Biến thể xuất hiện ‘như nấm sau mưa’, liệu COVID-19 còn kéo dài?

Phát biểu họp báo, nhà virus học Tulio de Oliveira cho biết biến thể mới này, được gọi là B.1.1.529, "có số lượng đột biến rất cao". Biến thể này cũng đã được phát hiện ở Botswana và Hong Kong (Trung Quốc) trong số những du khách đến từ Nam Phi. Điều mà các nhà khoa học lo ngại là B.1.1.529 có thể tránh được phản ứng miễn dịch của cơ thể và có khả năng lây nhiễm cao.

Bộ trưởng Y tế Nam Phi Joe Phaahla cho biết biến thể đặt ra "mối quan ngại nghiêm trọng" và có thể là nguyên nhân đằng sau sự gia tăng "theo cấp số nhân" số ca mắc COVID-19 tại Nam Phi. Tuy nhiên, quan chức này nhấn mạnh còn quá sớm để chính phủ quyết định về khả năng áp đặt các biện pháp hạn chế nghiêm ngặt hơn để chống dịch.

Trong ngày 24/11, Nam Phi ghi nhận trên 1.200 ca mắc mới COVID-19, gấp tới 12 lần so với mức khoảng 100 ca/ngày được ghi nhận hồi đầu tháng này.

Từ khi dịch COVID-19 khởi phát năm 2019 tại Vũ Hán, Trung Quốc, mọi người thường gọi căn bệnh làm chao đảo thế giới này là “coronavirus”. Giờ đây, năm 2021, khi chúng ta bàn về vấn đề này, không chỉ có chủng virus SARS-CoV-2 gốc mà còn vô số đột biến mọc lên "như nấm sau mưa" của nó.

Tháng trước, Anh ban bố cảnh báo mức cao về biến chủng AY.4.2 của Delta đang lây lan với tốc độ nhanh. Tuần trước, Na Uy phát hiện thêm một phiên bản khác của chủng Delta là AY.63. Giới chuyên gia nước này cho biết biến thể phụ trên không nguy hiểm hơn Delta. Trong khi đó, một chủng khác của SARS-CoV-2 là B.1.640, được phát hiện tại Pháp đã dẫn các nhà nghiên cứu đến một bất ngờ tồi tệ. Họ nói rằng chưa từng thấy những đột biến giống như vậy.

Giáo sư David Dockrell tại Trung tâm Nghiên cứu Viêm thuộc Đại học Edinburgh (Scotland), đã mô tả với kênh truyền hình RT về các lý do dẫn đến sự đột biến liên tục của virus SARS-CoV-2, phần nào dự báo về thời điểm đại dịch sẽ kết thúc trong tương lai. Ông giải thích: “Các phần của virus có nhiều khả năng thay đổi là những khu vực tiếp xúc với cái mà chúng ta gọi là ‘áp lực chọn lọc’, hay yếu tố khiến chúng cần phải thay đổi. Vì vậy, một phiên bản khác của virus mà đột biến và thay đổi giúp nó thoát khỏi hệ miễn dịch - có nhiều khả năng phát triển mạnh và trở thành một chủng vượt trội”. Theo đó, SARS-CoV-2 đang cố gắng thay đổi gai protein để ngăn cản phản ứng miễn dịch (của kháng thể hoặc tế bào T) nhằm gia tăng khả năng sống sót.

Một điều quan trọng khác, khi virus biến đổi, chúng cũng phải “trả giá”. Nhiều thay đổi lại không hề có lợi cho sự sống sót của nó. Do vậy, virus chỉ có thể thực hiện một số lần đột biến có lợi nhất định, trước khi quá trình này ảnh hưởng đến khả năng hoạt động của nó.

Không may, hiện nay, chúng ta vẫn đang ở trong một giai đoạn mà COVID-19 có thể tiếp tục tiến hóa và biến đổi. Dù vậy, chúng ta chưa cần phải lo sợ bởi vì các chính phủ trên thế giới đã áp dụng hàng loạt biện pháp khác nhau để thích ứng với những chiến lược chống COVID-19 mới nhất.

Giáo sư Dockrell khẳng định, trước tiên, người dân nên tiếp tục tiêm vaccine ngừa bệnh - có thể là tiêm liều tăng cường - tương tự cách đối phó với cúm là sử dụng một loại vaccine phòng cúm theo mùa và thay đổi nó mỗi năm.

Theo Giáo sư Dockrell, virus có những phần được các nhà khoa học gọi là “khu vực bảo tồn”, nơi virus rất khó để thay đổi. Cùng với thời gian, vaccine và kháng thể đơn dòng sẽ được phát triển để nhắm mục tiêu tấn công vào những khu vực này.

Giáo sư Francois Balloux, Giám đốc Viện Di truyền tại Đại học UCL, cho biết số lượng lớn các đột biến trong biến thể này dường như đã được tích lũy từ một “đợt bùng phát nhỏ lẻ”. Điều này cho thấy B.1.1.529 có thể đã phát triển trong một đợt lây nhiễm mãn tính ở bệnh nhân có hệ thống miễn dịch suy yếu, có thể là bệnh nhân HIV/Aids chưa được điều trị.

Biến thể B.1.1.529 có 32 đột biến trong protein gai, một phần của virus mà hầu hết các loại vắc xin sử dụng để giúp hệ miễn dịch chống lại Covid-19. Các đột biến trong protein gai có thể ảnh hưởng đến khả năng lây nhiễm của virus nhưng cũng khiến các tế bào miễn dịch khó tấn công mầm bệnh hơn.

Tiến sĩ Meera Chand, Cơ quan An ninh Y tế Vương quốc Anh, thông tin cơ quan này hợp tác với các đơn vị khoa học trên toàn cầu, liên tục theo dõi tình trạng của các biến thể SARS-CoV-2 khi chúng xuất hiện và phát triển trên toàn thế giới. “Bản chất của virus là đột biến thường xuyên và ngẫu nhiên, không có gì lạ khi một số lượng nhỏ các biến thể phát sinh với các tập hợp đột biến mới”, Tiến sĩ Chand giải thích.

WHO đã họp khẩn và theo dõi sát sao biến chủng mới B.1.1.529. "Chúng tôi chưa biết nhiều về biến chủng này. Những gì chúng ta biết là biến chủng này có lượng lớn đột biến. Mối lo ngại là khi có quá nhiều đột biến, nó có thể tác động đến cách thức hoạt động của virus", tiến sĩ Maria Van Kerkhove, trưởng nhóm kỹ thuật ứng phó Covid-19 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cho biết hôm 25/11.

Cơ quan này đang theo dõi sát sao biến chủng B.1.1.529 và mở cuộc gặp đặc biệt vào ngày 26/11 để thảo luận về tác động tiềm tàng của biến chủng này tới vaccine và phương pháp điều trị.

Biến chủng B.1.1.529 có 32 đột biến trong protein gai, phần mà hầu hết các loại vaccine sử dụng để tạo ra hệ thống miễn dịch chống nCoV. Các đột biến protein gai có thể ảnh hưởng tới khả năng nhiễm bệnh và tốc độ lây lan của virus, cũng như khiến tế bào miễn dịch khó tấn công mầm bệnh hơn.

N.C