Muốn giảm phát thải mê-tan thành công, trước hết phải để người dân hiểu

Việt Nam hướng đến mục tiêu phát thải bằng 0 vào năm 2050 Nguồn ảnh: Elle.vn

Giảm phát thải khí mê-tan không phải chuyện ở đâu xa

Buổi sáng trên một cánh đồng lúa, người nông dân mở nước vào ruộng theo thói quen đã được duy trì qua nhiều thế hệ. Ở một nơi khác, một hộ chăn nuôi đang dọn phân cho đàn lợn, còn trong một căn bếp thành phố, một gia đình gom thức ăn thừa vào cùng chiếc túi rác trước khi mang ra ngoài.

Ba khung cảnh rất khác nhau nhưng lại có một điểm chung: tất cả đều có thể liên quan đến khí mê-tan. Với ruộng lúa, khi đất bị ngập nước trong thời gian dài, môi trường thiếu ô-xy tạo điều kiện cho quá trình phân hủy chất hữu cơ và hình thành mê-tan. Trong chăn nuôi, gia súc nhai lại như trâu, bò tạo ra mê-tan trong quá trình tiêu hóa; chất thải chăn nuôi nếu được lưu giữ, xử lý không phù hợp cũng có thể phát sinh loại khí này. Còn tại các bãi chôn lấp, thức ăn thừa và những chất hữu cơ khác phân hủy trong điều kiện thiếu ô-xy cũng là nguồn tạo mê-tan đáng kể.

Điều khiến mê-tan đặc biệt đáng quan tâm là khả năng giữ nhiệt rất mạnh. Trong khoảng thời gian 100 năm, khả năng làm nóng khí quyển của mê-tan cao hơn nhiều lần so với CO₂. Nếu xét trong 20 năm đầu, tác động của mê-tan còn lớn hơn nữa. Tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc (COP26), Việt Nam đã cam kết giảm ít nhất 30% lượng phát thải mê-tan vào năm 2030 so với năm 2020. Đây là một mục tiêu quan trọng trong nỗ lực thực hiện các cam kết khí hậu và hướng tới phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Vì vậy, tác hại của khí mê-tan thực ra không phải một câu chuyện xa xôi chỉ xuất hiện trong những báo cáo về biến đổi khí hậu. Nó có thể bắt đầu từ chính cách chúng ta trồng lúa, nuôi gia súc hay xử lý một túi rác trong gia đình.

Phân loại riêng thức ăn thừa, giấy, nhựa và những loại rác khác cũng là một cách giảm phát thải khí mê-tan. Nguồn ảnh: dialogue.earth

Tuyên truyền đúng cách để thay đổi không còn là gánh nặng

Trong sản xuất lúa, kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ (AWD) là một ví dụ khá rõ để giảm phát thải khí mê-tan. Nhưng để một kỹ thuật như vậy thực sự đi vào hàng triệu thửa ruộng, một tờ hướng dẫn kỹ thuật là chưa đủ. Người nông dân cần được hướng dẫn, làm thử và tự đánh giá kết quả. Những con số về lượng mê-tan giảm xuống có thể vẫn còn khá trừu tượng, nhưng việc nhìn thấy ruộng không cần ngập liên tục mà cây lúa vẫn sinh trưởng tốt lại là một câu chuyện dễ thuyết phục hơn nhiều.

Trong chăn nuôi cũng vậy. Khi một hộ chăn nuôi nhìn thấy chất thải được đưa vào hầm biogas, khí sinh ra được sử dụng để đun nấu và khu vực chuồng trại sạch sẽ hơn, lợi ích môi trường tự nhiên trở nên dễ hiểu. Một số mô hình tại các địa phương cho thấy hầm biogas có thể giúp các hộ chăn nuôi tiết kiệm một phần chi phí nhiên liệu, đồng thời giảm mùi hôi và ô nhiễm quanh khu vực chuồng trại.

Ở đô thị, câu chuyện lại bắt đầu từ chiếc thùng rác. Một gia đình có thể được vận động phân loại riêng thức ăn thừa, giấy, nhựa và những loại rác khác. Nhưng nếu chỉ nói rằng “hãy phân loại vì môi trường”, thông điệp rất dễ bị lãng quên giữa vô số công việc hằng ngày. GS.TS Hoàng Xuân Cơ - Trưởng ban Khoa học, Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam cho biết “Nút thắt lớn nhất hiện nay là người dân chưa có được câu trả lời cho câu hỏi "phân loại rác để làm gì, phân loại rác có lợi gì". Chỉ khi nào người dân thấy rõ giá trị của việc phân loại rác, việc thực hiện sẽ trở nên tự giác và hiệu quả hơn”.

Đây cũng là lúc các phương tiện truyền thông và mạng xã hội có thể tạo ra sự khác biệt. Một video ngắn cho thấy sự khác nhau giữa ruộng lúa ngập liên tục và ruộng áp dụng AWD, một câu chuyện về người nông dân tiết kiệm được chi phí nhờ biogas hay một hình ảnh đơn giản hướng dẫn phân loại thức ăn thừa có thể dễ tiếp cận hơn nhiều so với một tài liệu dài đầy thuật ngữ.

Giảm phát thải mê-tan vì thế không thể chỉ trông chờ vào những công nghệ hiện đại. Công nghệ có thể tạo ra giải pháp, chính sách có thể đặt ra mục tiêu, nhưng con người mới là người quyết định giải pháp ấy có được áp dụng rộng rãi hay không. Từ một cánh đồng lúa, một trang trại bò đến một gia đình trong thành phố, mỗi thay đổi đều bắt đầu bằng việc hiểu. Hiểu rằng cách tưới nước có thể liên quan đến mê-tan. Hiểu rằng cách xử lý chất thải chăn nuôi có thể tạo ra hoặc hạn chế phát thải. Hiểu rằng một phần thức ăn thừa trong túi rác hôm nay có thể trở thành nguồn mê-tan tại bãi chôn lấp sau này.

Khi kiến thức được trao đúng cách, một thay đổi nhỏ sẽ không còn là việc làm đơn lẻ. Nó có thể lan từ người này sang người khác, từ một hộ gia đình sang cả cộng đồng, từ một cánh đồng đến nhiều vùng sản xuất. Và khi hàng triệu thay đổi nhỏ cùng đi về một hướng, mục tiêu giảm mê-tan của Việt Nam sẽ không còn chỉ nằm trên giấy, mà dần trở thành những chuyển động có thật trong đời sống.

Nguồn phỏng vấn: https://laodong.vn/xa-hoi/phan-loai-rac-tai-nguon-nguoi-dan-con-lung-tung-1637586.ldo