Biến đổi khí hậu: Hậu quả đối với con người và hành động của chúng ta

Biến đổi khí hậu do con người gây ra đang gây ra sự gián đoạn nguy hiểm và lan rộng trong tự nhiên và ảnh hưởng đến cuộc sống của hàng tỷ người trên thế giới, bất chấp những nỗ lực giảm thiểu rủi ro. Các nhà khoa học cho biết trong báo cáo mới nhất của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC), được công bố con người và hệ sinh thái ít có khả năng đối phó đang bị ảnh hưởng nặng nề nhất.

Hoesung Lee, Chủ tịch IPCC cho biết: “Báo cáo này là một cảnh báo nghiêm trọng về hậu quả của việc không hành động. “Nó cho thấy rằng biến đổi khí hậu là một mối đe dọa nghiêm trọng và ngày càng nghiêm trọng đối với sức khỏe của con người và một hành tinh khỏe mạnh. Những hành động của chúng ta ngày hôm nay sẽ định hình cách con người thích ứng và thiên nhiên ứng phó với những rủi ro ngày càng tăng về hậu quả của khí hậu để lại”.

Biến đổi khí hậu làm cho thời tiết, khí hậu cực đoan ngày càng gia tăng đòi hỏi mỗi chúng ta cần hành động ngay để giảm thiểu tác động xấu của khí hậu đến môi trường và cuộc sống con người.

Thế giới phải đối mặt với nhiều hiểm họa khí hậu không thể tránh khỏi trong hai thập kỷ tới với sự nóng lên toàn cầu là 1,5°C. Thậm chí tạm thời vượt quá mức nóng lên này sẽ dẫn đến các tác động nghiêm trọng khác, một số tác động trong số đó sẽ không thể phục hồi được. Rủi ro đối với xã hội sẽ gia tăng, bao gồm cả cơ sở hạ tầng và các khu định cư ven biển trũng thấp.

Bản tóm tắt dành cho các nhà hoạch định chính sách của báo cáo Nhóm công tác II của IPCC( IPCC có 3 nhóm công tác: Nhóm công tác I, xử lý cơ sở khoa học vật lý của biến đổi khí hậu; Nhóm công tác II, xử lý các tác động, thích ứng và dễ bị tổn thương; và Nhóm công tác III, đối phó với việc giảm thiểu biến đổi khí hậu), Biến đổi khí hậu 2022: Tác động, thích ứng và tính dễ bị tổn thương đã được 195 quốc gia thành viên của IPCC phê duyệt vào cuối tháng 2 năm 2022, thông qua một phiên họp và thống nhất trực tuyến được tổ chức trong hai tuần vào trung tuần tháng Hai.

Cần phải có hành động khẩn cấp để đối phó với những rủi ro của biến đổi khí hậu

Các đợt nắng nóng gia tăng, hạn hán và lũ lụt đã vượt quá ngưỡng chịu đựng của thực vật và động vật, dẫn đến tử vong hàng loạt ở các loài như cây cối và san hô. Các hiện tượng thời tiết cực đoan này đang diễn ra đồng thời, gây ra các tác động tầng tầng lớp lớp ngày càng khó quản lý. Họ đã khiến hàng triệu người phải đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực và nguồn nước nghiêm trọng, đặc biệt là ở Châu Phi, Châu Á, Trung và Nam Mỹ, trên các đảo Nhỏ và Bắc Cực.

Để tránh thiệt hại về con người, đa dạng sinh học và cơ sở hạ tầng, cần phải có hành động quyết liệt, nhanh chóng để thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời cắt giảm nhanh và sâu lượng phát thải khí nhà kính. Báo cáo mới cho thấy cho đến nay, tiến độ về thích ứng là không đồng đều và ngày càng có nhiều khoảng cách giữa hành động được thực hiện và những gì cần thiết để đối phó với những rủi ro ngày càng tăng. Những khoảng cách này là lớn nhất giữa các nhóm nước có dân số có thu nhập thấp hơn.

Báo cáo của Nhóm Công tác II (có ba nhóm công tác) là phần thứ hai của Báo cáo Đánh giá Thứ sáu (AR6) của IPCC, sẽ được hoàn thành trong năm nay. Báo cáo này ghi nhận sự phụ thuộc lẫn nhau của khí hậu, đa dạng sinh học và con người và tích hợp khoa học tự nhiên, xã hội và kinh tế mạnh mẽ hơn so với các đánh giá trước đó của IPCC, Hoesung Lee nói. “Nó nhấn mạnh tính cấp thiết của hành động ngay lập tức và tham vọng hơn để giải quyết các rủi ro khí hậu”.

Bảo vệ và củng cố thiên nhiên là chìa khóa để đảm bảo một tương lai tốt đẹp hơn

Có các lựa chọn để thích ứng với khí hậu thay đổi. Báo cáo này cung cấp những hiểu biết mới về tiềm năng của tự nhiên không chỉ để giảm thiểu rủi ro khí hậu mà còn cải thiện cuộc sống của con người.

Ông Hans-Otto Pörtner, Đồng Chủ tịch Nhóm Công tác II của IPCC, cho biết: “Các hệ sinh thái lành mạnh, môi trường trong lành có khả năng chống chịu tốt hơn với biến đổi khí hậu và cung cấp các dịch vụ quan trọng đối với cuộc sống như thực phẩm và nước sạch. Bằng cách khôi phục các hệ sinh thái bị suy thoái và bảo tồn hiệu quả và công bằng 30 đến 50% đất đai, môi trường sống nước ngọt và đại dương trên Trái đất, xã hội có thể hưởng lợi từ khả năng hấp thụ và lưu trữ carbon của tự nhiên, đồng thời chúng ta có thể đẩy nhanh tiến độ hướng tới phát triển bền vững, nhưng phải có đủ tài chính và chính trị hỗ trợ là điều cần thiết”.

Các nhà khoa học chỉ ra rằng biến đổi khí hậu tương tác với các xu hướng toàn cầu như sử dụng không bền vững tài nguyên thiên nhiên, đô thị hóa ngày càng tăng, bất bình đẳng xã hội, mất mát và thiệt hại từ các sự kiện cực đoan và đại dịch, gây nguy hiểm cho sự phát triển trong tương lai.

“Đánh giá của chúng tôi cho thấy rõ ràng rằng việc giải quyết tất cả những thách thức khác nhau này liên quan đến tất cả mọi người, các quốc gia, khu vực tư nhân, xã hội dân sự, làm việc cùng nhau để ưu tiên giảm thiểu rủi ro, cũng như công bằng trong quá trình ra quyết định và đầu tư”, Đồng Chủ tịch Nhóm công tác II của IPCC cho biết Debra Roberts.

“Bằng cách này, các lợi ích, giá trị và quan điểm thế giới khác nhau có thể được dung hòa. Bằng cách tập hợp các bí quyết khoa học và công nghệ cũng như kiến ​​thức bản địa và địa phương, các giải pháp sẽ hiệu quả hơn. Nếu không đạt được sự phát triển bền vững và thích ứng với khí hậu sẽ dẫn đến một tương lai không tối ưu cho con người và thiên nhiên”.

Khu vực đô thị là điểm nóng về tác động và rủi ro của khí hậu, nhưng cũng là một phần quan trọng của giải pháp

Báo cáo này đưa ra đánh giá chi tiết về tác động, rủi ro và thích ứng với biến đổi khí hậu tại các thành phố, nơi có hơn một nửa dân số thế giới sinh sống. Sức khỏe, cuộc sống và sinh kế của người dân, cũng như tài sản và cơ sở hạ tầng quan trọng, bao gồm năng lượng và hệ thống giao thông, đang ngày càng bị ảnh hưởng tiêu cực bởi các nguy cơ từ sóng nhiệt, bão, hạn hán và lũ lụt bao gồm cả nước biển dâng.

Debra Roberts cho biết: “Cùng với đó, đô thị hóa ngày càng tăng và biến đổi khí hậu tạo ra những rủi ro phức tạp, đặc biệt là đối với những thành phố đã trải qua tốc độ tăng trưởng đô thị hoá chưa bền vững, mức độ nghèo đói và thất nghiệp cao và thiếu các dịch vụ cơ bản,” Debra Roberts nói. “Nhưng các thành phố cũng tạo cơ hội cho hành động vì khí hậu, các công trình xanh, nguồn cung cấp nước sạch và năng lượng tái tạo có chất lượng, và hệ thống giao thông bền vững kết nối các khu vực thành thị và nông thôn đều có thể dẫn đến một xã hội công bằng hơn, toàn diện hơn”.

Ngày càng có nhiều bằng chứng về việc thích ứng đã gây ra những hậu quả không lường trước được, ví dụ như phá hủy thiên nhiên, khiến cuộc sống của người dân gặp rủi ro hoặc tăng lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Điều này có thể tránh được bằng cách thu hút mọi người tham gia vào việc tạo lập kế hoạch, chú ý đến công bằng, lợi ích và dựa trên kiến ​​thức của người bản địa và quốc gia sở tại.

Hành động quyết tâm và mạnh mẽ hơn để đạt kết quả tích cực

Biến đổi khí hậu là một thách thức toàn cầu đòi hỏi các giải pháp mỗi quốc gia và đó là lý do tại sao Nhóm Công tác II đóng góp vào Báo cáo Đánh giá Thứ sáu (AR6) của IPCC cung cấp thông tin khu vực rộng rãi để cho phép Phát triển Khả năng Ứng phó với Khí hậu.

Báo cáo nêu rõ Phát triển thích ứng với khí hậu đang gặp nhiều thách thức ở mức độ ấm lên hiện nay. Nó sẽ trở nên hạn chế hơn nếu sự nóng lên toàn cầu vượt quá 1,5°C. Ở một số khu vực, điều đó sẽ không thể xảy ra nếu sự nóng lên toàn cầu vượt quá 2°C. Phát hiện quan trọng này nhấn mạnh tính cấp thiết của việc hành động vì khí hậu, tập trung vào công bằng và công lý. Việc cung cấp đủ tài chính, chuyển giao công nghệ, cam kết chính trị và quan hệ đối tác sẽ giúp thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải hiệu quả hơn.

“Bằng chứng khoa học và thực tiễn là rõ ràng: biến đổi khí hậu là một mối đe dọa đối với cuộc sống của con người và sức khỏe của hành tinh. Hans-Otto Portner cho biết thêm, bất kỳ sự chậm trễ nào nữa trong các hoạt động toàn cầu có sự phối hợp sẽ bỏ lỡ một thời gian ngắn và kết thúc nhanh chóng để đảm bảo một tương lai có thể sống được”.

Ở nước ta biến đổi khí hậu tác động rõ rệt đến mọi mặt đời sống con người. Là quốc gia có đường bờ biển dài 3.260 km11 nước biển dâng gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng đối với Việt Nam. Theo khuyến cáo của Ủy ban Liên chính phủ về BĐKH (IPCC), khi mực nước biển dâng lên 100 cm, diện tích đất bị mất đi của Việt Nam sẽ lên tới 40.000 km2, chiếm 12,1 % tổng diện tích đất hiện có, kéo theo hệ quả 17,1 triệu người sẽ mất đi nơi sinh sống, chiếm 23,1 % dân số tại thời điểm báo cáo.

Nước biển dâng cũng sẽ khiến cho là Đồng bằng sông Cửu Long, một trong những vựa lúa lớn nhất của khu vực và cả nước bị thiệt hại hoàn toàn. Điều này đe dọa an ninh lương thực không chỉ với Việt Nam mà cả với cộng đồng quốc tế, vì Việt Nam là một trong năm quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất trên thế giới.

Theo bản Đóng góp dự kiến do Quốc gia tự quyết định của Việt Nam (năm 2015) nếu mực nước biển dâng 100 cm, trên 10% diện tích vùng đồng bằng sông Hồng và tỉnh Quảng Ninh, trên 2,5% diện tích thuộc các tỉnh ven biển miền Trung và trên 20% diện tích Thành phố Hồ Chí Minh có nguy cơ bị ngập. Với khu vực đồng bằng sông Cửu Long, sẽ có khoảng 39% diện tích bị ngập, ảnh hưởng tiêu cực tới gần 35% dân số, nguy cơ mất đi 40,5% tổng sản lượng lúa của cả vùng.

BĐKH tác động tới tất cả các lĩnh vực kinh tế, xã hội, đời sống và y tế và sức khỏe cộng đồng. Ví dụ trong lĩnh vực nông nghiệp, BĐKH ảnh hưởng tới sản lượng và gây ra những thay đổi về thời tiết, trực tiếp tác động tới vụ mùa. BĐKH cũng được cho là nguyên nhân phát sinh các virus mới và những virus đột biến gây bệnh truyền nhiễm, ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe cộng đồng.

Theo Chỉ số rủi ro khí hậu toàn cầu năm 2018, tỷ lệ tử vong do các hiện tượng thời tiết cực đoan ở Việt Nam năm 2016 là 161, đứng thứ 11 trên thế giới. Giá trị thiệt hại lên tới 4.037.704 triệu USD (tính theo sức mua tương đương -PPP) đứng thứ 5; thiệt hại bình quân GDP theo % là 0,6782, đứng thứ 10 trên thế giới.

Việt Nam đã đưa ra những chính sách và triển khai các hoạt động ứng phó với BĐKH trong vòng một thập kỷ trở lại đây. Những chính sách này tập trung nhằm giảm thiểu phát thải khí nhà kính và thích ứng với BĐKH.

Các hoạt động thích ứng với BĐKH tới năm 2030 bao gồm: Đạt ít nhất 90% các quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội được lồng ghép vấn đề quản lý rủi ro thiên tai và thích ứng với BĐKH; Giảm 2%/năm tỷ lệ hộ nghèo bình quân cả nước, riêng các huyện xã nghèo giảm 4%/năm; Hoàn thành 100% việc xây dựng các khu neo đậu tầu, thuyền tránh trú bão và 100% tầu, thuyền đánh bắt xa bờ có đủ thiết bị thông tin liên lạc; Nâng độ che phủ rừng lên 45%; Nâng diện tích rừng phòng hộ ven biển lên 380.000 ha, trong đó trồng thêm rừng ngập mặn từ 20.000 đến 50.000 ha; Đạt ít nhất 90% dân cư thành thị và 80% dân cư nông thôn sử dụng nước sạch, hợp vệ sinh; và 100% số dân được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Lưu Vinh