Phát huy tối đa giá trị và sức mạnh văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Đồng chí Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương quán triệt nội dung trọng tâm của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. (Ảnh: TTXVN)

Tiếp tục Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW và Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, sáng 25/2, tại Hà Nội, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết thông tin chuyên đề "Nội dung trọng tâm, cốt lõi của Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam."

Văn hóa, con người là nền tảng

Khẳng định vị trí, vai trò, tầm quan trọng của Nghị quyết số 80-NQ/TW, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho biết Nghị quyết đã xác định: "Yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đòi hỏi phải có những chủ trương, quyết sách đột phá mang tính chiến lược, đồng bộ nhằm khắc phục hạn chế, bất cập, chủ động nắm bắt thời cơ, vượt lên thách thức, thúc đẩy phát triển văn hóa... Khẳng định vị thế, tầm vóc nền văn hóa Việt Nam xứng tầm một quốc gia phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, có truyền thống văn hóa, văn hiến lâu đời, đóng góp xứng đáng vào dòng chảy văn minh nhân loại."

Những nội dung rất cô đúc trên không phải là mong ước, lời kêu gọi mà chính là yêu cầu rất mới, rất cao, bao trùm, là đòi hỏi khách quan của lịch sử dân tộc đối với văn hóa trong kỷ nguyên mới. Chính từ khát vọng và tầm nhìn chiến lược trên mà Nghị quyết số 80-NQ/TW đã xác định quan điểm chỉ đạo, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp phát triển văn hóa từ nay đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045.Quan điểm, nội dung trong Nghị quyết số 80-NQ/TW chứa đựng tính kế thừa và sự phát triển lý luận cũng như xác định mục tiêu và nhiệm vụ lớn xây dựng, phát triển văn hóa thông qua sự đánh giá khách quan thành tựu và hạn chế của văn hóa những năm qua.

Các đại biểu dự Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW và Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị tại điểm cầu chính Hội trường Diên Hồng. (Ảnh: TTXVN)

Để có thể phát triển bền vững đất nước, văn hóa không chỉ là "nền tảng tinh thần" mà phải trở thành nền tảng vững chắc của sự phát triển. Nghị quyết số 80-NQ/TW có tới 3 lần khẳng định: "Văn hóa, con người là nền tảng," "Phát triển văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc." Từ đó, Nghị quyết chỉ ra yêu cầu: "Các cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên và nhân dân quán triệt, nhận thức đầy đủ, sâu sắc, toàn diện về vai trò nền tảng, sức mạnh nội sinh quan trọng của văn hóa trong phát triển đất nước."

Nghị quyết số 80-NQ/TW tiếp tục đào sâu hơn, nêu yêu cầu và nhiệm vụ cao hơn, không dừng lại ở các quan hệ xã hội, mà đòi hỏi, "Văn hóa phải thấm sâu "từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới"; nhấn mạnh yêu cầu có tính nguyên tắc: "Văn hóa phải thấm sâu vào mọi quy hoạch, kế hoạch, đề án, dự án với tầm nhìn dài hạn và tiêu chuẩn cao, đảm bảo đồng bộ, tương hỗ với các chính sách, giải pháp đột phá về phát triển kinh tế, giáo dục, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số."

Từ tầm nhìn mới, bao trùm về văn hóa, Nghị quyết số 80-NQ/TW lần đầu tiên đã đưa hai phạm trù mới về văn hóa: Văn hóa là "trụ cột" và là "hệ điều tiết" cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Như vậy, cùng với chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa trở thành một trong bốn trụ cột của sự phát triển.

Đồng thời, đặc điểm nổi bật của quan điểm, đường lối phát triển văn hóa trong Nghị quyết số 80-NQ/TW chính là "phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tạo dựng không gian mới, xung lực mới cho phát triển văn hóa," từ đó Nghị quyết khẳng định "ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa là một trong ba lĩnh vực đột phá." Để thực hiện nhiệm vụ này, Nghị quyết yêu cầu "xây dựng cơ chế, chính sách đột phá "phát triển" các nội dung trên trong lĩnh văn hóa, ban hành bộ quy tắc ứng xử trên không gian số, làm trong sạch môi trường văn hóa số; xây dựng hệ sinh thái văn hóa số.

Để hiện thực hóa chủ trương rất mới, gắn với tính hiện đại trong phát triển văn hóa, đồng chí Trịnh Văn Quyết nêu rõ, một loạt công việc được chỉ ra trong Nghị quyết này nhằm tạo động lực bứt phá cho phát triển văn hóa. Gắn với yêu cầu đó xuyên suốt trong Nghị quyết là nhiệm vụ hoàn thiện thể chế, tạo đột phá chiến lược, khơi thông nguồn lực, tập trung xây dựng các luật về hoạt động văn hóa, tháo gỡ các điểm nghẽn, nút thắt, hạn chế, kìm hãm sự phát triển văn hóa nhiều năm qua, xây dựng chính sách đặc thù cho các lĩnh vực đặc biệt tinh tế này, chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo và phục vụ, từ quản lý sang quản trị văn hóa hiện đại.

Thực hiện các tư tưởng mới, Nghị quyết khẳng định, các lực lượng, chủ thể phát triển văn hóa, trong đó Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, gắn chặt với vai trò chủ thể sáng tạo là nhân dân và đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, cán bộ văn hóa, doanh nhân giữ vai trò quan trọng.

Theo Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, một nhận thức mới trong Nghị quyết số 80-NQ/TW thể hiện rõ trong hai nội dung gắn kết với nhau là phát triển văn hóa phải "ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội," gắn với xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người, chủ quyền văn hóa số."Nghị quyết số 80-NQ/TW đặt văn hóa "ngang tầm" với chính trị, kinh tế, xã hội; thể hiện một tầm nhìn mới, chỉ ra chất lượng và vị thế của văn hóa trong việc "định vị quốc gia." Tầm nhìn này không đơn thuần về mặt lý luận mà chính là một đòi hỏi cao sự thay đổi cơ bản trong tư duy và hành động phát triển văn hóa, khẳng định tầm vóc mới của văn hóa hiện đại Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.

Nghị quyết số 80-NQ/TW đã chỉ ra nhiệm vụ "xây dựng thế trận an ninh văn hóa" với nội hàm với các yếu tố cơ bản: Phát huy tối đa giá trị và sức mạnh văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới; xử lý hài hòa, hiệu quả các quan hệ nội tại của văn hóa; giữa xây và chống, truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế; khuyến khích và tôn trọng sự phát triển ngày càng đa dạng của văn hóa Việt Nam hiện đại, đồng thời tập trung nguồn lực, vật lực, tài lực cho dòng chủ lưu, chủ lực của văn hóa là yêu nước, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, xây dựng, bồi đắp nhân cách con người; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường, cộng đồng đến toàn xã hội và không gian số.

"5 yếu tố đó là lá chắn vững chắc của thế trận an ninh văn hóa, đồng thời chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa, xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới; gắn thế trận an ninh văn hóa với quốc phòng, an ninh, kiên quyết xử lý thông tin xấu độc, phản văn hóa, tin giả trên mạng xã hội và phương tiện thông tin khác, xây dựng bản lĩnh "sức đề kháng" trước tác động phức tạp và lệch chuẩn của văn hóa ngoại lai, phản cảm, phi văn hóa, nhất là trên nền tảng trực tuyến xuyên biên giới," Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương khẳng định.

Tầm nhìn mới về mục tiêu và các nhiệm vụ cốt lõi

Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nêu Nghị quyết số 80-NQ/TW vừa khẳng định mục tiêu chung cho từng lĩnh vực, vừa chỉ ra một số chỉ tiêu cụ thể cần phải đạt tới; gắn yêu cầu cao về chất lượng phát triển với định lượng cụ thể của một số lĩnh vực văn hóa. Đây là tư duy khoa học-thực tiễn, tránh những yêu cầu chung chung không đánh giá được kết quả.

Bên cạnh đó, xây dựng con người luôn là vấn đề trung tâm, cốt lõi, mục tiêu cao nhất trong các nghị quyết của Đảng ta về văn hóa. Nghị quyết số 80-NQ/TW đã kế thừa triệt để tư tưởng đó, gợi mở và xác định cụ thể, toàn diện những nội dung mới; đồng thời nhấn mạnh phép biện chứng "phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới và xây dựng con người để phát triển văn hóa."Để xây dựng và vươn lên hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam thời kỳ mới, Nghị quyết yêu cầu triển khai đồng bộ hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình, chuẩn mực con người Việt Nam. Tổng hợp kết quả nghiên cứu, xác định nội hàm các hệ giá trị trên được triển khai từ Đại hội XIII (năm 2021) đến nay, Nghị quyết đã khẳng định rõ các thành tố cụ thể của các hệ giá trị đó. Đây là bước tiến quan trọng cả về lý luận và thực tiễn, vì các thành tố này sẽ định hướng làm chuẩn mực cho toàn xã hội, tập thể và cộng đồng, từng cá nhân rèn luyện, tu dưỡng, phấn đấu vươn lên, tự hoàn thiện nhân cách. Những biểu hiện lúng túng, lệch chuẩn, loạn chuẩn... sẽ được điều tiết bằng văn hóa và điều chỉnh bằng pháp luật.

Gắn liền với nhiệm vụ xây dựng con người, Nghị quyết nhiều lần nhấn mạnh xây dựng môi trường văn hóa nhân văn, lành mạnh, hiện đại; yêu cầu "xây dựng môi trường thông tin số lành mạnh, làm trong sạch môi trường văn hóa số" - một thách thức mới, vừa cấp bách, vừa có tính lâu dài, chiến lược khi xã hội hiện đại phát triển lên trình độ cao với chuyển đổi số cực kỳ nhanh và phức tạp.

Phát huy vẻ đẹp, sức mạnh, bản sắc của con người và văn hóa Việt Nam trong trật tự thế giới hiện đại, Nghị quyết nhấn mạnh nhiệm vụ "chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa." Tư duy đột phá trong xác định nhiệm vụ lớn này là đưa văn hóa vào toàn bộ hoạt động đối ngoại ở mức cao nhất, hiệu quả nhất trong tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh để đồng thời vừa chủ động hội nhập, vừa tỉnh táo tiếp nhận những tinh hoa văn hóa nhân loại.

Trước hết, Nghị quyết yêu cầu xử lý hài hòa, biện chứng các "quan hệ nội tại của văn hóa," đặc biệt chú trọng quan hệ đặc thù của văn hóa giữa truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế, bảo tồn và phát triển; nhấn mạnh tính dân tộc, nguồn gốc và bản sắc độc đáo của văn hóa dân tộc, đồng thời thấu hiểu quy luật, khát vọng vươn lên hiện đại, "đóng góp xứng đáng vào dòng chảy của văn minh nhân loại."

Nghị quyết số 80-NQ/TW có tới 10 lần dùng từ hiện đại khi xác định phương hướng phát triển của các lĩnh vực văn hóa và đây là yêu cầu phát triển của văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.Trong Nghị quyết, sự thấu hiểu đặc trưng của văn hóa còn thể hiện cụ thể trong xác định các chính sách phát triển khi nhiều lần nhắc đến tính đặc thù, đột phá, vượt trội, giải phóng sức sáng tạo trong thể chế, chính sách, cơ chế phát triển, phát huy tài năng văn hóa.

Cùng với đó, có ba thành tố cực kỳ quan trọng để phát triển văn hóa được Nghị quyết số 80-NQ/TW gắn kết trong một nhiệm vụ lớn. Đó là phát triển hạ tầng, huy động, sử dụng các nguồn lực và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực văn hóa.

Về yêu cầu cần tập trung trong triển khai thực hiện Nghị quyết, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận nhấn mạnh việc thực hiện đa dạng các hình thức, biện pháp học tập, nghiên cứu nhằm hiểu đúng, hiểu sâu nội dung, những điểm mới, cốt lõi trong Nghị quyết, từ đó tạo cho được sự thống nhất, quyết tâm cao, chủ động, kiên trì và sáng tạo, tập trung trí tuệ, tâm huyết, sự am hiểu thực tiễn xây dựng chương trình trung hạn, dài hạn trong quá trình tổ chức thực hiện. Chương trình hành động cần phát huy cho được vai trò chủ thể của nhân dân, vai trò gương mẫu của cán bộ, đảng viên, vai trò tiên phong của trí thức, văn nghệ sỹ, doanh nhân, lực lượng vũ trang... đóng góp thực chất nguồn lực cho phát triển văn hóa, coi đó là nhu cầu, niềm say mê, tự giác của chính mình.

Cùng với đó là vận dụng triệt để và sáng tạo những nội dung của Nghị quyết để xây dựng và thực hiện thể chế, chính sách, cơ chế, chế độ... cho phát triển văn hóa; triển khai chặt chẽ việc giám sát, kiểm tra thực hiện các chương trình đã được thông qua, kiên trì tổ chức làm đến cùng, tạo ra bằng được kết quả cao. Đồng thời phát huy thế mạnh, đặc trưng nổi trội, bản sắc của từng vùng, địa phương, đơn vị, nghề nghiệp để xây dựng và phát triển văn hóa, xây dựng con người. Vận dụng sáng tạo các hệ giá trị để xác định nhiệm vụ xây dựng con người với những đặc trưng nổi trội gắn với truyền thống và tinh thần văn hóa...

Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam chứa đựng nhiều nội dung, bao trùm toàn diện với phương thức và tư duy mới, mang tính đột phá. Thực hiện trọn vẹn, hiệu quả cao khát vọng, mục tiêu, các nhiệm vụ đề ra trong Nghị quyết, chắc chắn chúng ta sẽ tạo ra được vị thế và tầm vóc mới của nền văn hóa Việt Nam hiện đại, tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đóng góp trực tiếp cho sự phát triển nhanh và bền vững đất nước và góp phần xứng đáng vào dòng chảy văn minh nhân loại. Thách thức mới đang đòi hỏi một quyết tâm sắt đá với sự đồng lòng và sự nỗ lực hành động của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương khẳng định./.