Phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam phải trở thành chiến lược phát triển quốc gia, theo hướng Xanh, Tuần hoàn

Chủ trì và điều hành hội thảo là đồng chí Phan Xuân Thủy - Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương và GS.VS Châu Văn Minh - Chủ tịch Liên hiệp các Hội KHKT VN.

Phát biểu khai mạc hội thảo, đồng chí Phan Xuân Thủy nhấn mạnh những vấn đề cốt lõi mà Kết luận 83 - KL/TW của Bộ Chính trị (KL 83) đặt ra về vai trò của CNVL, về thực trạng phát triển CNVL VN và những hạn chế, nguyên nhân của những tồn tại hiện nay trong phát triển CNVL. Đồng chí Phan Xuân Thủy cũng khẳng định việc tuyên truyền, phổ biến, quán triệt Kết luận 83 về phát triển CNVL VN trong thời gian tới là việc hết sức quan trọng. Ngay tại hội thảo này, chúng ta cần khẳng định phát triển CNVL không phải là vấn đề riêng của một ngành. Cần tìm cách đưa nhận thức về CNVL từ chiều rộng sang chiều sâu, thúc đẩy phát triển CNVL theo tinh thần KL 83, cơ chế vận hành mô hình thực hiện KL 83, chỉ ra những điểm nghẽn về thể chế, kiến nghị những việc cần làm ngay để thực hiện KL 83, cũng có nghĩa là thực hiện NQ 57 của Bộ Chính trị về phát triển KHCN, thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng.

Kết luận 83-KL/TW ngày 8/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển công nghiệp vật liệu đã nêu rõ những thành tựu mà CNVL VN đạt được là rất đáng kể, dần khẳng định vai trò là một trong những ngành công nghiệp nền tảng, có ý nghĩa chiến lược đối với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

Tuy nhiên, phát triển công nghiệp vật liệu chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế; chưa quan tâm đúng mức đến chế biến sâu, làm chủ công nghệ lõi, công nghệ cao, tái chế; sản xuất vật liệu còn nặng về khai thác, thâm dụng tài nguyên, tiêu hao nhiều năng lượng, giá trị gia tăng thấp, phát thải cao, gây ô nhiễm môi trường; cơ cấu sản phẩm chưa hợp lý; vật liệu chất lượng cao, vật liệu công nghệ cao và vật liệu đặc chủng phụ thuộc lớn vào nhập khẩu; chưa hình thành doanh nghiệp nòng cốt dẫn dắt các chuỗi giá trị; thiếu vốn đầu tư dài hạn cho các dự án vật liệu chiến lược; tình trạng lãng phí tài nguyên, khoáng sản chiến lược còn lớn, hiệu quả sử dụng nguồn lực tài nguyên thấp; vi phạm pháp luật trong khai thác tài nguyên còn xảy ra ở nhiều nơi.

Sau khi chỉ rõ nguyên nhân của những hạn chế, yếu kém trên, để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững ngành công nghiệp vật liệu, thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các nghị quyết, kết luận của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, về phát triển năng lượng, giáo dục và đào tạo, quốc phòng, an ninh, Bộ Chính trị yêu cầu tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện tốt 6 nhiệm vụ trọng tâm: Chuyển đổi nhận thức, cách tiếp cận về CNVL; Hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật liên quan; Phát triển đồng bộ công nghiệp vật liệu theo 3 nhóm: Vật liệu cơ bản, vật liệu chiến lược và vật liệu tương lai; Hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong ngành công nghiệp vật liệu theo mô hình "Nhà nước kiến tạo - doanh nghiệp trung tâm - viện, trường nền tảng - địa phương là không gian thực thi"; Thúc đẩy việc chuyển đổi, nâng cấp toàn diện các cơ sở sản xuất vật liệu theo hướng phát triển xanh, bền vững, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên và năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính; Đẩy mạnh hợp tác, hội nhập quốc tế.

Đồng chí Phan Xuân Thủy - Phó Trưởng Ban Khoa giáo Trung ương khai mạc Hội thảo

Tại hội thảo, các đại biểu đã nghe tham luận của TS Vũ Mạnh Hùng - Vụ trưởng Vụ Kinh tế ngành, Ban Chiến lược, Chính sách Trung ương trình bày về Định hướng phát triển CNVL VN trong thời gian tới theo hướng Xanh, Tuần hoàn như KL 83 đã nhấn mạnh.

Đồng chí Nguyễn Ngọc Thành - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp Bộ Công thương trình bày Dự thảo chương trình hành động của Chính phủ thực hiện KL số 83, Cách tiếp cận mới về phát triển CNVL trong bối cảnh mới, Một số định hướng trọng tâm trong quản lý nhà nước về phát triển CNVL, Một số vấn đề đặt ra trong việc thực hiện KL số 83.

GS.VS Châu Văn Minh tổng kết và bế mạc Hội thảo

Trong tham luận của mình, GS.TS Trần Đại Lâm - Viện khoa học vật liệu, Viện Hàn lâm KHCN VN đã khẳng định: Không thể làm chủ công nghệ nếu thiếu vật liệu tiên tiến. Năng lực nghiên cứu, chế tạo, đánh giá và làm chủ vật liệu tiên tiến chính là một trong những điều kiện nền tảng để một quốc gia làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và củng cố tính tự chủ của nền kinh tế.

Sau khi tiếp tục khẳng định: Vật liệu là nền tảng của các cuộc cách mạng công nghiệp, tạo nên những bước nhảy công nghệ, GS.TS Nguyễn Đức Hòa: Phó Hiệu trưởng Trường Vật liệu, ĐHBK HN đã nêu bật vai trò tạo nguồn nhân lực cho phát triển CNVL của các trường đại học nói chung và Trường Vật liệu, ĐHBK Hà Nội nói riêng.

ThS Phạm Văn Bắc - Phó Chủ tịch Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam lại đưa ra một góc nhìn riêng trong lĩnh vực vật liệu xây dựng như một phần quan trọng là trong CNVL để phát triển hạ tầng kinh tế với 11% GDP quốc gia. Trong tham luận này, ông cũng nhấn mạnh việc phát triển công nghệ sản xuất VL xây dựng tiết kiệm năng lượng, ít khí thải, sử dụng năng lượng là chất thải nông nghiệp, tái chế phế thải vật liệu xây dựng…

Tổng kết và bế mạc Hội thảo diễn ra nghiêm túc trong hơn 3 tiếng đồng hồ, GS.VS Châu Văn Minh kết luận: Hội thảo thống nhất rất cao về nhận thức: công nghiệp vật liệu phải được nhìn nhận là một nền tảng của năng lực công nghiệp, khoa học - công nghệ và tự chủ chiến lược quốc gia. Kết luận 83-KL/TW cũng đã chỉ rõ, phải lựa chọn đúng trọng tâm, tránh đầu tư dàn trải và tổ chức phát triển công nghiệp vật liệu theo cả chuỗi giá trị; Khoa học, công nghệ phải thực sự đi được từ phòng thí nghiệm đến sản xuất và thị trường; Phải gắn nghiên cứu với đào tạo nguồn nhân lực và doanh nghiệp ngay từ đầu.

GS.VS Châu Văn Minh nhấn mạnh: Điều quan trọng sau Hội thảo là chuyển nhận thức thành hành động và sản phẩm cụ thể. Kết luận 83 đã xác định những mốc rất rõ: trong năm 2026 xây dựng và ban hành Chiến lược quốc gia phát triển công nghiệp vật liệu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; năm 2027 hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia về ngành vật liệu; đến năm 2028 phấn đấu hình thành tối thiểu 3-5 trung tâm nghiên cứu vật liệu quốc gia; đến năm 2030 làm chủ một số công nghệ chế biến sâu đất hiếm, vật liệu bán dẫn, vật liệu pin và phấn đấu tỷ lệ nội địa hóa một số vật liệu chiến lược đạt 50%.

Để hiện thực hóa KL số 83, cần quán triệt nguyên tắc: rõ cơ quan chủ trì, rõ cơ quan phối hợp, rõ nhiệm vụ, rõ tiến độ, rõ sản phẩm đầu ra và rõ nguồn lực. Những việc đã rõ cần bắt tay triển khai, hạn chế phát sinh thêm các tầng kế hoạch, đề án trung gian mà chưa tạo ra kết quả thực chất.

Về phía trách nhiệm của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, GS.VS Châu Văn Minh nói: “Sau Hội thảo này, chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương và các cơ quan liên quan tuyên truyền, phổ biến tinh thần Kết luận 83 tới các hội thành viên; đồng thời khuyến khích các hội chuyên ngành chủ động lựa chọn những vấn đề thuộc thế mạnh của mình để tổ chức chuyên gia nghiên cứu, hiến kế, tư vấn và phản biện.

Đông đảo các chuyên gia, các nhà khoa học và nhà báo tham dự Hội thảo về phát triển CNVL

Liên hiệp Hội Việt Nam cũng sẵn sàng làm cầu nối giữa nhà khoa học - viện, trường - doanh nghiệp - cơ quan quản lý, huy động các mạng lưới chuyên gia đa ngành tham gia vào những vấn đề lớn như vật liệu chiến lược, vật liệu mới, đất hiếm, bán dẫn, năng lượng, vật liệu xanh, kinh tế tuần hoàn, tiêu chuẩn - quy chuẩn và phát triển nguồn nhân lực. Giá trị của Hội thảo hôm nay không chỉ nằm ở việc chúng ta hiểu sâu hơn Kết luận số 83, mà quan trọng hơn là tạo thêm sự kết nối và hình thành những ý tưởng có thể chuyển thành nhiệm vụ, chương trình, chính sách và sản phẩm cụ thể”