mù, có gia đình cả 3 đứa con nằm nguyên một chỗ mấy chục năm qua..., gian truân, chật vật, nghèo khổ luôn quấn lấy họ.

Sau chiến tranh, cùng với sự chung tay của cả nước, người dân Quảng Trị từng bước tái thiết quê hương mình. Cuộc sống của người dân cũng sáng dần lên, no đủ hơn. Tuy nhiên, phía sâu chân dãy Trường Sơn hay dọc thượng nguồn con sông Thạch Hãn vẫn còn nhiều lắm những gia đình phải vật lộn với nỗi đau di chứng chiến tranh - một “chiến trường không tiếng súng”, cũng khốc liệt giằng xé chỉ để tồn tại, để được sống!

Ông Thái Văn Lưu, giám đốc Trung tâm chia sẻ với các nhà báo

May thay, lòng nhân ái của cộng đồng vẫn luôn hướng về miền đất mưa như lũ, nắng như lửa cháy Quảng Trị. Và, tháng 4 lịch sử này, cùng với niềm vui 50 năm đất nước thống nhất, non sông liền một dải, Đoàn thiện nguyện Câu lạc bộ nhà báo nữ Việt Nam hầu hết tuổi cao, sức không khoẻ nhưng như một sự hối thúc từ con tim, giúp họ mạnh mẽ vượt hơn 500 cây số về với Gio Linh - mảnh đất bị san phẳng, hứng chịu hàng tấn chất độc da cam trong chiến tranh. Các cựu nhà báo cùng với bạn bè và người thân của họ đã gom góp từ tiền lương hưu, san chia vật chất của gia đình trao tặng 59 phần quà cho 59 cháu bị tật nguyền đủ loại do ảnh hưởng chất độc dioxin trong chiến tranh, mỗi phần quà là 1 chăn ấm và 1 triệu đồng tiền mặt. Thật nhỏ nhoi, không thấm tháp gì so với những nỗi đau cả thể xác và tinh thần mà bản thân các em và gia đình đã và đang phải gánh chịu, nhưng mang nặng tình cảm của chúng tôi, những người đến tận nơi trao tận tay các gia đình tại Trung tâm Phục hồi chức năng trẻ khuyết tật huyện Gio Linh (Trung tâm), và cả những người không tham gia đoàn đi nhưng đã gửi quà theo.

Các nhà báo nữ dâng hương hoa tại nghĩa trang liệt sĩ

"Thắp một nén nhang cho người nằm dưới mộ"

Không ai cầm được dòng lệ khi tận mắt chứng kiến những nỗi đau này, và nghe tâm sự của những bà mẹ, những ông bố đưa con đến đây. Ông Thái Văn Lưu, Giám đốc Trung tâm chia sẻ: Trong những năm qua, mặc dù Đảng bộ và chính quyền, mặt trận cùng các đoàn thể đã chung tay góp sức để chăm lo cho các nạn nhân bị nhiễm dioxin, người khuyết tật, trẻ mồ côi nhưng chưa thể đáp ứng được, vì số lượng các nạn nhân này quá đông. Toàn huyện có 3.477 người khuyết tật, trong đó có 695 người nhiễm dioxin. 23 năm kể từ khi thành lập, cán bộ nhân viên Trung tâm cùng với phụ huynh đã hết lòng để mong họ có thể phục hồi phần nào những khuyết tật cơ thể. 59 cháu được lựa chọn nhận quà hỗ trợ hôm nay chỉ là những trường hợp khó khăn nhất.

Nặng lòng chia tay các cháu và gia đình cùng cán bộ nhân viên Trung tâm, đoàn chúng tôi tiếp tục đến thắp hương tri ân tại Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, Nghĩa trang Đường 9 và Thành cổ Quảng Trị - nơi có hàng vạn ngôi mộ liệt sĩ có tên và không tên – những người con ưu tú khắp mọi miền Tổ quốc để lại tuổi thanh xuân của mình trên mảnh đất máu lửa này, cho cuộc hồi sinh và nở hoa của Quảng Trị hôm nay. Trong số các chị em tham gia đoàn thiện nguyện hôm nay, có chị đã đến đây nhiều lần, có chị lần đầu “thắp một nén nhang cho người nằm dưới mộ”, nhưng tất cả đều chung một cảm xúc kính phục và biết ơn. Nhà báo, nhà thơ Phạm Hồ Thu xúc động nói: “Hơn 50 năm trước, trong đoàn nhà báo đi B vào chiến trường khu 5, tôi đã qua mảnh đất này – mảnh đất đã ôm chặt nhiều bạn bè cùng trang lứa chúng tôi để họ “mãi mãi tuổi hai mươi”. Khi hòa bình rồi, mỗi lần đến đây tôi đều khóc lặng. Vẻ bình yên hôm nay đã được đổi bằng quá nhiều máu xương. Xin anh linh các anh hùng liệt sĩ, anh linh những người lính và nhân dân đã ngã xuống nơi mảnh đất này phù hộ cho đất nước và nhân dân nhanh chóng đi qua những gian khó để có những ngày hạnh phúc và bình yên thật sự”.

Rời thị xã Quảng Trị, khúc tráng ca “Cỏ non Thành cổ” cứ theo chúng tôi suốt cả chặng đường về. Lòng hẹn lòng, chúng tôi sẽ còn quay trở lại.

Nghĩa trang quốc gia Trường Sơn

Đài tưởng niệm Thành cổ Quảng Trị 81 ngày đêm năm 1972

Chim hòa bình tung bay trước Nghĩa trang Đường 9