Chống ô nhiễm rác thải nhựa trong du lịch vì một tương lai xanh

Theo một nghiên cứu của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), mặt trái sự tăng trưởng mạnh của du lịch là đã gây áp lực lớn cho môi trường, đặc biệt là chất thải nhựa dùng một lần. Sản phẩm, bao bì nhựa ảnh hưởng tiêu cực trực tiếp tới hình ảnh, sức cạnh tranh và sinh kế du lịch.

Các chuyên gia UNDP cho rằng, nếu không có biện pháp quản lý môi trường hiệu quả, nhất là kiểm soát ô nhiễm nhựa, những giá trị cốt lõi làm nên sức hấp dẫn của du lịch sẽ suy thoái.

Du khách tham gia tour chạy bộ nhặt rác, bảo vệ môi trường. (Ảnh minh họa: Vietnam+)

Thách thức của toàn ngành

Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu nhận định mặc dù thời gian qua ngành du lịch Việt Nam tăng trưởng mạnh mẽ nhưng cũng đối mặt với những thách thức không nhỏ, trong đó rác thải nhựa dùng một lần đang trở thành vấn đề đáng lo ngại tại nhiều điểm đến và cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch.

“Ô nhiễm rác thải nhựa không chỉ ảnh hưởng đến cảnh quan, môi trường sinh thái, đa dạng sinh học mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng điểm đến, trải nghiệm của du khách và năng lực cạnh tranh của du lịch Việt Nam trong dài hạn,” ông Hà Văn Siêu nhấn mạnh.

Tại một hội thảo về đánh giá cơ sở hiện trạng ô nhiễm chất thải nhựa trong ngành du lịch Việt Nam gần đây, Phó Trưởng phòng Lưu trú du lịch (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam), bà Nguyễn Thanh Bình cho biết khách lưu trú thải trung bình 1,2kg/ngày đêm, khách không lưu trú thải 0,5kg/ngày, trong đó có nhiều vỏ chai nhựa.

Theo bà Thanh Bình, thúc đẩy du lịch xanh ở Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn bởi việc thay đổi quy trình hoạt động, quy định của đơn vị cần thời gian; khó khăn về tài chính do cơ sở quy mô nhỏ, không có đủ tiềm lực để triển khai các chương trình lớn, đầu tư thiết bị xử lý rác.

Hơn thế, một số chủ cơ sở chỉ quan tâm đến lợi ích trước mắt mà chưa nhận thức đúng, đủ và toàn diện về phát triển bền vững và bảo vệ môi trường. Các đơn vị cũng chưa có nhân lực chuyên trách về bảo vệ môi trường; chủ đầu tư còn lúng túng trong định hướng...

Theo UNDP, một thách thức khác mà các doanh nghiệp đang gặp phải là dù đã có nhận thức nhưng chưa đưa ra hành động cụ thể. Các chuyên gia UNDP cho rằng dù 95-100% doanh nghiệp nhận thức được tác hại của rác nhựa, nhưng 95% (Ninh Bình) và 81,6% (Đà Nẵng) vẫn đang cung cấp nhựa dùng một lần. 53% số doanh nghiệp cho rằng sản phẩm thay thế đắt hơn nhựa; 87% nói nhựa tiện lợi và khách hàng đã quen thuộc. Đáng nói là thị trường thiếu nhà cung cấp sản phẩm xanh ổn định và giá cả phải chăng.

Mặt khác, về phía khách du lịch, dù sẵn sàng nhưng họ vẫn thụ động. 72% khách tại Ninh Bình sử dụng nhiều hơn 3 chai nhựa/ngày; thậm chí, khách quốc tế tiêu thụ chai nhựa nhiều hơn khách nội địa do lo ngại an toàn nước uống. 71% du khách chỉ chấp nhận trả thêm dưới 10% chi phí chuyến đi cho các hoạt động bảo vệ môi trường; họ sẽ không tự thay đổi nếu không có hạ tầng hỗ trợ cũng như các lựa chọn “mặc định xanh” từ doanh nghiệp.

Các chuyên gia đánh giá thực tế trên thị trường hiện nay các sản phẩm nhựa vẫn có sức tiêu thụ rất lớn, lợi nhuận cao. Trong khi đó, các cơ sở tiêu thụ vẫn ưu tiên chọn sản phẩm nhựa do giá thành rẻ, đóng gói thuận tiện, nhu cầu sử dụng thường xuyên. Đặc biệt, thói quen tiêu dùng này của du khách vẫn chưa có lựa chọn thay thế hiệu quả.

Rác thải nhựa, túi ni lông vứt đi ngày hôm nay rồi sẽ quay trở lại với chính chúng ta. Ảnh: Sưu tầm

Sáng kiến “người trong cuộc”

Từ góc độ doanh nghiệp, đại diện nền tảng XomTour, ông Hoàng Hồ Hữu Huy cho hay đơn vị này xây dựng một hệ sinh thái, hợp tác với các đơn vị có cùng mục tiêu quan tâm đến môi trường, tạo ra sản phẩm không rác thải nhựa từ đầu. Thông qua đó, hỗ trợ các thành viên bảo vệ môi trường, bảo vệ văn hóa bản địa; trao quyền cho cộng đồng, nâng cao năng lực, cải thiện sinh kế.

Ông Hữu Huy chia sẻ rằng cách làm của XomTour là kết nối du khách theo nhu cầu cụ thể đến cộng đồng, từ đó mang lại lợi ích kinh tế và cải thiện kỹ năng cho cộng đồng.

Trong khi đó, Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và Du lịch cộng đồng Hòa Bắc (Đà Nẵng) ra đời với mong muốn phục hồi rừng, bảo vệ tài nguyên nước, từ đó hướng đến phát triển nông nghiệp, du lịch. Thông qua hoạt động du lịch, Hợp tác xã gắn với học tập cộng đồng, phát triển sinh kế cho người dân; góp phần thay đổi nhận thức người dân bản địa trong bảo vệ môi trường.

“Các đơn vị quan tâm cần hướng đến sản phẩm du lịch cộng đồng, hướng tới nông nghiệp thân thiện. Trên cơ sở đó, giúp người dân và du khách hưởng lợi, du lịch ngày càng tốt lên,” Giám đốc Hợp tác xã, bà Đỗ Thị Huyền Trâm nói.

Đặc biệt, trong các sản phẩm trải nghiệm, nhiều doanh nghiệp khi liên kết với các hộ dân địa phương đều có yêu cầu cam kết không sử dụng sản phẩm nhựa trong tour; yêu cầu nhân viên khi phục vụ du khách phải thu gom rác mang về…

Trước những yêu cầu cấp thiết của thực tế, ông Hà Văn Siêu nhấn mạnh: “Giảm thiểu rác thải nhựa không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu trong tiến trình phát triển du lịch bền vững, xanh và có trách nhiệm.”

Chính phủ cũng đã ban hành Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, tập trung vào việc xanh hóa nền kinh tế, phát triển năng lượng tái tạo, áp dụng kinh tế tuần hoàn và huy động tài chính xanh để đạt mục tiêu Net Zero vào năm 2050.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã triển khai cách tiếp cận đa chiều, tích hợp tiêu chí bền vững vào quản lý vận hành du lịch; phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, đối tác quốc tế thúc đẩy các chính sách về du lịch xanh, du lịch bền vững; khuyến khích các mô hình kinh doanh du lịch thân thiện với môi trường, từng bước giảm thiểu nhựa dùng một lần trong các cơ sở lưu trú du lịch, khu điểm du lịch và chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch.

“Với sự đồng hành của UNDP, các tổ chức quốc tế, các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp, du lịch Việt Nam sẽ đẩy mạnh nỗ lực trong công tác giảm thiểu rác thải nhựa, nâng cao chất lượng điểm đến, đóng góp tích cực vào việc hoàn thành các mục tiêu phát triển bền vững và cam kết môi trường của quốc gia. Việt Nam sẽ là một điểm đến thực sự xanh-sạch-đẹp trên thế giới, tạo ra những trải nghiệm đặc biệt cho khách du lịch bốn phương,” ông Hà Văn Siêu khẳng định./.