Kiểm soát tăng mỡ máu, tránh nguy cơ đột quỵ

Tăng mỡ máu gặp chủ yếu ở người trưởng thành, đặc biệt là người cao tuổi. Theo thống kê của Viện Dinh dưỡng Việt Nam, có đến 29% người trưởng thành Việt Nam bị mỡ máu tăng cao, tức là cứ gần 3 người, có một người máu mỡ cao. Đó là hệ quả của việc ăn uống và chế độ sinh hoạt không hợp lý khi đời sống vật chất ngày càng nâng cao.

Các nhà khoa học đã nghiên cứu và cho thấy, bị mỡ máu đồng nghĩa với nguy cơ bị đột quỵ gấp nhiều lần. Học viện Thần kinh Mỹ nghiên cứu trên 1.049 người chỉ ra rằng, người mỡ máu cao có nguy cơ đột quỵ gấp 2,7 lần người thường. Trong khi Bệnh viện Đại học Copenhagen (Đan Mạch) nghiên cứu trên 14.000 người, cảnh báo con số này lên tới gấp 5 lần.

Tăng mỡ máu là gì?

Trong buổi tư vấn sức khỏe trực tuyến trên alobacsi.com, Thầy thuốc Nhân dân.GS.TS.BS. Nguyễn Văn Thông - Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, nguyên Giám đốc Trung tâm Đột quỵ - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cho biết: Tăng mỡ máu ( rối loạn lipid máu) là một chứng bệnh gặp khá phổ biến ở trung niên và người cao tuổi. Mỡ máu gồm 2 loại chính là cholessterol và triglycerit.

Cholesterol là một chất béo có ở màng tế bào của tất cả các mô tổ chức trong cơ thể và được vận chuyển trong huyết tương của con người. Phần lớn cholesterol được gan tổng hợp nên từ các chất béo bão hòa, một phần nhỏ cholesterol được hấp thu từ thức ăn như: trứng, sữa, não, thịt đỏ, mỡ động vật, lòng lợn, lòng bò, tôm. Cholesterol kém tan trong nước, nó không thể tan và di chuyển trong máu mà phải nhờ vào lipoprotein (lipoprotein do gan tổng hợp ra và tan trong nước mang theo cholesterol). Cholesterol rất cần cho sự hoạt động của màng các tế bào của cơ thể để sản xuất nội tiết tố và cũng là thành phần rất quan trọng của muối mật.

Mỡ máu cao làm tăng nguy cơ đột quỵ. Ảnh minh họa: SHUTTERSTOCK

Cholesterol gồm cholessterol toàn phần, cholesterol tốt và cholesterol xấu. Cholessterol tốt có vai trò trong việc làm cho thành động mạch mềm mại để lưu thông máu tốt hơn và có khả năng bảo vệ thành mạch máu chống lại sự xơ vữa. Trong khi đó, cholesterol xấu (loại có tỉ trọng thấp) lại làm xơ vữa thành động mạch, từ đó sẽ hạn chế lưu thông máu, thậm chí tạo điều kiện cho việc hình thành cục máu đông, gây tắc mạch rất nguy hiểm.

Khi chất acid béo (loại tự do) được hấp thu qua gan sẽ được chuyển thành cholesterol, nếu lượng acid béo này bị dư thừa thì sẽ trở thành triglycerit. Ở gan, triglycerit sẽ kết hợp với chất apoprotein (do gan sản xuất) và được đưa ra khỏi gan dưới dạng lipoprotein có tỉ trọng thấp.

Khi nào có sự mất cân bằng giữa lipid vào gan và lipid ra khỏi gan thì mỡ sẽ tích lại trong gan gây nên gan nhiễm mỡ. Khi gan bị nhiễm mỡ thì sẽ hạn chế chức năng sản xuất ra chất apoprotein làm cho lượng acid béo vào gan quá lớn càng làm cho gan nhiễm mỡ nặng hơn.

Biểu hiện tăng mỡ máu

Dấu hiệu báo trước của tăng mỡ máu hầu như không có, hầu như thầm lặng. Nhiều người không thừa cân béo phì, nhiều người trẻ eo thon có vóc dáng bình thường vẫn bị mỡ máu cao. Tuy nhiên vẫn có triệu chứng đồng hành: Những người có mỡ cao sẽ tăng huyết áp, đau đầu kiểu mơ hồ, đau cơn bốc hỏa lên đầu. Nếu giai đoạn nặng của máu nhiễm mỡ có thể đau tim, nhồi máu cơ tim, xơ vữa động mạch,… Mỡ máu là thành phần quan trọng trong cơ thể. Tuy nhiên khi mỡ máu cao sẽ gây ra bệnh máu nhiễm mỡ với nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời sẽ dẫn đến đột quỵ. Chính vì vậy việc kiểm soát mỡ máu là rất quan trọng để luôn có sức khỏe tốt nhất. Kiểm soát tăng mỡ máu, TRÁNH NGUY CƠ ĐỘT QUỴ Mỡ máu cao làm tăng nguy cơ đột quỵ Ảnh minh họa: suckhoenoitiet.vn BÁC SỸ23 SỐ 96 (Tháng 3 - 2021) http://suckhoemoitruong.com.vn/ Những người có mỡ máu cao sẽ hay cáu vặt, căng thẳng do mỡ máu tích lũy thường bám vào thành mạch, tạo nên các mảng xơ vữa làm hẹp lòng mạch và cản trở dòng máu lưu thông não và các cơ quan khác. Nếu thấy những biểu hiện như vậy thì chúng ta nên đi khám. TTND.GS.TS.BS. Nguyễn Văn Thông cho biết như vậy.

Tăng mỡ máu nguy hiểm ở chỗ, mặc dù có thể gây ra biến chứng nghiêm trọng cho tính mạng nhưng tiến triển lại rất âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng nên người bệnh đặc biệt là giới trẻ thường khó nhận biết. Ngay khi đã nhận diện vẫn khiến nhiều người chủ quan không điều trị, dẫn đến hậu quả là đột quỵ.

Nguyên nhân tăng mỡ máu TTND.GS.TS.BS. Thông cho biết, nguyên nhân của tăng mỡ máu là do chế độ ăn uống, chế độ làm việc không tốt, ít vận động, tập luyện đặc biệt ở tuổi trung niên, cao tuổi và có yếu tố di truyền.

Nguyên nhân hàng đầu của tăng mỡ máu là do khi chúng ta ăn nhiều mỡ động vật, xào nấu toàn mỡ động vật, ăn nhiều đồ chiên, đồ ăn nhanh, ăn thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa: Thịt bò, thịt bê, thịt cừu thịt dê, trứng, sữa,…ăn nhiều các loại phủ tạng như tim, gan, thận hay dùng nhiều thực phẩm chứa hàm lượng chất béo cao: Thực phẩm đóng hộp, thức ăn chứa bơ, dầu dừa, ca cao,…hay uống nhiều nước ngọt, dùng nhiều đồ uống có ga.

Nguyên nhân của tăng mỡ mãu còn do chế độ làm việc như công việc văn phòng chỉ ngồi một chỗ không vận động nên cơ thể không đốt được năng lượng, các năng lượng ăn vào sẽ tích lũy mỡ dư thừa trong thành mạch, trong các cơ quan của cơ thể như đùi, bụng, tim, gan, thận…

Lười vận động là thói quen xấu ở rất nhiều người hiện nay, cũng là lý do khiến bệnh máu nhiễm mỡ xuất hiện. Ít vận động làm tăng lipoprotein xấu trong máu và giảm cholesterol tốt. Khi ăn kể cả tinh bột hay các thành phần mỡ đường nhưng chúng ta không tập luyện vận động thì sẽ không chuyển hóa tiêu hao được. Vì thế việc lười tập thể dục thể thao, thường xuyên ngồi, nằm một chỗ thì nguy cơ mắc bệnh rất cao.

Các nghiên cứu đã chứng minh, những người trong gia đình có bố mẹ, anh chị em hoặc ông bà bị máu nhiễm mỡ thì nguy cơ mắc bệnh cũng cao hơn. Ngoài ra người mắc bệnh lý rối loạn hoạt động tuyến giáp, tiểu đường, cũng có nguy cơ mỡ trong máu tăng cao hơn người bình thường. Tâm lý căng thẳng stress, áp lực kéo dài cũng là một trong những nguyên nhân gây nên tình trạng nhiễm mỡ ở máu. Những người áp lực, làm việc mệt mỏi cũng có xu hướng lười vận động hơn, có thói quen uống rượu bia, hút thuốc lá dùng chất kích thích khiến nồng độ cholesterol xấu trong máu càng tăng cao.

Cách kiểm soát mỡ máu

Theo TTND.GS.TS.BS. Nguyễn Văn Thông, khi bị tăng mỡ máu, ngoài việc thực hiện các xét nghiệm, dùng thuốc theo đơn, theo tiêu chuẩn của bác sĩ, thì chế độ ăn, uống hợp lý cũng đóng góp đáng kể trong việc đưa nồng độ mỡ trong máu trở về chỉ số bình thường.

Những người có chỉ số cholesterol máu cao cần tránh loại acid béo dạng tran. Loại acid béo này có trong các loại bánh nướng lò, các sản phẩm chiên nấu (mì ăn liền, khoai tây rán, chiên), dầu thực vật đã dùng rán, chiên nhiều lần, hoặc các loại thức ăn công nghiệp chế biến sẵn (xúc xích, lạp xưởng, thịt xông khói…). Nên ăn nhiều cá thay vì ăn thịt, ít nhất 3 lần trong một tuần.

Nên ăn nhiều thức ăn có chất xơ như các loại rau, cam, quýt (cam, quýt thì nên ăn cả múi, nhai kỹ). Không nên hoặc hạn chế ăn các loại thịt đỏ như: thịt trâu, thịt bò, thịt ngựa, thịt chó, thịt ngan, thịt cừu hoặc ăn hạn chế lòng đỏ trứng (không phải kiêng tuyệt đối). Các loại thịt trắng như: thịt lợn, thịt gà, thịt ếch, nhái… cũng là các loại thực phẩm tốt cho sức khỏe. Thịt nên cắt bỏ mỡ và da nhất là da của các loại gia cầm. Tránh các chất béo từ thịt bò, thịt heo, cừu. Thay vào đó là các loại thịt nạc hoặc thịt gia cầm trắng không da.

Nên ăn các loại quả: ổi, táo, dưa hấu và tăng cường ăn rau, uống đủ lượng nước cần thiết trong một ngày, đêm (1,5 - 2,0 lít, bao gồm cả nước trong canh, rau, thực phẩm, trái cây). Tăng cường ăn các loại hạt (lạc, vừng, đỗ xanh) hoặc giá đỗ. Tỏi ta, hành tây hoặc cần tây là các loại gia vị khi ăn vào có thể giúp hạ cholesterol máu một cách đáng kể, bởi vì chúng có nhiều hoạt chất có thể làm giảm cholesterol máu.

Đạp xe đạp làm giảm nguy cơ đột quỵ. Ảnh minh họa.

Muốn làm giảm lượng cholesterol máu có hiệu quả, cần kết hợp nhiều yếu tố khác như: tăng cường hoạt động cơ thể (tập thể dục nhịp điệu, đi bộ, tập nhảy dây, lắc vòng, đi xe đạp chậm, sinh hoạt điều độ). Tập thể dục có thể tăng HDL khoảng 5% trong vòng 2 tháng, đồng thời cũng giúp giảm triglyceride và LDL trong cơ thể. Bác sĩ Thông khuyên chúng ta nên tập thể dục ít nhất 30 phút/lần và năm lần một tuần. Hoặc tập aerobic trong 20 phút/lần và ba lần một tuần. Tập với cường độ vừa nhưng đều đặn có thể hạ mỡ máu. Đặc biệt đối với người béo phì, thừa cân nên tăng cường hoạt động cơ thể, vì thừa cân, béo phì làm giảm HDL và tăng triglyceride. Do đó, giảm cân giúp làm tăng HDL và triglyceride thấp hơn. Ngoài ra cần bỏ thuốc lá, hạn chế uống rượu bia.

Tăng mỡ máu là một loại bệnh không gây tử vong ngay trong thời gian ngắn, tuy nhiên, những biến chứng của nó rất nguy hiểm. Nếu không điều trị, về lâu dài có thể gây ra 7 nguy cơ, đó là viêm tụy, tiểu đường type 2, bệnh tim mạch, sa sút trí tuệ, đau và tê chân, bệnh gan, đặc biệt là đột quỵ.

XUÂN VINH