Khói cháy rừng liên quan đến tỷ lệ tử vong Covid-19 cao hơn

Theo một nghiên cứu mới, khói từ các vụ cháy rừng năm ngoái ở trên khắp nước Mỹ như California, Oregon và Washington, đã góp phần làm tăng đáng kể các trường hợp mắc và tử vong do Covid-19 ở các bang đó.

Theo các nhà khoa học khói cháy rừng ở Mỹ và Châu Âu ảnh hưởng đáng kể trong gia tăng các trường hợp nhiểm Covid-19 (Ảnh minh họa/ nguồn AFP)

Francesca Dominici, nhà thống kê sinh học tại Harvard và là tác giả của nghiên cứu được công bố đầu tháng 8 trên Tạp chí Science Advances cho biết: “Các đám cháy rừng đã làm trầm trọng thêm đại dịch. Nghiên cứu cho thấy nếu không có khói từ đám cháy, có thể đã có ít hơn 19.742 trường hợp mắc COVID-19 và ít hơn 748 trường hợp tử vong do Covid-19”.

Khói cháy rừng chứa hàng nghìn hợp chất khác nhau, nhưng một trong những hợp chất phổ biến nhất là vật chất dạng hạt có kích thước bề ngang 2,5 micromet (0,001mm) - PM2,5(hạt bụi siêu mịn). Mối đe dọa sức khỏe được chứng minh rõ ràng, PM2.5 được Cơ quan Bảo vệ Môi trường các nước (EPA) giám sát chặt chẽ, cung cấp đủ dữ liệu để kiểm tra tác động đến con người.

Trong khi lượng khí thải PM2.5 từ giao thông và công nghiệp đã giảm trong những năm gần đây ở Mỹ, khói cháy rừng đã trở thành một mối lo ngại ngày càng tăng. Một nghiên cứu có tên “Nguy cơ thay đổi và gánh nặng của cháy rừng ở Hoa Kỳ” được công bố gần đây cho thấy rằng, trong một sự kiện cháy rừng, khói có thể chiếm gần một nửa ô nhiễm dạng hạt ở miền tây Hoa Kỳ và một phần tư mức độ quốc gia khi nó thổi qua các nước.

Các nhà khoa học vẫn đang tìm hiểu mức độ đầy đủ mà cháy rừng có thể đe dọa sức khỏe con người, nhưng nghiên cứu ban đầu cho thấy khói có thể độc hại hơn những gì đã nhận ra trước đây. Theo Mary Prunicki, giám đốc nghiên cứu sức khỏe và ô nhiễm không khí tại Đại học Stanford (Hoa Kỳ) cho biết: Khoảng 80% khói được tạo thành từ các hạt mịn bao gồm các giọt rắn và lỏng từ vật liệu bị đốt cháy. Vì các hạt nhỏ thâm nhập vào phổi của một người và dẫn đến các bệnh về đường hô hấp, các nhà khoa học theo dõi các hạt có đường kính 2,5 micron (0,001mm), được gọi là PM2.5 , nguy hiểm hơn các hạt vật chất có kích thước lớn vì chúng có thể đi vào máu.

Với kích thước nhỏ như kính hiển vi đó, một hạt có thể nằm sâu bên trong cơ thể. Sau đó, hệ thống miễn dịch bắt đầu bằng một phản ứng, giải phóng các tế bào tương tự mà nó sẽ triển khai để chống lại vi-rút. Phản ứng miễn dịch bền vững do thường xuyên hít phải không khí ô nhiễm có thể ảnh hưởng đến mọi thứ, từ phổi đến gan hoặc não.

Khói từ các đám cháy năm nay ở California, Tây Bắc Thái Bình Dương và Canada sẽ ảnh hưởng như thế nào đến tỷ lệ trường hợp COVID-19, vì biến thể Delta nguy hiểm hơn và dễ lây lan hơn dẫn đến sự bùng phát trở lại của đại dịch. Trong khi các trận cháy rừng năm 2020 đã phá kỷ lục về quy mô, thì năm nay, trận cháy rừng lớn thứ hai ở California được ghi nhận, cho đến nay đã thiêu rụi hơn nửa triệu mẫu Anh (hơn 202342 ha). Những ngày gần đây ở Pháp hơn 7000 ha rừng bị thiêu rụi trong thảm họa cháy ở nước này.

Các trận cháy rừng lịch sử cũng đang hoành hành ở Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp. Dominici cũng cho biết: “Hít phải PM2.5 đang làm giảm khả năng chống lại virus của chúng ta. Hiện tại, điều thực sự đáng sợ nhất là biến thể Delta, dễ lây lan nhanh mạnh hơn rất nhiều các biến thể khác. Đặc biệt với những người chưa được tiêm chủng sẽ rất dễ bị nhiễm Covid-19 ”.

Sự nguy hiểm của PM2.5 ( hạt bụi mịn)

Khi PM2.5 xâm nhập vào cơ thể bạn, nó gây ra các vấn đề theo hai cách.

Đầu tiên, theo Sarah Henderson, giám đốc khoa học của các dịch vụ sức khỏe môi trường tại Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh British Columbia, cho biết: “Nó hỗ trợ hệ thống hô hấp trên của bạn”.

Giống như chân của con sâu, bướm, một số tế bào trong cơ thể có ít lông liên tục đẩy những kẻ xâm nhập lên và ra ngoài thông qua chất nhờn. Henderson nói: “Đó là lý do tại sao bạn phải xì mũi”. Bà nói, PM2.5 có thể ức chế quá trình trục xuất đó bằng cách phá hủy và ngăn chặn một số tế bào đó, có khả năng khiến coronavirus xâm nhập dễ dàng hơn.

Thứ hai, Henderson nói, khói lửa làm mất tập trung hệ thống miễn dịch của bạn. Không giống như các mảnh vật chất dạng hạt lớn hơn, PM2.5 đủ nhỏ để xâm nhập sâu vào phổi của con người, thúc đẩy một cuộc tấn công miễn dịch từ cơ thể. Do hệ thống miễn dịch bị khống chế, cơ thể dễ bị tổn thương và virus COVID-19 có thể dễ bị lây nhiễm hơn.

Mỗi cá nhân chúng ta, cách tốt nhất để bảo vệ bản thân là tiêm phòng vaccine, đeo khẩu trang có khả năng bảo vệ chống lại cả virus và PM2.5, sử dụng bộ lọc không khí tại nhà hoặc sơ tán khi cần thiết quá nhiều khói ô nhiễm.

Khói lửa làm gia tăng ca mắc Covid-19

Các nhà nghiên cứu ở Mỹ trong đó có Dominici và các đồng nghiệp của cô đã thu thập dữ liệu từ 92 quận ở California, Oregon và Washington, nơi hầu hết các vụ cháy năm ngoái đã xảy ra. Bởi vì Covid-19 có thể mất vài tuần để xuất hiện sau khi một cá nhân tiếp xúc với vi-rút, nghiên cứu đã xem xét các trường hợp dương tính lên đến 28 ngày sau khi tiếp xúc với khói lửa cháy rừng.

Trên tất cả các hạt được nghiên cứu, cháy rừng PM2.5 có liên quan đến các trường hợp Covid-19 nhiều hơn 11% và tử vong nhiều hơn 8%. Tuy nhiên, mức tăng đó rất khác nhau theo quận. Ví dụ, ở Butte County, California và Whitman County, Washington, các trường hợp tăng lần lượt là 17 và 18 phần trăm.

Để xác định loại vật chất hạt nào sinh ra từ khói lửa và loại vật chất nào từ các nguồn ô nhiễm khác như ô tô, Dominici đã nhờ Loretta Mickley của Harvard, người nghiên cứu ô nhiễm không khí và biến đổi khí hậu. Sử dụng dữ liệu vệ tinh, Mickley và nhóm của cô ấy có thể biết nơi bốc ra khói lửa là nơi họ đang hướng tới. Các nhà giám sát chất lượng không khí của EPA cho họ biết những chùm khói đó đang gia tăng ô nhiễm ở mặt đất như thế nào.

Sử dụng dữ liệu sức khỏe có sẵn công khai và ước tính mức PM2.5 sẽ như thế nào nếu không có cháy rừng, các nhà nghiên cứu đã có thể lập mô hình tỷ lệ phần trăm có khả năng gia tăng các trường hợp Covid-19. Họ đã tính đến các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ ca bệnh: nhiệt độ, tỷ lệ lưu hành bệnh tại địa phương trước khi bùng phát, dân số của một vùng và tính di chuyển của con người mà họ thu thập được từ dữ liệu Facebook.

Dominici nói rằng họ không thể hoàn toàn chắc chắn về bất kỳ trường hợp Covid-19 cụ thể nào là do tiếp xúc với khói lửa cháy rừng. Có những biện pháp có khả năng ảnh hưởng khác mà nghiên cứu đã không kiểm tra như: Mức độ sẵn sàng đeo khẩu trang của một người; một gia đình tụ họp với một cá nhân tích cực; tình trạng kinh tế xã hội; tình trạng sức khỏe, đề kháng miễn dịch của một cá nhân; hoặc liệu các nguồn PM2.5 lịch sử khác đã khiến cộng đồng gặp rủi ro về sức khỏe, điều này sẽ làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

Điều đó có thể giải thích cho một số trường hợp, nhưng nhìn chung, Dominici nói, điều đó không phủ nhận mối liên hệ chặt chẽ mà họ đã tìm thấy giữa mức tăng đột biến trong không khí ô nhiễm và tỷ lệ trường hợp mắc Covid-19 tiếp theo. Dominici cho biết những con số trong nghiên cứu của cô có thể là một đánh giá thấp bởi vì cô và nhóm của mình chỉ xem xét các hạt nơi thực sự xảy ra cháy rừng trong khi khói có thể di chuyển hàng trăm dặm.

Những nghiên cứu phối hợp khác ở Reno, Nevada,( Mỹ) rằng tiếp xúc với khói lửa rừng vào năm 2020 đã dẫn đến sự gia tăng 18% các trường hợp Covid-19, theo một nghiên cứu được công bố vào hồi tháng bảy bởi Daniel Kiser, một nhà khoa học dữ liệu tại Viện Nghiên cứu Sa mạc. Kiser nói: “Mức độ ô nhiễm không khí mà chúng ta thấy trong một sự kiện khói lửa là hiện tượng thiên văn”.

XUÂN VINH