Bí mật của nữ tỷ phú USD đầu tiên tại Việt Nam

Theo số liệu Forbes thống kê, khối tài sản của bà chủ hãng "hàng không bikini" sở hữu vào khoảng 1,2 tỷ USD. Theo thông tin trong một bài viết trên Bloomberg, phần lớn tài sản của bà Thảo đến từ cổ phần ở VietJet và Dragon City (Phú Long) – dự án bất động sản rộng 65 hecta ở TP.HCM.

Đến nay, gần như chưa có một công bố cụ thể nào về các danh mục tài sản mà bà Thảo đang sở hữu, thậm chí, thông tin về nhóm các công ty có liên quan đến bà Thảo cũng rất “nhỏ giọt”. Nhưng điểm qua khối tài sản thực của VietJet và sức nóng của Dragon City, dễ nhận thấy “bà chủ” của chúng có năng lực tài chính đến đâu.

VietJet: Giấu nhẹm các khoản nợ khổng lồ

Theo báo cáo giải trình Công ty CP hàng không Vietjet gửi Cục Hàng không Việt Nam mới đây, tính đến thời điểm hiện tại, Vietjet đang khai thác 37 tàu bay trong đó 34 tàu bay thuê khô, 2 tàu bay thuê ướt và duy chỉ có 1 tàu bay thuộc sở hữu của hãng.

Trong 34 tàu bay thuê khô có 24 tàu A320 (thuê từ Alafco, Philippine Airlines, AWAS, CIT, GECAS, ACG, Avolon, Jackson Square) và 10 tàu A321 (thuê từ Jackson Square, AWAS, Avation và Ipomen).

Báo cáo nêu rõ trong năm nay, hãng sẽ nhận thêm 17 tàu bay thuê khô và 4 tàu bay thuê ướt. 17 tàu bay thuê khô sẽ được nhận từ 28/4 đến hết tháng 12/2017 trong khi 4 tàu bay thuê ướt (1 tàu thuê ướt với Myanmar Airline International và 3 tàu thuê ướt với Freebird Airlines) theo kế hoạch nhận vào ngày 15/5 vừa qua.

Theo đại diện của Vietjet Air, sở dĩ đa số máy bay trong đội bay của hãng là máy bay thuê vì hãng đã áp dụng nghiệp vụ tài chính Sale and Lease back - nghiệp vụ mua và bán lại máy bay vốn rất phổ biến trong ngành hàng không, được nhiều hãng áp dụng để xoay vòng vốn trong trung hạn. Sale and Lease back giúp hãng hàng không phát triển đội bay mà không cần nhiều vốn.

Cụ thể, theo phương thức này, hãng hàng không ký hợp đồng mua máy bay với các nhà sản xuất rồi trả trước một khoản tiền dao động từ 1-5% giá trị hợp đồng. Tiếp đến, Vietjet thỏa thuận việc bán và thuê lại những máy bay này với các công ty cho thuê (chẳng hạn GECAS) trước thời điểm nhận bàn giao máy bay.

Sau đó, tại thời điểm giao máy bay, Vietjet sẽ (1) tiếp nhận máy bay, (2) dùng tiền từ GECAS để thanh toán cho Airbus và (3) chuyển giao các giấy tờ sở hữu máy bay cho GECAS. Hợp đồng thuê thường kéo dài từ 6-12 năm, với phí thuê cố định hàng tháng (khoảng 500 ngàn đến 750 ngàn USD/tháng).

Sau khi hết thời hạn của hợp đồng thuê, máy bay sẽ được trả lại cho công ty cho thuê. Trường hợp hãng hàng không kết thúc hợp đồng trước thời hạn thường sẽ phải chịu một khoản phạt.

Như vậy hãng Vietjet đã không phải bỏ toàn bộ tiền ra để mua máy bay, chỉ cần đặt cọc, rồi dùng tiền của công ty cho thuê máy bay để trả cho hãng sản xuất máy bay. Máy bay và các khoản nợ liên quan sẽ không xuất hiện trên bảng cân đối kế toán của hãng hàng không này. Công ty vì vậy cũng không ghi nhận khấu hao cho các máy bay này nên có lợi nhuận cao hơn. Đây có thể coi như một cách để làm đẹp sổ sách.

Tuy nhiên, nếu áp dụng hình thức này, VietJet sẽ phải gánh chi phí thuê tàu bay cao hơn so với các hình thức khác. Nếu tỷ giá biến động bất lợi thì chi phí còn lớn hơn nữa. Chưa kể do là đi thuê nên máy bay sẽ phải chịu những giới hạn về mặt hoạt động, chẳng hạn như chỉ được bay và đậu tại những địa điểm nhất định.

Biết rõ là như vậy, nhưng mới đây, Vietjet Air (VJC) cùng với GOAL - Tập đoàn Quản lý tài sản và hàng không của Đức – vẫn ký kết thỏa thuận cung cấp tài chính để hãng hàng không này mua mới 4 tàu bay A321. Tổng giá trị hợp đồng vay tài chính lần này là 464 triệu USD. Dự kiến, hãng sẽ nhận các tàu bay này ngay trong năm 2017 để phục vụ kế hoạch mở rộng mạng bay trong nước và quốc tế.

Trước đó, hãng hàng không giá rẻ này cũng đã ký kết thỏa thuận vay tài chính với Công ty Mitsubishi UFJ Lease & Finance (MUL), thuộc Tập đoàn chuyên về tài chính Mitsubishi UFJ Financial Group (Nhật Bản) để mua mới 3 tàu bay A321 với giá trị 348 triệu USD.

Tính đến hết 3 tháng đầu năm 2017, Vietjet Air đang có khoản vay ngắn hạn là 6.829 tỷ đồng cùng với 695 tỷ đồng vay dài hạn. Các ngân hàng đang cho hãng vay gồm có BIDV với khoản dư nợ ngắn hạn là hơn 2.300 tỷ đồng, VietinBank với 2 khoản dư nợ tổng trị giá hơn 2.400 tỷ đồng. Vietcombank, HDBank, ABBank đang cho hãng vay lần lượt hơn 600 tỷ, hơn 470 tỷ và hơn 410 tỷ.

Hai năm trở lại đây, Vietjet Air tích cực ký kết các hợp đồng mua sắm và vay tài chính để mua máy bay. Năm 2014, hãng đã ký kết hợp đồng mua mới 63 chiếc máy bay từ Airbus, bao gồm 42 chiếc A320 NEO, 14 chiếc A320 CEO và 7 chiếc A321 CEO. Tổng giá trị hợp đồng là 6,4 tỷ USD. Tới tháng 5/2016, hãng tiếp tục có hợp đồng mua 100 máy bay Boeing 737 MAX 200 trị giá 11,3 tỷ USD. Tháng 9/2016 vừa qua, hãng lại tiếp tục đặt hàng mua từ Airbus thêm 20 chiếc Airbus A321 CEO và NEO các loại. Tổng trị giá hợp đồng là 2,39 tỷ USD.

Đến nay, tổng giá trị các hợp đồng lên tới hơn 20 tỷ USD trong khi giá trị vốn hóa của hãng hàng không này hiện ở mức vỏn vẹn 1,8 tỷ USD.

Nợ ngập đầu, giấu nhẹm các khoản nợ vay từ các công ty tài chính, nhưng mỗi lần ký kết hợp đồng lớn trị giá hàng tỷ USD, Vietjet Air lại quảng cáo hoành tráng, PR rầm rộ, thậm chí đánh tráo khái niệm “thuê hoạt động” (thực tế là thuê tài chính của hoạt động bán tái thuê máy bay) khiến dư luận ngưỡng mộ, nhìn bà chủ hãng hàng không này bằng "con mắt khác"?

Tính đến tháng 3 vừa qua, bà Thảo sở hữu 40,08% cổ phần tại Vietjet Air, bao gồm số lượng cổ phiếu nắm giữ trực tiếp và gián tiếp. Nhưng nếu chỉ dựa vào VietJet với phương thức làm ăn như trên, bà Thảo không thể trở thành tỷ phú USD tại Việt Nam dù vượt ngưỡng 21,079 nghìn tỷ đồng trên sàn chứng khoán.

Bởi tài sản trên sàn chứng khoán chỉ là một trong các tham số của Forbes trong việc quyết định đưa tên các đại gia vào danh sách người giàu nhất thế giới. Forbes cho hay họ định giá tài sản của các tỷ phú dựa trên giá trị cổ phiếu của họ trên các sàn chứng khoán, bất động sản sở hữu, tiền mặt, các khoản đầu tư có giá trị và trừ đi số nợ của họ.

Forbes cũng đồng thời lấy ý kiến hàng loạt chuyên gia ở các lĩnh vực khác nhau để ước tính tài sản của các tỷ phú. Các phóng viên của tạp chí này phỏng vấn cả những cá nhân có liên quan tới các tỷ phú để ước tính khối tài sản ròng họ sở hữu.

Về bất động sản, Dragon City chính thức ra mắt ngày 3/12/2007 và được Phú Long giới thiệu là có tổng vốn đầu tư lên đến 1 tỷ USD, dù chỉ tọa lạc ở một khu vực ngoại ô, khá xa trung tâm Sài Gòn.

Đáng nói, sau nhiều lần điều chỉnh mô hình cũng như bổ sung vốn, đến tháng 8/2011, vốn điều lệ của CTCP Địa ốc Phú Long cũng mới chỉ là 700 tỷ đồng, tức là khoảng 35 triệu USD quy đổi theo tỷ giá hối đoái USD/VND tại thời điểm đó.

Như vậy, giả sử bà Thảo có sở hữu cả 100% vốn cổ phần của VietJet và Phú Long, thì tính theo mệnh giá cổ phần tại hai doanh nghiệp này, “nữ doanh nhân kiếm được 1 triệu USD đầu tiên ở tuổi 21” cũng còn xa mới đạt mốc tỷ phú USD.

Gần đây, Vietjet Air liên tục bị “phê bình”, nhắc nhở do có nhiều chuyến bay bị chậm, hủy. “Bỏ ngoài tai”, bà chủ của nó lại đang tích cực tìm kiếm cơ hội ở sàn chứng khoán New York với hy vọng tăng khả năng tiếp cận với nhiều nguồn vốn, tăng cường kinh doanh chứng khoán và mở rộng danh sách các nhà đầu tư trong thời gian tới....

Kỳ II: Soi tài sản của tỷ phú USD Nguyễn Thị Phương Thảo ở HDBank, PFL, Sovico Holdings.

NHÓM PHÓNG VIÊN