Tháng Giêng mười bảy...nhớ về chọi trâu

Tháng Giêng mười bảy...nhớ về chọi trâu

Mỗi dịp đầu năm những ngả đường về Hải Lựu lại ngập tràn du khách nô nức tìm về theo câu hát: Dù ai buôn bán trăm nghề/ Tháng giêng mười bảy nhớ về chọi trâu".

Được phục dựng lại hơn 20 năm, Lễ hội chọi trâu Hải Lựu thu hút hàng vạn du khách đến tham dự hàng năm.

Mỗi lần về Hải Lựu, lúc thì leo tót vót lên đỉnh ngọn núi Thét để chiêm ngưỡng những bàn tay tài hoa của người dân Hải Lựu biến những khối đá vô tri, sần sùi, thô kệch thành những sản phẩm đẹp lung linh, làm rạng ngời tên quê hương với bạn bè trong và ngoài nước; đứng trên đỉnh núi, ngắm nhìn xa xa, dòng Lô hiền hòa uốn mình ra biển lớn; Khi thì lại lang thang trong vườn cò sinh thái, dưới những gốc tre già, trong những cái đập, chao của hàng vạn cánh cò, ký ức tuổi thơ lại tràn về trong mỗi người với những cánh cò tuổi thơ riêng, khác nhưng cũng vô cùng thiết tha, đầm ấm. Cũng chẳng phải lần đầu được đắm mình trong không khí tưng bừng của lễ hội chọi trâu, nhưng lần nào cũng vậy, có mặt tại Hải Lựu những ngày cận kề lễ hội. Dù chỉ chứng kiến công tác chuẩn bị, quá trình luyện ông “Cầu” (một tên gọi khác của trâu chọi - PV) cho ngày hội của chính quyền và người dân địa phương nhưng cũng đủ làm nên những cảm xúc, phấn khích đến lạ kỳ cho người viết cũng như du khách tìm về lễ hội.

Các chủ trâu dẫn ông Cầu ra làm quen với sân bãi trước ngày khai mạc lễ hội.

Theo Kế hoạch số 07/KH-UBND do UBND xã Hải Lựu ban hành, Lễ hội Chọi trâu truyền thống năm 2026 sẽ được tổ chức trong 2 ngày, từ ngày 4/3 đến 5/3/2026 (tức ngày 16 – 17 tháng Giêng năm Bính Ngọ) tại sân vận động chọi trâu xã Hải Lựu, tỉnh Phú Thọ. Để bảo đảm lễ hội diễn ra trang trọng, an toàn và đúng quy định, UBND xã đã thành lập Ban Tổ chức và 4 tiểu ban chuyên trách gồm: Tiểu ban Tổ chức, khánh tiết; Tiểu ban Lễ tân; Tiểu ban An ninh trật tự, quản lý thị trường; Tiểu ban Chăm sóc Bảo vệ sức khỏe. Các tiểu ban được phân công nhiệm vụ cụ thể, phối hợp triển khai đồng bộ các nội dung theo sự chỉ đạo của Ban tổ chức, nhằm phát huy giá trị truyền thống và bảo đảm thành công chung của sự kiện.

Trao đổi với phóng viên về công tác tổ chức, ông Đỗ Huy Chiến – Chủ tịch UBND xã Hải Lựu cho biết, địa phương đang nỗ lực chuẩn bị các điều kiện tốt nhất để lễ hội diễn ra an toàn, trang trọng và đúng quy định.

Chỉ còn một ngày nữa, lễ hội chọi trâu Hải Lựu chính thức khai mạc. Nhưng lúc này, bên cạnh sự chuẩn bị rốt ráo của địa phương về cơ sở vật chất, sân bãi phục vụ lễ hội, trên sân thi đấu nhiều ngày qua, không lúc nào vắng bóng những ông Cầu được chủ đưa đến làm quen với sân bãi.

Hải Lựu đang nỗ lực chuẩn bị các điều kiện tốt nhất để lễ hội diễn ra an toàn, trang trọng và đúng quy định.

Trao đổi với phóng viên, nhiều chủ trâu chọi kể rằng: “Để có trâu chọi đạt tiêu chuẩn thi đấu, chủ trâu phải mất khoảng một năm chuẩn bị, từ việc mua trâu cho đến chăm sóc, nuôi dưỡng, huấn luyện. Muốn mua được trâu tốt, chủ trâu phải học hỏi, tích lũy kinh nghiệm nhiều năm, từ việc chọn độ tuổi, độ mở của sừng, khoáy, chỉ số vòng ngực, chiều dài, chiều cao, cho đến màu da, móng chân, lông, mắt của trâu. Hơn nữa, chủ trâu cũng phải đầu tư nhiều công sức để tìm kiếm mua trâu, có khi lặn lội lên tận Tuyên Quang, Yên Bái, Lào Cai, có khi vào tận Thanh Hóa, Nghệ An hay sang Lào... Cũng theo các chủ trâu: Nuôi dưỡng, huấn luyện trâu rất đặc biệt, khác hẳn so với trâu cày, chủ yếu nhằm giúp trâu có thể lực tốt, đồng thời khôi phục bản năng hoang dã của trâu. Trâu chọi được các chủ trâu trân trọng gọi là “ông cầu” và cư xử như một thành viên trong gia đình.

Anh Đỗ Duy Hoàng, chủ một con trâu chọi tại thôn Hòa Bình, xã Hải Lựu chia sẻ: "Nuôi trâu chọi kỳ công, phải biết các kỹ thuật chăm sóc và các miếng đánh. Chuồng trại khi nào cũng sạch sẽ, mùa hè dẫn trâu đi tắm, mùa đông che chắn gió cẩn thận. Nhà nào cũng trồng một ruộng cỏ voi thật lớn, nấu cháo ngô cho trâu ăn. Hàng ngày phải xuống chuyện trò, gãi lưng, xoa đầu, xoa tai chăm sóc để ông khỏe mạnh. Khi người chăm sóc và "ông cầu" đã "tâm đầu ý hợp" thì mới đến lúc "luyện trâu". Lúc chiều muộn người nuôi trâu thường dẫn trâu ra đồng để "luyện sừng" cọ xát với thực tế, thực hành các miếng đánh. Nhưng tuyệt đối không được cho đấu với các trâu khác và không được "tơ tình" với trâu khác". Đánh giá về chất lượng trâu dự thi năm nay, hầu hết các chủ trâu đều rất tin tưởng vào trâu của mình. Bởi lẽ “sự chênh lệch về trọng lượng giữa các trâu năm nay không lớn, số đo của các ông Cầu đều khoảng trên dưới 210 vanh.” một chủ trâu tâm sự.

Lễ hội Chọi trâu truyền thống năm 2026 sẽ được tổ chức trong 2 ngày, từ ngày 4/3 đến 5/3/2026 (tức ngày 16 – 17 tháng Giêng năm Bính Ngọ) tại sân vận động chọi trâu xã Hải Lựu, tỉnh Phú Thọ.

Tương truyền, thế kỷ 2 trước Công nguyên, quân Hán xâm lược, nhà Triệu tan vỡ, thừa tướng Lữ Gia bèn lui quân về vùng núi Hải Lựu, sông Lô Vĩnh Phúc để tổ chức đánh giặc. Sau mỗi trận thắng Lữ Gia lại cho tổ chức chọi trâu để động viên quân sĩ, trâu sau khi chọi được giết để khao thưởng ba quân. Kể từ những trận thư hùng của các ông Cầu đầu tiên dưới thời Lữ thừa tướng đến nay, trải qua mấy nghìn năm với biết bao biến cố, thăng trầm của lịch sử. Đã có những lúc lễ hội bị gián đoạn, những tưởng sự quên lãng về một lễ hội dân gian truyền thống sẽ bị chôn vùi theo lớp bụi thời gian. Nhưng rồi với sự phát triển của xã hội, đời sống kinh tế của người dân không ngừng được nâng lên, kéo theo đó là sự thức tỉnh về những giá trị văn hoá mang tính truyền thống được trỗi dậy. Ý thức được điều đó, cùng với sự đồng lòng, ủng hộ của nhân dân hội chọi trâu Hải Lựu đã được phục hồi nhờ quyết tâm của chính quyền sở tại. Trong dòng chảy của cuộc sống hôm nay, lễ hội chọi trâu Hải Lựu đã có những thay đổi phù hợp, bổ sung những giá trị mới bên cạnh những giá trị nhân văn bền vững vẫn được giữ gìn, phát huy mang lại một không gian văn hóa trong sạch, lành mạnh cho nhân dân và du khách trảy hội. Đó chính là nguyên nhân để những con đường về vùng quê nghèo, heo hút ấy luôn tấp nập du khách tìm về mỗi độ xuân sang./.

Thiệu Vũ_Khả Khánh