Chuyển đổi xanh ngành lúa gạo, bảo đảm sinh kế bền vững cho nông dân ĐBSCL

Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, trong đó Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) cung cấp khoảng một nửa sản lượng lúa và hơn 90% lượng gạo xuất khẩu của cả nước. Tuy nhiên, sản xuất lúa cũng là nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất trong ngành nông nghiệp, đồng thời ngày càng chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu.

Dự án GORICE hướng tới cải thiện phúc lợi kinh tế, xã hội và môi trường cho nông dân trồng lúa, đặc biệt là phụ nữ và người dân tộc thiểu số tại ĐBSCL, thông qua các thực hành sản xuất lúa gạo bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu và phát thải thấp. Dự án tập trung vào sản xuất lúa gạo thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu; Thúc đẩy các phương thức canh tác lúa bền vững, phát thải thấp, giúp nâng cao năng suất, khả năng chống chịu và khả năng tiếp cận các sáng kiến carbon công bằng.

Theo kế hoạch, đến năm 2030 có khoảng 48.200 người hưởng lợi trực tiếp (50% là phụ nữ), giảm khoảng 748.000 tấn phát thải carbon, 180.000 hecta diện tích gieo trồng áp dụng thực hành canh tác chất lượng cao, phát thải thấp, 100.000 người tiêu dùng hưởng lợi.

Theo ông Phạm Quang Tú, Phó Giám đốc Oxfam tại Việt Nam, dự án GORICE phát triển bao trùm, bảo đảm công bằng, phúc lợi xã hội và sinh kế bền vững cho người sản xuất nhỏ. Trong đó, phụ nữ, thanh niên, người dân tộc thiểu số và các nhóm dễ bị tổn thương được đặc biệt quan tâm, nhằm bảo đảm lợi công bằng từ quá trình chuyển đổi xanh. Đây là nền tảng để dự án GORICE cùng các đối tác và cộng đồng nghiên cứu, áp dụng các giải pháp kỹ thuật và khoa học công nghệ, nâng cao năng lực, thúc đẩy liên kết trong chuỗi giá trị và hợp tác đa bên, hướng tới các mục tiêu chung trong sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Trong dự án GORICE, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam sẽ hỗ trợ liên kết giữa doanh nghiệp và hợp tác xã, với mục tiêu giúp 1.500 người trồng lúa thiết lập liên kết thu mua với doanh nghiệp; thúc đẩy hợp tác xã và người sản xuất tiếp cận tài chính xanh; nâng cao nhận thức của người tiêu dùng nhằm gia tăng nhu cầu tiêu thụ gạo phát thải thấp ở thị trường trong nước và quốc tế; đồng hành cùng hợp tác xã và doanh nghiệp xây dựng nhãn gạo phát thải thấp, và hỗ trợ những doanh nghiệp tiên phong chuẩn bị và thí điểm tham gia thị trường carbon, với cơ chế chia sẻ chi phí và lợi ích công bằng, để người nông dân, nhất là phụ nữ và người dân tộc thiểu số thực sự được hưởng lợi từ kết quả giảm phát thải.

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho biết, mục tiêu của dự án là nâng cao đời sống kinh tế, xã hội và môi trường cho người trồng lúa, đặc biệt là phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số. Dự án tập trung vào ba trụ cột. Thứ nhất, giúp người trồng lúa và doanh nghiệp áp dụng thực hành canh tác lúa thông minh với khí hậu, tiếp cận thị trường gạo phát thải thấp và tham gia các dự án carbon công bằng. Thứ hai, nâng cao vai trò lãnh đạo, khả năng tiếp cận nguồn lực và ra quyết định của phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số. Thứ ba, tăng cường hợp tác đa bên, tài chính xanh, chuyển giao công nghệ, hoàn thiện hệ thống và chính sách bao trùm.

Dự án GORICE được triển khai tại 7 xã ở Cần Thơ với tổng kinh phí viện trợ khoảng 15 tỷ đồng, đây là nguồn lực góp phần nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện sinh kế và thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị lúa gạo phát thải thấp tại địa phương.

Ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ cho biết, với sự đồng hành của các đối tác và quyết tâm của chính quyền, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân, Dự án GORICE sẽ đạt kết quả thiết thực, góp phần nâng cao thu nhập cho người trồng lúa, bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính và xây dựng thương hiệu gạo chất lượng cao, phát thải thấp của thành phố Cần Thơ và vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Vùng ĐBSCL là vựa lúa lớn của cả nước, đóng góp quan trọng vào an ninh lương thực và vị thế xuất khẩu gạo của Việt Nam. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn và những yêu cầu ngày càng cao của thị trường phải chuyển đổi mạnh mẽ từ sản xuất chủ yếu dựa vào sản lượng sang nâng cao chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và trách nhiệm môi trường. Việc triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chuyên canh chất lượng cao, phát thải thấp là một bước chuyển chiến lược của ngành lúa gạo, hướng tới giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên, xây dựng chuỗi giá trị bền vững, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người trồng lúa.

Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế, Bộ NN&MT.

Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế, Bộ NN&MT cho biết, Dự án GoRice góp phần bổ sung nguồn lực, chia sẻ tri thức và thử nghiệm các giải pháp thực tiễn, qua đó hỗ trợ triển khai Đề án 1 triệu hecta, đặc biệt trong nâng cao năng lực sản xuất, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, phát triển thị trường và tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị. Đồng thời thúc đẩy bình đẳng giới và hòa nhập xã hội nhằm tăng quyền năng cho phụ nữ và hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, các địa phương cần chủ động lồng ghép hoạt động của GoRice với kế hoạch triển khai Đề án 1 triệu ha, lựa chọn mô hình phù hợp và tạo điều kiện để nông dân tham gia thực chất. Các hợp tác xã và tổ chức nông dân cần phát huy vai trò tổ chức sản xuất, kết nối thành viên với doanh nghiệp và thị trường. Đặc biệt, bà con nông dân phải là chủ thể của quá trình chuyển đổi, được tiếp cận tri thức, công nghệ và nguồn lực, đồng thời được hưởng lợi xứng đáng từ những giá trị gia tăng mà mình tạo ra. Cần quan tâm bảo đảm cơ hội tham gia bình đẳng cho phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số.

Dự án “Phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long” (GORICE) do Chính phủ Canada tài trợ thông qua Bộ Các Vấn đề Toàn cầu Canada (GAC). Dự án do Oxfam tại Việt Nam, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Viện Môi trường Nông nghiệp (IAE) và Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, tỉnh Vĩnh Long, thành phố Cần Thơ phối hợp triển khai. Dự kiến dự án mang lại lợi ích trực tiếp cho 48.200 người và giảm phát thải khoảng 748.000 tấn carbon.