ĐBSCL tìm lời giải nâng cao sức khỏe đất cho sản xuất bền vững

Hội thảo “Giải pháp nâng cao sức khỏe đất trồng trọt phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững tại vùng ĐBSCL”.

Theo PGS.TS Trần Văn Dũng, Trường Nông nghiệp, Đại học Cần Thơ, ĐBSCL có hơn 4 triệu ha đất với bốn nhóm chính gồm đất phù sa, đất phèn, đất mặn và nhóm đất khác như đất xám bạc màu, đất than bùn. Những năm gần đây, suy giảm độ phì nhiêu đất trở thành thách thức lớn đối với vùng trọng điểm lúa gạo và cây ăn trái của cả nước. Thâm canh 3 vụ lúa liên tục, mất phù sa do đê bao khép kín, lạm dụng phân bón vô cơ, khai thác tầng đất mặt để san lấp cùng tác động của biến đổi khí hậu đang khiến đất suy thoái nhanh hơn.

Để nâng cao độ phì và duy trì sức khỏe đất bền vững, PGS.TS Dũng cho rằng cần tăng cường phân tích đất và lá ở quy mô nông hộ nhằm bón phân hợp lý; khuyến khích sử dụng phân hữu cơ và vật liệu cải tạo đất; giảm diện tích lúa 3 vụ và mở rộng mô hình luân canh. Các mô hình kinh tế cần được phát triển phù hợp với đặc thù từng nhóm đất, như tôm lúa ở vùng mặn, khóm mía tại vùng phèn, hay luân canh lúa màu ở vùng phù sa. Bên cạnh đó, đầu tư hệ thống thủy lợi thông minh, tăng cường tập huấn nông dân và đẩy mạnh nghiên cứu dài hạn về tác động biến đổi khí hậu cũng là yêu cầu cấp thiết.

“Quản lý độ phì nhiêu đất không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là định hướng chiến lược nhằm đảm bảo sự ổn định của nông nghiệp ĐBSCL trong tương lai,” PGS.TS Dũng nhấn mạnh.

TS Nguyễn Quang Hải, Phó Viện trưởng Viện Thổ nhưỡng Nông hóa cho biết, mức độ thoái hóa đất ở ĐBSCL thấp hơn trung bình cả nước nhưng đất trồng lúa vẫn đối mặt ba dạng thoái hóa chính: suy giảm độ phì, mặn hóa và phèn hóa. Các nghiên cứu cho thấy chất lượng đất lúa đang diễn biến theo chiều hướng xấu: độ pH, kali và canxi giảm; trong khi độ mặn và độ chua tăng. Nguyên nhân đến từ biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, hạn hán, lũ lụt, suy giảm phù sa trên sông Mekong; cùng với việc sử dụng giống năng suất cao, khai thác dinh dưỡng quá mức, lạm dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật.

Theo TS Hải, các giải pháp tiềm năng để cải thiện sức khỏe đất gồm xây dựng cơ sở dữ liệu và mạng lưới quan trắc; nghiên cứu các nguyên tố trung vi lượng; phát triển hệ thống chẩn đoán tính chất đất.

TS Hải nhấn mạnh: “Cần xây dựng thang đánh giá sức khỏe đất cho từng vùng và từng loại cây trồng. Hiện chúng ta nói nhiều về sức khỏe đất nhưng chưa có thang đo cụ thể. Mỗi quốc gia đều có thang đánh giá riêng, rất chi tiết và phù hợp từng đối tượng. Chúng tôi đang đề xuất Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp xây dựng thang đánh giá sức khỏe đất, không chỉ cho lúa mà cho cả các cây trồng chủ lực khác.”

Tại hội thảo, các chuyên gia và nhà khoa học cũng chia sẻ nhiều nghiên cứu về thực trạng sức khỏe đất lúa, giải pháp giảm hấp thụ cadmium vào nông sản, quản lý phục hồi đất trên vườn cây ăn trái, cũng như những mô hình quản lý tổng hợp đất lúa nhằm tăng sức khỏe đất, tích trữ carbon và giảm phát thải khí nhà kính.