Trận chiến với bệnh truyền nhiễm mùa hè: Những điều cần lưu ý

Trong trận chiến vô hình này, trẻ em và người có sức đề kháng kém luôn là những đối tượng chịu tổn thương nặng nề nhất, đòi hỏi mỗi gia đình phải nâng cao tinh thần cảnh giác để không rơi vào cảnh chạy chữa muộn màng khi dịch bệnh gõ cửa.

Căn bệnh đầu tiên phải kể đến trong danh sách hiểm họa mùa hè là sốt xuất huyết, căn bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra thông qua vật chủ trung gian là muỗi vằn. Những dụng cụ chứa nước đọng quanh nhà sau cơn mưa chính là những ổ sản xuất lăng quăng khổng lồ, khiến mật độ muỗi tăng cao và làm lây lan mầm bệnh trong cộng đồng với tốc độ chóng mặt. Bệnh này lưu hành tại Việt Nam với cả bốn type virus Dengue (DENV1-4). Bệnh xảy ra quanh năm, với đỉnh dịch thường vào mùa mưa.

Năm 2024, Việt Nam ghi nhận giảm số ca sốt xuất huyết (122.423 ca), nhưng số ca tử vong tăng lên 117 ca, cao hơn 17% so với năm trước. Tính đến cuối tháng 3 năm 2025 cả nước đã báo cáo 17.126 ca sốt xuất huyết, với 2 ca tử vong.

Sốt xuất huyết Dengue thường khởi phát sau 4-10 ngày bị muỗi nhiễm virus đốt, với biểu hiện sốt cao đột ngột, đau đầu, đau sau mắt, đau cơ khớp, buồn nôn, nổi ban và sưng hạch. Ban xuất huyết không biến mất khi căng da, kèm chảy máu cam, chân răng hoặc dưới da. Trường hợp nặng có thể nôn ra máu, đi ngoài phân đen. Trẻ em thường chỉ sốt nhẹ, phát ban và mệt mỏi.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 50.000-100.000 ca TCM, trong đó khu vực phía nam chiếm hơn 60% tổng số ca. Bệnh TCM có thể gặp quanh năm, xuất hiện nhiều nhất trong giai đoạn từ tháng 3-5 và từ tháng 9-12, chủ yếu ở trẻ dưới 5 tuổi.

Bệnh tay chân miệng thường bắt đầu với sốt, đau họng, chảy mũi, mệt mỏi và chán ăn. Sau 1-2 ngày, xuất hiện loét miệng gây đau, kèm theo mụn nước nhỏ không ngứa ở lòng bàn tay, chân, mông, đôi khi ở đầu gối hoặc khuỷu tay. Trẻ nhỏ thường quấy khóc, bỏ bú và chảy nước dãi nhiều.

Còn bệnh thủy đậu lưu hành quanh năm tại Việt Nam, với đỉnh dịch thường rơi vào các tháng nóng ẩm (từ tháng 2 đến tháng 6). Những năm gần đây, thủy đậu là một trong 5 bệnh có tỷ lệ nhiễm cao nhất tại Việt Nam.

Thủy đậu thường khởi phát với sốt nhẹ, ớn lạnh, mệt mỏi, chán ăn và đau đầu. Sau 1-2 ngày, xuất hiện phát ban dạng nốt đỏ nhỏ, ngứa, bắt đầu từ mặt hoặc thân trên rồi lan toàn thân. Các nốt nhanh chóng thành mụn nước trong, có thể nổi cả trong miệng gây loét, đau và khó ăn, đặc biệt ở trẻ em.

Theo lời khuyên của các bác sỹ chuyên khoa thì để phòng ngừa TCM, thủy đậu và sốt xuất huyết, cần giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

Tránh tiếp xúc gần với người mắc bệnh, che miệng khi ho hoặc hắt hơi. Với thủy đậu, tiêm vaccine là biện pháp hiệu quả nhất. Riêng sốt xuất huyết, cần diệt lăng quăng, ngủ màn, tránh muỗi đốt và giữ môi trường sống thông thoáng, không để nước đọng quanh nhà.

Hiện nay, có nhiều người dân tự ý dùng thuốc hoặc các biện pháp dân gian để xử trí các bệnh mùa hè như TCM, thủy đậu, sốt xuất huyết tại nhà. Việc tự ý điều trị các bệnh truyền nhiễm mùa hè như TCM, thủy đậu hay sốt xuất huyết bằng mẹo dân gian, thuốc nam không rõ nguồn gốc hoặc các biện pháp truyền miệng có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, môi trường lớp học học hè hay các khu vui chơi đông đúc lại là địa bàn hoạt động mạnh mẽ của virus đường ruột gây bệnh tay chân miệng, một căn bệnh có khả năng lây lan nhanh qua giọt bắn hô hấp và các bề mặt tiếp xúc chung. Không dừng lại ở đó, hệ tiêu hóa của cả người lớn lẫn trẻ nhỏ cũng bị đe dọa nghiêm trọng bởi bệnh tiêu chảy cấp.

Ở mức nhiệt độ phòng từ 35 đến 40 độ C, các loại vi khuẩn gây ngộ độc thực phẩm như Salmonella hay E.coli có thể nhân lên gấp hàng trăm lần chỉ sau vài giờ, biến những món ăn để ngoài môi trường hoặc thức ăn đường phố không che đậy thành những nguồn nhiễm khuẩn nguy hại cho đường ruột.

Trước vòng vây của các loại dịch bệnh truyền nhiễm mùa hè, việc thiết lập một lá chắn bảo vệ vững chắc thông qua các thói quen vệ sinh hàng ngày là giải pháp căn cơ và hiệu quả nhất. Các bậc phụ huynh cần rèn luyện cho bản thân và trẻ nhỏ thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước sạch, đặc biệt là trước khi ăn uống, sau khi đi vệ sinh và sau khi trở về từ những nơi công cộng.

Trong ăn uống hàng ngày, cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc ăn chín, uống sôi, bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh đúng cách và tuyệt đối không để thức ăn quá hai giờ ngoài môi trường mà không được che đậy. Cuối cùng, việc triệt tiêu tận gốc nơi sinh sản của muỗi vằn bằng cách phát quang bụi rậm, lật úp các dụng cụ chứa nước đọng và duy trì thói quen ngủ màn kể cả ban ngày sẽ giúp cắt đứt chuỗi truyền bệnh, giữ cho không gian sống của gia đình luôn an toàn và khỏe mạnh suốt mùa nắng nóng.