Ô nhiểm không khí có khả năng gây ra hàng triệu trẻ em sinh non

Nghiên cứu cho thấy, các chất gây ô nhiễm siêu nhỏ do khí thải động cơ diesel và những đám cháy nông nghiệp có thể lưu lại trong phổi của những bà mẹ. Chúng có thể truyền lại cho thai nhi và có thể là nguyên nhân gây ra tới 6 triệu ca sinh non và 3 triệu trẻ sơ sinh thiếu cân trên toàn thế giới mỗi năm. Phân tích, kết hợp kết quả của nhiều nghiên cứu khoa học, là phân tích đầu tiên tính toán tổng gánh nặng toàn cầu của ô nhiễm không khí trong nhà và ngoài trời cộng lại.

Một em bé sinh non được khám ở Nam Phi. Sinh non là nguyên nhân hàng đầu gây ra 15 triệu ca tử vong ở trẻ sơ sinh trên toàn cầu mỗi năm. Ảnh: Gallo,Getty/theguardian.

Theo phát hiện mới nhất, ô nhiễm trong nhà, chủ yếu do bếp nấu đốt nhiên liệu rắn như than hoặc củi, chiếm gần hai phần ba tổng gánh nặng ô nhiễm đối với các trường hợp mang thai vào năm 2019. Ở ngoài trời các hạt bụi siêu nhỏ do ô nhiễm không khí có thể lưu lại trong phổi của những phụ nữ làm mẹ tương lai, sau đó truyền lại cho thai nhi. Các chuyên gia tin rằng nó là nguyên nhân gây ra 20% ca sinh non trên toàn thế giới. Điều này đặc biệt đúng hơn ở các khu vực đang phát triển, chẳng hạn như ở một số khu vực của Đông Nam Á và châu Phi cận Sahara.

“Ở mức độ cá nhân, trong nhà tiếp xúc với ô nhiễm không khí dường như mang một gánh nặng cao hơn nhiều so với mức ngoài trời”, ông Rakesh Ghosh, một nhà dịch tễ học tại Đại học California, San Francisco và nhóm nghiên cứu trên giấy, được công bố trên tạp chí PLoS Medicine. “Vì vậy, giảm thiểu tiếp xúc với ô nhiễm hộ gia đình, trong phạm vi có thể, nên là một phần của thông điệp trong quá trình chăm sóc trước khi sinh, đặc biệt là nơi ô nhiễm hộ gia đình đang phổ biến.”

Theo các nhà nghiên cứu từ Viện Môi trường Stockholm (SEI),ô nhiễm không khí thường được đo theo mức độ tiếp xúc với các hạt vật chất có đường kính nhỏ hơn 2,5 micron (0,025mm): một khi hít phải, kích thước cực nhỏ của các hạt này cho phép chúng hấp thụ sâu vào máu, có khả năng gây ra các vấn đề sức khỏe sâu rộng.

Trường Vệ sinh và Y học Nhiệt đới London và Đại học Colorado, đã kết luận rằng có tới 3,4 triệu ca sinh non trên 183 quốc gia có liên quan đến các chất dạng hạt mịn, một chất gây ô nhiễm không khí phổ biến, với châu Phi cận Sahara, Bắc Phi và Đông Á bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi vấn đề này. Tiến sĩ Paul Jarris, giám đốc y tế tại March of Dimes, một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Hoa Kỳ tập trung vào sức khỏe bà mẹ và trẻ em cho biết: “Sinh non và các bệnh lý liên quan là một trong những nguyên nhân làm trẻ em tử vong lớn nhất ở Mỹ và trên toàn thế giới. Tuy nhiên, có rất nhiều điều chúng tôi chưa biết về nguyên nhân gây ra sinh non, vì vậy mỗi chút thông tin chúng tôi có thể nhận được đều hữu ích.”

Hơn 92% dân số toàn cầu sống ở những khu vực có chất lượng không khí ngoài trời thấp hơn giới hạn khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới và khoảng 49% tiếp xúc với mức độ ô nhiễm không khí trong nhà cao tương đương. Các khu vực như Nam và Đông Á bị ô nhiễm nặng nhất, trong đó Bangladesh, Trung Quốc, Ấn Độ và Pakistan là nơi có 49 trong số 50 thành phố ô nhiễm nhất trên toàn thế giới. Trong những năm gần đây cháy rừng, cháy nông nghiệp và bão bụi cũng đã gây ra ô nhiễm không khí trên diện rộng. Tương ứng với tỷ lệ sinh non ở Nam Á do ô nhiễm không khí cao nhất, lên đến 1,6 triệu trường hợp. Mặc dù Trung Quốc có tỷ lệ sinh non tương đối thấp, nhưng báo cáo cho thấy có đến 521.000 trường hợp xảy ra do ô nhiễm không khí. Theo WHO, mỗi năm, cứ 10 trẻ trên toàn thế giới thì có một trẻ bị sinh non. Châu Phi và Châu Á chịu gánh nặng sinh non không cân xứng, chiếm 60% tổng số ca sinh non trên toàn cầu. Khu vực đó cũng nằm trong báo cáo của SEI về tình trạng sinh non liên quan đến ô nhiễm không khí.

Theo báo cáo của UNICEF và WHO, được công bố trên tập san y khoa The Lancet Global Health cho thấy, tỷ lệ trẻ sơ sinh bị nhẹ cân của Việt Nam thấp nhất khu vực Đông Nam Á và Châu Đại Dương (8,2% năm 2015). Có dấu hiệu tích cực, tỷ lệ trẻ sơ sinh bị nhẹ cân giảm 1%, từ 9,2% năm 2000 xuống còn 8,2% năm 2015. Số trẻ sơ sinh bị nhẹ cân không thay đổi lớn và vẫn ở mức 130.000 hàng năm trong khoảng thời gian này. Trẻ sơ sinh bị nhẹ cân là một nguyên nhân quan trọng dẫn đến trên 80% ca tử vong trẻ sơ sinh. Đối với những trẻ sơ sinh sống sót được thì có nguy cơ cao bị suy dinh dưỡng thấp còi, bị các vấn đề về phát triển và thể chất sau này khi lớn lên. Điều đó đòi hỏi, kêu gọi khẩn trương chú trọng hành động đến việc giảm số trẻ sơ sinh bị nhẹ cân, nghiên cứu đưa ra thách thức với chính phủ các quốc gia phát triển cũng như đang phát triển cần tập trung và làm nhiều hơn nữa.

Chi phí cho ô nhiễm không khí đối với nền kinh tế toàn cầu ước tính hơn 2,9 tỷ USD mỗi năm, ngoài ra còn gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng. Riêng ở Mỹ, theo báo cáo của các nhà khoa học tại Trung tâm Y tế NYU Langone, chi phí hàng năm của gần 16.000 ca sinh non liên quan đến ô nhiễm không khí ở Hoa Kỳ đã lên tới 4,33 tỷ USD. Số tiền này bao gồm 760 triệu USD chi cho thời gian nằm viện kéo dài và sử dụng thuốc lâu dài, cũng như 3,57 tỷ USD năng suất kinh tế bị mất do khuyết tật về thể chất và tinh thần liên quan đến sinh non.

Đối với nghiên cứu này, nhóm của Ghosh đã xem xét 108 tài liệu nghiên cứu về ô nhiễm trong nhà và ngoài trời tương quan với 4 nguy cơ chính của thai kỳ: tuổi thai khi sinh, giảm cân, nhẹ cân và sinh non, ở 204 quốc gia.

Sau khi kiểm soát các yếu tố nguy cơ như cân nặng khi mang thai, hút thuốc và sử dụng rượu bia và chế độ dinh dưỡng, các nhà nghiên cứu nhận thấy ô nhiễm không khí là nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng sinh con thiếu cân và sinh non. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, đây cũng là lý do chính gây ra 15 triệu ca tử vong ở trẻ sơ sinh trên toàn thế giới mỗi năm.Trẻ sinh non có nguy cơ gặp phải nhiều vấn đề sức khỏe, đặc biệt là liên quan đến hô hấp và nhiễm trùng. Về lâu dài, trẻ sinh non có thể bị khuyết tật về thính giác, thị giác và có nguy cơ bị trầm cảm trong cuộc sống tương lai.

Các phát hiện của Ghosh và các đồng nghiệp được xây dựng dựa trên nghiên cứu trước đây về chất lượng không khí và sức khỏe nơi bạn sống và trên toàn cầu của Tạp chí Stateofglobalair, tính toán rằng ô nhiễm không khí góp phần gây ra cái chết của 500.000 trẻ sơ sinh trên toàn cầu trong năm 2019.

Nếu như bằng mọi cách giảm thiểu ô nhiễm không khí ở Đông Nam Á và châu Phi cận Sahara, nghiên cứu đã tính toán rằng số ca sinh non và trẻ sơ sinh thiếu cân có thể giảm gần 78% trên toàn cầu.

Xuân Vinh – Oanh Kiều