Giọt nước mắt mùa hè

Hồi huông cảnh báo cộng đồng

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố năm 2024, thì chỉ trong vòng một thập kỷ, thế giới đã ghi nhận hơn 3 triệu người tử vong do đuối nước, trong đó trẻ em chiếm tỷ lệ cao nhất. Tại Việt Nam, trung bình mỗi năm có khoảng 2.000 trẻ em tử vong do đuối nước, đưa nước ta trở thành một trong những quốc gia có tỷ lệ trẻ em chết đuối cao nhất khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Những con số ấy không đơn thuần là thống kê lạnh lùng, mà là nỗi đau “cắt da cắt thịt” của từng gia đình, từng ngôi làng, từng mái trường. Mỗi sinh mạng non trẻ ra đi là một tương lai vụt tắt, là một ước mơ chưa kịp thành hình đã hóa tro tàn.

Chỉ riêng trong tháng 7/2025, hàng loạt vụ việc đau lòng đã xảy ra: Hai cháu nhỏ ở Tây Ninh tử vong sau khi tắm ao sau nhà; ba em học sinh ở Nghệ An và Đắk Lắk chết đuối khi rủ nhau ra tắm suối; tại Điện Biên, chỉ trong vòng bốn ngày đầu tháng đã có hai trẻ nhỏ dưới 9 tuổi mất mạng. Những sự kiện này xảy ra liên tiếp, trải dài từ Bắc vào Nam, như một “hồi chuông khẩn thiết” được gióng lên cho cả cộng đồng.

Tắm suối tiềm ẩn nguy cơ tai nạn đuối nước

Vì sao trẻ em vẫn chết đuối?

Phân tích nguyên nhân, có thể thấy rõ: đây không đơn thuần là tai nạn, mà là hệ quả từ một chuỗi lỗ hổng trong nhận thức và hành động của người lớn – từ gia đình, nhà trường cho đến toàn xã hội.

Thứ nhất, phần lớn trẻ em – đặc biệt là ở vùng nông thôn – không được học bơi bài bản. Nhiều em tự “tập bơi” theo bản năng trong ao hồ, kênh rạch mà không có kỹ năng xử lý tình huống khẩn cấp. Nguy hiểm hơn, trẻ nhỏ thường không nhận biết được độ sâu, dòng chảy ngầm hay những vùng nước xoáy, từ đó dễ dàng bị cuốn vào hiểm họa mà không ai hay biết.

Thứ hai, sự chủ quan và lơ là của người lớn cũng là nguyên nhân quan trọng. Nhiều phụ huynh cho rằng “con lớn rồi, biết tự chơi”, hoặc chỉ cần trông chừng vài phút là đủ. Thực tế, chỉ cần “30 giây” lơ là, một đứa trẻ có thể bị nước nhấn chìm và mất tích ngay trước mắt. Có những đứa trẻ chỉ vừa mới học nói, học chạy, đã phải lìa đời trong những vũng nước sâu chưa đầy một mét.

Thứ ba, hạ tầng phòng chống tai nạn đuối nước tại nhiều địa phương còn rất thiếu và yếu. Ao hồ, kênh rạch tự nhiên, công trình khai thác bỏ hoang thường không có biển cảnh báo, không có hàng rào chắn hay phao cứu sinh. Ngay cả những khu vực gần trường học, khu dân cư cũng thiếu các biện pháp an toàn cơ bản.

Cuối cùng, truyền thông cảnh báo và giáo dục kỹ năng sống còn quá mờ nhạt. Dù một số tỉnh thành đã triển khai các chiến dịch truyền thông như Nghệ An, Thừa Thiên Huế hay Thanh Hóa mở lớp bơi mùa hè cho trẻ, nhưng hiệu quả chỉ mang tính cục bộ, thiếu tính đồng bộ và chưa thể chạm đến các nhóm trẻ yếu thế, đặc biệt là trẻ em dân tộc thiểu số, trẻ vùng cao, vùng lũ.

Mùa hè sôi động, vui tươi khi trẻ học bơi

Hành động ngay – Đừng chờ

Biết bao cái chết thương tâm đã xảy ra, nhưng đau xót hơn là chúng đều hoàn toàn có thể phòng tránh được nếu cộng đồng hành động kịp thời và quyết liệt hơn. Vì thế, không thể tiếp tục để nỗi đau nối dài. Cần có những giải pháp toàn diện, bền vững và cấp bách, không chỉ mang tính khẩu hiệu, mà phải đi vào thực chất:

• Đưa kỹ năng bơi và phòng chống đuối nước trở thành “bắt buộc trong chương trình giáo dục thể chất” ở trường học – đặc biệt tại các khu vực có nguy cơ cao.
• Tổ chức lớp học bơi miễn phí hoặc trợ giá cho trẻ em nghèo, trẻ em vùng khó khăn. Đồng thời, cần đào tạo kỹ năng sơ cứu đuối nước cho cả phụ huynh và giáo viên.
• Xây dựng mô hình “Ngôi nhà – Làng quê an toàn cho trẻ”, trong đó các địa phương cần quy hoạch, kiểm soát và lắp đặt rào chắn, biển cảnh báo, phao cứu hộ tại những điểm có nguy cơ cao như ao hồ, suối, đập nước, công trình bỏ hoang.
• Thành lập “lực lượng phản ứng nhanh” phòng chống đuối nước cấp xã/phường, gồm giáo viên, công an, dân quân, hội phụ nữ… để tăng cường giám sát, hỗ trợ khẩn cấp trong mùa hè.
• Đẩy mạnh “truyền thông đa chiều”, kết hợp giữa báo chí, mạng xã hội và truyền thanh cơ sở để nâng cao nhận thức cộng đồng. Cần xây dựng các chiến dịch truyền thông có chiều sâu, với sự tham gia của các cơ quan báo chí chuyên trách bảo vệ quyền trẻ em, để mọi người dân – từ thành thị đến thôn bản – đều được tiếp cận thông tin cảnh báo, kỹ năng sinh tồn.
• Huy động xã hội hóa, kêu gọi doanh nghiệp đồng hành trong việc đầu tư bể bơi cộng đồng, tài trợ lớp học kỹ năng sống, góp phần lan tỏa trách nhiệm xã hội.

Mô hình tập bơi cho trẻ ở vùng quê

Trong xã hội hiện đại, nơi những mối nguy luôn rình rập, mỗi đứa trẻ cần được trao quyền sống an toàn như một quyền con người cơ bản. Và mỗi người lớn – từ cha mẹ đến chính quyền, từ nhà giáo đến nhà báo – đều có trách nhiệm gác lên vai mình một phần nghĩa vụ: bảo vệ trẻ khỏi những giọt nước tử thần.

“Đuối nước không phải là định mệnh, mà là bi kịch có thể ngăn chặn - nếu chúng ta hành động trước khi nước mắt rơi.”