Nghiện mạng xã hội : Thảm họa mới cho sức khỏe cộng đồng

SK&MT - Nhật báo Les Echos của Pháp vừa có bài “Nghiện mạng xã hội là một thảm họa mới cho sức khỏe cộng đồng”, trong đó đưa ra nhận định những người sinh từ 1995 đến 2012, bị “khủng hoảng sức khỏe tinh thần tồi tệ nhất từ nhiều thập kỷ qua”» mà thủ phạm chính là điện thoại thông minh.

Bài báo dẫn nghiên cứu của giáo sư tâm lý Mỹ Jean Twenge, cho thấy số lượng các cuộc gặp gỡ, hẹn hò trong giới trẻ, tỉ lệ học sinh trung học có bằng lái xe… sụt giảm từ năm 2012, ngược lại, tỉ lệ thanh thiếu niên trầm cảm, cô độc và có ý định tự vẫn tăng vọt đáng báo động.

Thế hệ iGen, tên gọi được nhà nghiên cứu Mỹ đặt cho giới thanh thiếu niên không ngừng lướt mạng, thu mình, đau khổ vì ghen với những người cùng trang lứa có điều kiện thường xuyên phô bày cuộc sống thường nhật trên mạng Facebook hoặc Instagram. Thậm chí, để không bị thua bè kém bạn, họ không thể rời chiếc điện thoại thông minh ngay cả ban đêm, khi đi ngủ. Một số nhà nghiên cứu đánh giá đây là hiện tượng “sợ không có điện thoại” , rất phổ biến ở người trưởng thành nhưng ngày càng tác động đến giới trẻ, lớn lên với chiếc điện thoại trong tay.

Vậy thời gian lướt điện thoại thông minh và tình trạng trầm cảm có quan hệ gì với nhau ? Theo Les Echos, dù vẫn khó giải thích được về quan hệ nhân quả, nhưng giới nghiên cứu bắt đầu có thể khẳng định rằng chính mạng xã hội có tác động đến não bộ, giống như một số chất gây nghiện. Vì trái với vô tuyến truyền hình, các mạng xã hội đưa ra những tương tác khác nhau: người sử dụng không bao giờ biết được sẽ nhận được bao nhiêu lượng like (thích) hoặc sẽ xem loại video nào. Sức hấp dẫn đến mức được giáo sư Ofir Turel, chuyên về hệ thống thông tin thuộc đại học California (Mỹ), so sánh như “các loại bánh kẹo khác nhau được đặt trong tủ lạnh mỗi ngày, người ta khó lòng cưỡng lại được ý muốn mở nó ra”. Nhiều nhà nghiên cứu cảnh báo tác động tiêu cực đến năng lực nhận thức, như giảm khả năng ghi nhớ, suy luận và giải quyết các vấn đề mới.

Hiện nay, có hơn 1 tỷ người đang sử dụng mạng xã hội Facebook. Trung bình mỗi ngày có hơn nửa tỷ người bấm like trên Facebook. Tuy nhiên, thực trạng đáng bàn ở đây là chúng ta đang quá lạm dụng công cụ này. Thuật ngữ “nghiện facebook” ra đời để chỉ tình trạng sử dụng face một cách quá đà, liên tục và không thể dừng việc vào facebook, viết status hay check in… hằng ngày được. Nghiện Facebook có những đặc điểm chung với những vấn đề nghiện khác là đều ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Các nhà nghiên cứu tại đại học Chicago đã phân tính hơn 8.000 báo cáo mong muốn hàng ngày tới từ 250 người tham gia và thấy rằng Facebook (và Twitter) khó bỏ hơn cả thuốc lá hay rượu.

Đồng thời, nghiên cứu còn cho thấy những em học sinh sử dụng Facebook thường xuyên, ngoài nguy cơ nghiện Facebook sẽ có nguy cơ nghiện thuốc lá gấp 5 lần, nghiện rượu gấp 3 lần và nghiện ma túy gấp 2 lần so với những em không sử dụng. Vì trên Facebook đầy rẫy những hình ảnh uống rượu, hút ma túy và đánh nhau... điều này sẽ ảnh hưởng xấu đến giới trẻ.

Các nhà khoa học đồng thời phát hiện ra rằng sự phổ biến của mạng xã hội là tác nhân gây ra hoặc làm trầm trọng hơn nhiều chứng rối loạn tâm lý ở con người như trầm cảm, âu lo, ADHD, rối loạn ăn uống và tình trạng nghiện Internet. Những biểu hiện cụ thể:

- Kém tự tin, sa sút lòng tự trọng.

- Cảm thấy khó chịu, chán nản mỗi khi xem hình ảnh về cuộc sống của những người khác trên mạng xã hội.

- Ghen tỵ với cuộc sống của người khác, mong muốn mình được như thế.

- Bị phụ thuộc vào mạng xã hội, cảm thấy rằng việc sử dụng nó là hoạt động giải trí duy nhất có ý nghĩa.

- Không còn hào hứng với những cuộc gặp mặt trực tiếp với người thân, bạn bè và các mối quan hệ xã hội; tự cô lập bản thân mình với cuộc sống bên ngoài.

Trong một thời gian dài, mạng xã hội Facebook kín tiếng về chủ đề này vì họ không muốn thừa nhận những nguy hiểm của các chức năng gây nghiện của Facebook vì đây là những tính năng trọng tâm trong mô hình kinh doanh hiện đại của mạng xã hội có nhiều người sử dụng nhất. Facebook muốn người sử dụng bỏ càng nhiều thời gian trên mạng xã hội càng tốt để bán được nhiều quảng cáo.

“Bỏ nhiều thời gian trên các mạng xã hội là điều xấu với chúng ta hay không?”, câu hỏi điều tra được Facebook đặt ra với người sử dụng vì theo giám đốc nghiên cứu của Facebook, đây là vấn đề mấu chốt đối với Silicon Valley. Theo kết luận quả thăm dò do công ty tự tiến hành, Facebook là công cụ trung lập, tác động tốt hay xấu hoàn toàn tùy thuộc vào thời gian sử dụng.

Một mặt, Facebook công nhận những tác động tiêu cực trong cách sử dụng nội dung một cách thụ động, như lướt thời sự hoặc nhấp vào các đường dẫn (link). Mặt khác, Facebook cũng khẳng định mạng xã hội có nhiều lợi ích khác như giữ liên lạc với người thân thông qua những lời bình luận và tin nhắn, hoặc sử dụng mạng xã hội để ôn lại những kỷ niệm cũ, giúp cải thiện tinh thần.

Facebook tuyên bố sẵn sàng cải thiện mạng xã hội tùy theo những kết quả trên. Tập đoàn nổi tiếng cũng sẽ chi 1 triệu euro để tài trợ cho các nghiên cứu nhằm hiểu rõ hơn tác động của công nghệ đến trẻ em.

Có thể nói, nghiện mạng xã hội, nghiện chơi game online đã và đang gây ra rất nhiều ảnh hưởng đến mặt tinh thần, tâm lý của người dùng, đặc biệt là giới trẻ ở rất nhiều nước trên thế giới.

Linh Đức