Nhiều triển vọng về việc tối ưu hóa giấc ngủ

Một số công trình nghiên cứu khoa học cho thấy, khi con người ngủ, huyết quản dưới da nở ra, vì thế có tác dụng bổ sung dinh dưỡng và ôxy cho làn da, đồng thời lại bỏ bài tiết các chất có hại trong cơ thể. Khi ngủ, các hormon sinh trưởng trong người được tiết ra nhiều hơn nên có tác dụng thúc đẩy sự sinh trưởng, tái tạo làn da, giữ cho da được mịn màng. Khi thiếu ngủ, cơ thể sẽ tăng hàm lượng chất kích thích cortisol trong máu, hormon này đã làm tăng hoạt tính của một enzime để tích mỡ. Vì vậy, trong một số trường hợp, thiếu ngủ cũng sẽ làm cơ thể tăng cân. Thiếu ngủ cũng là một trong những nguyên nhân làm cho trẻ em chậm phát triển, thiếu minh mẫm và khả năng tiếp thu kém.

Giấc ngủ ngon sẽ làm tiêu hao sự mệt mỏi, khôi phục lại sức lực đã tiêu hao, giữ cho thần kinh được cân bằng, bảo vệ đại não, vì thế giữ cho con người tính tình ôn hòa, cởi mở, có tác dụng khôi phục và tăng cường trí nhớ, vì thế nâng cao hiệu suất công việc. Đặc biệt, những người thường xuyên phải lao động trí óc căng thẳng cần được ngủ đủ giấc. Nếu thiếu ngủ kéo dài sẽ dẫn đến rối loạn thần kinh, dễ cau có, nổi nóng, suy nhược hệ tuần hoàn não và có thể sinh ra nhiều chứng bệnh khác. Thiếu ngủ còn ảnh hưởng đến nồng độ các hormon tuyết giáp trong máu, có thể dẫn đến nguy cơ cao huyết áp.

Hậu quả của việc thiếu ngủ đều đã được cảnh báo rõ ràng, song mọi người đều phớt lờ.

Khi ban ngày không đủ thời gian để làm xong việc, giấc ngủ tối luôn là một trong những thứ đầu tiên bị chúng ta hy sinh.

Nhưng sẽ ra sao nếu như chúng ta có thể tối ưu hóa giấc ngủ để tận hưởng được hết các lợi ích của giấc ngủ sâu, trong khoảng thời gian ngủ ngắn hơn? Điều này nghe thì có vẻ xa vời, nhưng thực tế thì không đến nỗi ngoài tầm tay, nhờ các kỹ thuật 'tối ưu hóa giấc ngủ' mới.

Các thí nghiệm khác nhau trên khắp thế giới đã chỉ ra rằng việc tăng cường hiệu quả hoạt động ban đêm của bộ não là chuyện khả thi - bằng cách khiến ta nhanh chóng rơi vào giai đoạn ngủ sâu, và nghỉ ngơi tốt hơn một khi đã ngủ sâu.

Trong một giấc ngủ bình thường, não bộ chuyển qua nhiều giai đoạn khác nhau của giấc ngủ, mỗi giai đoạn có một kiểu 'sóng não' đặc trưng, trong đó các tế bào thần kinh ở các vùng khác nhau của não hoạt động đồng bộ theo một nhịp điệu cụ thể (gần giống như việc một đám đông đồng loạt đọc kinh hoặc đánh trống vậy).

Trong các giai đoạn ngủ chuyển động mắt nhanh, nhịp điệu diễn ra khá nhanh - chính trong khoảng thời gian đó chúng ta có nhiều khả năng mơ nhất.

Nhưng tại một số thời điểm nhất định, mắt chúng ta ngừng chuyển động, giấc mơ của chúng ta mờ dần và nhịp sóng não giảm xuống mức chưa đến một 'nhịp' mỗi giây - lúc đó chúng ta bước vào trạng thái vô thức sâu nhất, không phản xạ nhất, được gọi là 'giấc ngủ sóng chậm'. Đây chính là giai đoạn ngủ được các nhà khoa học đặc biệt quan tâm khi nghiên cứu khả năng tối ưu hóa giấc ngủ.

Nghiên cứu từ thập niên 1980 đã chỉ ra rằng giấc ngủ sóng chậm là điều cần thiết cho việc duy tu bảo dưỡng bộ não. Nó cho phép các vùng não cần thiết di chuyển ký ức của chúng ta từ vùng lưu trữ ngắn hạn sang vùng lưu trữ dài hạn - giúp chúng ta không quên những gì đã học. Các sóng chậm cũng có thể kích hoạt máu và dịch não tuỷ lưu thông qua não bộ, đào thải các mảnh vỡ độc hại có thể gây tổn thương thần kinh. Chúng cũng dẫn đến sự suy giảm hormone cortisol (yếu tố gây căng thẳng) và giúp trẻ hóa hệ thống miễn dịch, sẵn sàng chiến đấu khi cơ thể bị nhiễm trùng.

Những kết quả như vậy khiến các nhà khoa học tự hỏi liệu chúng ta có thể tăng cường lợi ích của giấc ngủ và cải thiện hoạt động ban ngày hay không bằng cách thúc đẩy cơ thể sản xuất những sóng chậm đó.

Một trong những kỹ thuật hứa hẹn nhất để làm như vậy hoạt động gần giống như một máy đếm nhịp giúp đưa não bộ hoạt động theo đúng nhịp cần có.

Những người tham gia thử nghiệm đeo một bộ thiết bị đeo đầu để ghi lại hoạt động của não và đánh dấu khi não họ bắt đầu tạo ra sóng chậm. Sau đó, thiết bị sẽ phát các rung động âm thanh nhẹ nhàng, bắt đầu đồng bộ với sóng chậm tự nhiên trong não, vào các khoảng thời gian đều đặn trong đêm. Âm thanh vừa đủ nhỏ để tránh đánh thức người tham gia, nhưng cũng đủ lớn để não bộ có thể nhận biết được trong vô thức.

Hầu hết các nghiên cứu cố gắng tăng cường giấc ngủ sóng chậm đã được thực hiện trên các nhóm nhỏ những người tham gia trẻ, khỏe mạnh, vì vậy để chắc chắn về lợi ích của việc thúc đẩy giấc ngủ sóng chậm, chúng ta cần xem xét thử nghiệm rộng hơn trên các nhóm đa dạng hơn.

Dựa trên các bằng chứng hiện có, công nghệ này đã được đưa vào ứng dụng trên một số ít các thiết bị tiêu dùng, chủ yếu ở dạng băng-đô đeo trên đầu suốt đêm.

Chẳng hạn, công ty khởi nghiệp Dreem của Pháp đã sản xuất chiếc băng-đô (có giá khoảng 400 Euro hoặc 330 Bảng Anh) sử dụng kích thích thính giác để tăng cường giấc ngủ sóng chậm bằng cách sử dụng một thiết lập tương tự như trong các thí nghiệm khoa học. Thiết bị của Dreem cũng kết nối với một app phân tích thói quen đi ngủ của bạn và đưa ra lời khuyên cùng với bài tập thực hành để giúp bạn có được một giấc ngủ đêm tốt hơn. Chúng bao gồm những thứ như thiền và các bài tập thở, nhằm giúp bạn ngủ nhanh hơn và tỉnh giấc ít hơn vào ban đêm.

Aurore Perrault từ Đại học Concordia ở Montréal (Canada) gần đây đã thử nghiệm một chiếc giường đu đưa có thể nhẹ nhàng lắc lư qua lại cứ mỗi nhịp là bốn giây. Bà nói rằng kỹ thuật này được lấy cảm hứng từ chuyện em bé mới chào đời của một đồng nghiệp được đung đưa ru ngủ, khiến cả nhóm tự hỏi liệu người lớn cũng có thể được hưởng lợi từ chuyển động nhẹ nhàng này hay không. Những người tham gia thử nghiệm cũng cho biết là họ cảm thấy thoải mái hơn vào cuối đêm, và khả năng ghi nhớ, học tập trong ngày hôm sau cũng tốt hơn.

Mặc dù lĩnh vực này vẫn còn ở giai đoạn sơ khai, nhưng các nghiên cứu cho thấy có rất nhiều triển vọng trong lý thuyết chung về việc tối ưu hóa giấc ngủ để tăng sức mạnh cho các giấc ngủ (dù chúng ta ngủ nhiều hay ngủ ít).

Chúng ta biết rằng mất ngủ mãn tính có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như tiểu đường và thậm chí bệnh Alzheimer - nhưng không có nghĩa rằng những kỹ thuật mới này sẽ giúp giảm những rủi ro mắc bệnh đó.

Vào lúc này, cách duy nhất được đảm bảo để có được tất cả những lợi ích của giấc ngủ - cả dài hạn và ngắn hạn - là đảm bảo ngủ đủ thời lượng.

Cho dù có quyết định thử các thiết bị hỗ trợ giấc ngủ hay không thì bạn vẫn nên cố gắng thu xếp công việc để đi ngủ sớm và tránh uống quá nhiều rượu, caffeine và tránh chúi mắt vào các loại màn hình (tivi, máy tính) quá lâu trước khi đi ngủ - đây chính là những yếu tố sẽ làm hỏng chất lượng giấc ngủ của chúng ta.

Bộ não của chúng ta không thể hoạt động mà không cần nạp lại năng lượng - bất cứ ai hy vọng một cuộc sống hạnh phúc, khỏe mạnh, phong phú đều cần phải nhận thức rõ thực tế này.

Linh Đức