Tìm cách tiêu thụ 25 triệu tấn rơm ở miền Tây

Máy cuộn rơm đã vào cuộc

Sau khi nông dân HTX Tiến Thuận thu hoạch 50ha lúa thí điểm theo đề án, những chiếc máy cuộn rơm đã xuất hiện để gom hết rơm trên đồng. Đây được xem là cách thiết thực để giảm phát thải - thay vì lâu nay nông dân hay đốt rơm trên đồng nay thu hoạch rơm để tái sử dụng cho nhiều lợi ích khác. Hành trình mà đề án đặt ra đến năm 2030 với hai mục tiêu: Đạt 1 triệu ha lúa chất lượng cao, tỉ suất lợi nhuận của người trồng lúa tăng 50%; và giảm trên 10% lượng phát thải khí nhà kính so với canh tác lúa truyền thống. Đề án nhắm tới mục tiêu 100% rơm tại các vùng chuyên canh được thu gom khỏi đồng ruộng và chế biến tái sử dụng.

Nông dân miền Tây bắt đầu quan tâm và thu hoạch rơm trên đồng.

Tất nhiên, việc thu hoạch rơm trên đồng là một thách thức rất lớn đối với ĐBSCL. Ngay tại điểm thu hoạch lúa thí điểm ở HTX Tiến Thuận, hai chiếc máy bánh xích cuộn rơm là mượn của một doanh nghiệp nổi tiếng miền Tây - Công Ty TNHH MTV Tư Sang (Tiền Giang). Nói như thế để thấy, việc dùng máy cuộn để gom rơm trên đồng hiện nay là chưa phổ biến. Trong khi đó, lượng rơm của ĐBSCL là rất lớn. Sản lượng lúa của toàn vùng ĐBSCL dao động từ 24-25 triệu tấn/năm thì sản lượng rơm của vùng cũng ở ngưỡng tương đương.

Theo TS Nguyễn Cao Quan Bình (Viện lúa ĐBSCL), ĐBSCL mỗi năm tạo ra khoảng 24 triệu tấn rơm rạ nhưng chỉ có 30% rơm rạ nhưng chỉ 30% được thu gom (tương đương hơn 7 triệu tấn), còn 70% số lượng rơm rạ được đốt hoặc vùi vào đồng ruộng. Chính việc này đã gây lãng phí nguồn phế phẩm từ lúa gạo và gây ô nhiễm môi trường, tăng phát thải khí nhà kính.

Giáp pháp để đưa rơm khỏi đồng

Ông Trần Thái Nghiêm, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn TP Cần Thơ cho rằng: “Chúng ta cần nhìn nhận giải pháp phổ biến sử dụng rơm hiện nay chưa hiệu quả (đốt, vùi); các nghiên cứu công dụng của rơm còn ít; đặc biệt là nghiên cứu sâu. Đồng thời, thị trường rơm chỉ mới bắt đầu hình thành, chưa hoàn chỉnh”.

Nhận định này hoàn toàn đúng thực tế, hiện nay đã xuất hiện một số máy cuộn thu hoạch rơm để cung cấp cho người dân và doanh nghiệp làm nấm rơm; ủ làm phân hữu cơ… Các nhà khoa học đều cho rằng, tận dụng rơm rạ để ủ phân hữu là cách tạo giá trị kinh tế, bảo vệ môi trường và góp phần thúc đẩy sản xuất lúa nói riêng và nông nghiệp nói chung theo hướng kinh tế tuần hoàn.

Máy cuộn rơm được xem là giải pháp hữu hiệu để loại bỏ tình trạng nông dân đốt rơm trên đồng sau khi thu hoạch lúa.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Cao Quan Bình, thời gian qua Chi cục Trồng Trọt và Bảo vệ Thực vật Cần Thơ đã thử nghiệm sử dụng phân hữu cơ ủ từ rơm rạ thay thế sử dụng phân hóa học trên đồng ruộng, áp dụng quy trình sản xuất lúa theo 1 phải 5 giảm. Kết quả, giảm được 1.692.000 đồng/ha chi phí đầu tư bao gồm giảm giống, phân, thuốc, giảm các loại bệnh và giảm công lao động chăm sóc; lợi nhuận tăng thêm 3.492.000 đồng/ha; giảm đến 40% phân đạm hoá học. Đây là những kết quả đáng ghi nhận để mở ra hướng phát triển kinh tế tuần hoàn tại ĐBSCL.

Cách đây hơn 20 năm, miền Tây chỉ có vài chiếc máy gặt đập liên hợp xuất hiện để thu hoạch lúa trên đồng. Ít ai ngờ, đến nay nông dân miền Tây đã “giã từ chiếc vòng gặt và cái lưỡi hái cắt lúa” để đón nhận máy gặt đập liên hợp. Và hiện nay máy gặt đập liên hợp gần như đã đảm trách hoàn toàn khâu thu hoạch lúa. Máy cuộn rơm chắc chắn sẽ tiếp nối làm khâu gom rơm trên đồng. Tất nhiên để quá trình này diễn ra nhanh hơn thì cần có một cơ chế kích hoạt quá trình này.

Nông dân miền Tây bắt đầu thu hoạch và tái sử dụng rơm.

Theo bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP Cần Thơ, cần có chính sách hỗ trợ, phát triển nhóm nông dân, HTX đủ mạnh để sắm máy cuộn rơm, gom rơm trên đồng. Điều này cần làm tương tự như trước đây chúng ta đã hỗ trợ nông dân và HTX mua máy gặt đập liên hợp thông qua hỗ trợ lãi suất vay từ ngân hàng để mua sắm máy. Đây là điều kiện “đủ” để sớm thực hiện hoàn thiện các “vai được phân công” khi thực hiện đề án. Giúp nông dân bỏ thói quen đốt rơm trên đồng là cách giảm phát thải hiệu quả, tái sử dụng rơm làm phân hữu cơ, trồng nấm là cách giúp nông dân gia tăng thu nhập hiệu quả.