Kỳ bí huyền tích về ông tổ biệt dược “cao đan hoàn tán”

SK&MT - Danh y Hoàng Đôn Hòa - người đầu tiên nghiên cứu thành công biệt dược “cao đan hoàn tán”, với các bài thuốc quý, cứu chữa được rất nhiều quân lính nhà Lê nên được coi là thầy thuốc quân y đầu tiên.

Theo sử sách, Hoàng Đôn Hòa quê gốc tại làng Đa Sĩ, phường Kiến Hưng, quận Hà Đông, Hà Nội ngày nay.

Ông Hoàng Thế Xương, người còn nhớ nhiều về lịch sử làng Đa Sĩ cho biết, xưa kia làng thuộc tổng Thanh Oai Thượng, phủ Ứng Thiên, trấn Nam Sơn Thượng. Đây là vùng đất thiêng, phong thủy đắc địa, đất có dáng ngũ phúc, bốn mùa thuận khí, nguồn sáng rọi khắp nơi, linh khí hội tụ, ắt sẽ sinh nhân tài.

Đúng như tiên đoán của người xưa. Năm 1498, một gia đình nghèo trong làng đã sinh ra một đứa trẻ khôn khô, tài trí hơn người, đặt tên là Hoàng Đôn Hòa. Từ nhỏ cậu bé đã nổi tiếng khôn ngoan, học giỏi. Sau này là một trong những sĩ tử thi đậu Giám sinh và tốt nghiệp trường Quốc Tử Giám. Có thể nói, kiến thức ông đã đạt đến độ uyên thâm. Ông có thể thấu hiểu quy luật âm – dương, biết cách thay đổi tạo hóa, hóa giải tai ương và ngăn ngừa hoạn nạn.

Miếu thờ danh y Hoàng Đôn Hòa

Đúng lúc đó, trong kinh thành, công chúa Phương Dung đang lâm trọng bệnh. Vì quá thương con, nhà vua đã treo thưởng khắp nơi, tìm thầy thuốc giỏi cứu chữa. Thầy thuốc khắp nơi, dùng đủ mọi biện pháp nhưng bệnh tình công chúa vẫn không hề tiến triển gì. Hay tin, Hoàng Đôn Hòa đã tìm đến, sau khi bắt bệnh, ông đã sáng chế ra một loạt biệt dược riêng, cứu được công chúa. Quá vui mừng, nhà vua đã gả con gái cho ông.

Khi vào cung, Hoàng Đôn Hòa đã giúp triều đình thoát nhiều vấn nạn, cứu giúp dân chúng. Dư âm của cuộc nội chiến Nam Bắc Triều tiếp tục căng thẳng khi Nhà Mạc chiếm ngôi vua Lê. Lúc này kinh tế bị suy thái, dịch bệnh hoành hành khắp nơi, dân chúng lâm vào cảnh khốn cùng. Hai vợ chồng danh y đã dốc hết sức lực cứu chữa cho nhân dân. Ông còn cho tiền, phát gạo, thuốc cho bệnh nhân. Ông được nhân dân coi như vị cứu tinh, giúp dân thoát khỏi kiếp nạn này.

Đến thời Vua Lê Thánh Tông. Quân nhà Mạc chiếm đóng Thái Nguyên. Triều đình cất quân đi dẹp loạn. Danh y Hoàng Đôn Hòa được cử làm “Điều hộ lục quân” (một chức vụ quân y trong quân đội) đi cứu thương các binh lính. Ông không ngại hiểm nguy, dồn sức để chữa trị cho binh lính. Ở nhà vợ ông cùng học trò tiếp tục chế thuốc, cung cấp thuốc cho chiến trường.

Hai vợ chồng danh y đã giúp triều Lê giữ đảm bảo toàn lực lượng. Danh y được triều đình ghi nhận và thăng chức “Thị nội Thái y viện Thủ phiên” (đứng đầu trông coi việc chữa bệnh trong cung của Viện Thái y) và được phong tước “Lương Dược hầu”.

Sau này, trong một lần đi sứ sang triều đình Mãn Thanh, ông đã chữa được bệnh nan y cho vua Càn Long, tiếp tục được phong danh hiệu “Lịch thế y”.

Dưới bóng cây cổ thụ này là nơi danh y Hoàng Đôn Hòa chọn làm nơi bốc thuốc cứu người

Từ quan về quê bốc thuốc

Thế nhưng, ít ai ngờ, khi đang được triều đình trọng vọng, vợ chồng danh y lại quyết định rũ bỏ danh lợi, treo ấn từ quan, về quê ở ẩn. Về quê, ông tiếp tục nghiên cứu y thuật, bốc thuốc chữa bệnh cho dân làng và coi đó là việc an dưỡng dưỡng tuổi già.

Vợ chồng danh y mở ra “Lâm Dương Quán” bốc thuốc chữa bệnh. Tiếng lành đồn xa, bệnh nhân khắp nơi tìm đến nhờ cứu chữa. Ngày nào cũng có kẻ đợi, người chờ đến lượt để được bốc thuốc. Người ta ví chỗ ông bốc thuốc như là “bến đợi thuốc thang”.

Do tuổi cao sức yếu, ông mất năm 1583, người dân đã lập mếu thờ vị danh y cao quý. Hiện nay, cạnh miếu thờ vẫn còn một cây cổ thụ, người dân bảo rằng, cây này rất thiêng. Có người bị sốt rét, ngã nước, trúng độc, tiêu chảy, sài đẹn đều đến cầu xin, lấy thực vật ký sinh trên thân cây để làm thuốc, đã khỏi bệnh. Tuy nhiên, theo ông Hoàng Thế Xương thì đó chỉ là những lời thiêu diệt, tỏ lòng tôn kính đối với y thuật Hoàng Đôn Hòa.

“Cao đan hoàn tán”

Danh y Hoàng Đôn Hòa để lại cả kho tàng biệt dược mà hậu thế tiếp tục nghiên cứu và ứng dụng. Danh y là người khai sinh ra “cao đan hoàn tán”, gồm các loại được chế sẵn như thuốc Tam hoàng hoàn và các loại thảo dược dùng để kê đơn. Đặc biệt là 2 loại dịch bệnh sốt rét và thổ tả hoành hành tại khu vực chiến sự.

Phương thuốc chữa bệnh của ông cũng rất đa dạng. Đó là những dạng thuốc “Thần ứng hoàn”, “Thất thập hoàn”, “Lập thận hoàn”... chữa lành vết thương. “Tiết quân đơn”, giã thành bột, chữa các vết thương ngoài da, ứ máu, bỏng và nhiễm độc.Danh y còn nghiên cứu ra các bài thuốc để xoa, xịt, chườm, bôi, dán.

Ông tỷ mỉ ghi chép kinh nghiệm, dùng bồ hóng, vôi, lá trầu không, lá thanh táo hay răng cưa để đắp vào vết bỏng, vết đứt cũng có thể cầm máu, sát trùng, tiêu viêm và điều hòa máu.

Hoàng Đôn Hòa đồng thời là tiếp thu và tạo nền móng cho nền y học Việt. Ông đã thừa kế có sáng tạo một số bài thuốc của cụ Tuệ Tĩnh trong cuốn “Nam dược thần hiệu” và phát hiện thêm nhiều cây thuốc có tác dụng chữa bệnh. Ông tiếp tục nghiên cứu về bài thuốc “hung hoàng” - Tuệ Tĩnh gọi là “Thái dương tinh”, có tác dụng tiêu trừ chướng khí, sát trùng và tiêu độc. Phương thuốc “Tam hoàng hoàn” do ông nghiên cứu ra, sau này được Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác ghi lại trong tập “Bách gia trân tàng” và lưu truyền lại cho hậu thế.

Ông Hoàng Thế Xương - người còn nhớ nhiều về lịch sử Làng Đa Sĩ

Danh y còn dày công nghiên cứu dưỡng sinh, kết hợp với khí công. Cùng với thuyết thanh tâm tiết dục, phương pháp đạp dẫn, ông đã giúp cho người học có thể luyện thần, dưỡng sinh, dưỡng sức và tăng tuổi thọ. Những bí quyết này còn được các võ sư nghiên cứu, ứng dụng trong việc luyện tập môn khí công hiện đại. Hơn nữa, Danh y còn là “nhà thú y học”, với biện pháp phòng dịch bệnh và chữa bệnh cho trâu bò, ngựa. Hiện, 55 bài thuốc thú y ấy vẫn được lưu truyền trong dân gian.

“Hoàng Đôn Hòa đã lại cho hậu thế thiên sách quý “Hoạt tuyết toát yếu” với hơn 200 phương thuốc quý, chữa bệnh từ ngoại khoa đến bệnh phụ khoa, thương khoa, nhi khoa và các bệnh cho thú y. Hơn nữa, danh y còn để lại những lời khuyên về giữ gìn sức khỏe, kéo dài tuổi thọ mà con người vẫn đang áp dụng”, ông Hoàng Thế Xương cho biết.

Thế Hoàng