Tín hiệu tích cực: Xâm nhập mặn có thể đã đi qua đỉnh điểm

Xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long dự báo ở mức cao hơn trung bình nhiều năm

Trong tháng 3/2024, đã xảy ra hai đợt xâm nhập mặn cao điểm

Theo thông tin từ Cục Thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), trong tháng 3/2024 đã xảy ra hai đợt xâm nhập mặn. Đợt thứ nhất diễn ra từ ngày 6 – 10/3, và đợt thứ hai diễn ra từ ngày 24 – 27/3. Đây được xem là hai đợt xâm nhập mặn cao điểm nhất vào các cửa sông trong thời gian gần đây.

Trong khi đó, các vùng Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và Nam Trung Bộ đang phải đối mặt với hiện tượng hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn, làm cho dung tích của các hồ chứa giảm sút. Hiện nay, dung tích nước trong các hồ chứa chỉ đạt khoảng từ 40 - 60% so với dung tích thiết kế, trong đó có khoảng 180 hồ nhỏ đã cạn nước.

Ông Lương Văn Anh, Phó Cục trưởng Cục Thủy lợi cho biết, năm 2024 tình trạng hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn cao hơn so với trung bình các năm trước đó và cũng cao hơn so với năm 2023.

Thời gian gần đây, ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, xâm nhập mặn đã sâu hơn so với trung bình các năm trước và cũng sâu hơn so với năm 2023. Ví dụ, tại cửa tiểu và cửa đại, xâm nhập mặn đã lan ra khoảng 4 - 5km; tại sông Vàm Cỏ, con số này lên đến 17km so với trung bình của nhiều năm và so với năm 2023.

Nguyên nhân chính của sự xâm nhập mặn ở đồng bằng sông Cửu Long xảy ra sớm và sâu hơn so với trung bình các năm là do tác động của hiện tượng El Nino, khiến lượng mưa trên lưu vực sông Mê Kông và ở đồng bằng sông Cửu Long giảm sút, dẫn đến nguồn nước từ sông Mê Kông trở về đồng bằng sông Cửu Long giảm từ 10 đến 15%.

Dựa trên thông tin dự báo chuyên ngành, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã phát đi thông báo cảnh báo từ tháng 9/2023 nguy cơ ảnh hưởng của xâm nhập mặn đối với khoảng 56.260 ha lúa vụ Đông Xuân và 43.300 ha cây ăn trái trong vùng này. Nhờ các biện pháp ứng phó đã triển khai, toàn bộ diện tích lúa trong khu vực cảnh báo đã được trồng sớm và đã thu hoạch hoặc đang ở giai đoạn chín (cắt nước), đảm bảo không gặp thiệt hại. Các khu vực trồng cây ăn trái cũng được đảm bảo an toàn.

Tuy nhiên, một số diện tích lúa được người dân trồng muộn hơn, không tuân thủ theo khuyến cáo, tổng cộng khoảng 20.510 ha lúa ở các tỉnh Tiền Giang (30 ha), Bến Tre (730 ha), Trà Vinh (13.000 ha), Sóc Trăng (6.030 ha), Long An (720 ha) vẫn tiếp tục đối mặt với nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn, trong đó có 621 ha lúa thuộc tỉnh Sóc Trăng đã bị thiệt hại.

Đối với nước sinh hoạt, khoảng 50.500 hộ dân (chiếm 3,6% tổng số hộ dân) đang phải đối mặt với thiếu nước sinh hoạt, bao gồm 12.000 hộ ở Bến Tre, 20.000 hộ ở Kiên Giang, 6.400 hộ ở Sóc Trăng, 4.900 hộ ở Bạc Liêu, 3.900 hộ ở Cà Mau và 3.300 hộ ở Long An. Đây là các khu vực dân cư nằm trong vùng nguồn nước dưới đất bị suy giảm, một số công trình cấp nước tập trung có độ mặn vượt quá ngưỡng cho phép hoặc các hộ dân chưa được cung cấp nước từ các công trình cấp nước tập trung và không đủ dụng cụ để trữ đủ nước ngọt sử dụng.

Trong khu vực Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, có khoảng 9.341 ha đất chủ yếu trồng cây lâu năm đang chịu ảnh hưởng của hạn hán và thiếu nước do tình trạng thiếu hụt lượng mưa và nắng nóng kéo dài. Cụ thể, ở Kon Tum có 57 ha, Gia Lai 169 ha, và Bình Phước 9.115 ha. Ngoài ra, cũng có khoảng 2.100 hộ dân bị ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu nước, do sự khan hiếm nguồn nước cấp tập trung, trong đó tỉnh Bình Phước (1.900 hộ), Gia Lai (100 hộ), và Kon Tum (100 hộ).

Xâm nhập mặn ở đồng bằng sông Cửu Long kéo dài sẽ khiến nước ngọt bị khan hiếm

Diễn biến thời tiết vẫn tiếp tục theo kịch bản được dự báo

Tính đến thời điểm hiện tại, diễn biến của thời tiết vẫn tuân thủ theo kịch bản đã được dự báo trước, và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã triển khai nhiều biện pháp đồng hành với người dân để vượt qua giai đoạn nắng nóng.

Cuối tháng 4 và đầu tháng 5 dự báo sẽ xuất hiện các đợt mưa trái vụ, có thể giảm bớt một phần tác động của hạn hán. Đồng thời, theo dự báo cũng vào cuối tháng 4 và đầu tháng 5 lượng nước từ thượng nguồn sông Mê Kông về đồng bằng sông Cửu Long sẽ tăng lên so với hiện tại, góp phần giảm bớt tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn trong những tháng tới.

Phó Cục trưởng Cục Thủy lợi Lương Văn Anh đã đánh giá, ở vùng các cửa sông Cửu Long, có khả năng đỉnh điểm của xâm nhập mặn đã qua. Dự báo cho thời gian còn lại của mùa khô là các đợt xâm nhập mặn sẽ giảm xuống ở mức thấp hơn so với đợt đầu tiên của tháng 3, nhưng vẫn ở mức tương đối cao và thời gian ảnh hưởng sẽ kéo dài đến hết tháng 4/2024. Các đợt xâm nhập mặn cao dự kiến xuất hiện vào các ngày từ 7 -11/4 và từ 22 - 25/4/2024.

Ở vùng hai sông Vàm Cỏ, xâm nhập mặn gia tăng và có thể đạt đỉnh trong tháng 4, tiếp tục duy trì ở mức cao đến tháng 5/2024. Các đợt xâm nhập mặn cao dự kiến sẽ xuất hiện vào các ngày 7-10/4, 22-25/4 và 6-10/5.

Trong thời gian còn lại của mùa khô, nếu các hồ chứa phía thượng lưu giảm xả không đều hoặc diễn biến thời tiết bất thường, xâm nhập mặn có thể tăng cao hơn so với dự báo. Do đó, cần thiết phải có những biện pháp ứng phó kịp thời.

Dự báo về tác động của hạn mặn đến sản xuất nông nghiệp và cuộc sống hàng ngày sẽ giảm dần so với hiện tại nhưng vẫn ở mức tương đối cao. Để giảm thiểu tối đa thiệt hại, Cục Thủy lợi đặc biệt khuyến cáo người dân tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến xâm nhập mặn và tuân thủ các khuyến cáo từ cơ quan chức năng địa phương, các cơ quan chuyên môn để chủ động ứng phó với xâm nhập mặn.

Đặc biệt, trong thời gian còn lại của mùa khô năm 2024, cần tuyệt đối không xuống giống lúa vụ Hè Thu ở các vùng đang tiếp tục có nguy cơ bị ảnh hưởng của xâm nhập mặn, chỉ tiến hành xuống giống khi có mưa và nguồn nước đảm bảo cung cấp ổn định.

Tiếp tục cần tăng cường việc vận hành các công trình thủy lợi để thu thập và tích trữ nước ngọt tối đa vào hệ thống kênh mương, ao đầm, khu trũng phục vụ sản xuất và cuộc sống hàng ngày. Ở các vùng trồng cây ăn trái, cần tiếp tục thực hiện việc trữ nước trong các ao, hồ phân tán, đảm bảo đủ nguồn nước cung cấp để duy trì sự sống tối thiểu của cây trồng trong thời gian ảnh hưởng của xâm nhập mặn.