Nhận diện và phòng ngừa bệnh đường hô hấp do virus RSV gây ra

Sự kiện quy tụ hơn 500 cán bộ y tế từ nhiều chuyên ngành nhằm cập nhật thông tin khoa học mới nhất về virus hợp bào hô hấp (RSV), thảo luận các giải pháp phòng ngừa, chăm sóc và thúc đẩy hợp tác đa ngành trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt cho hai nhóm đối tượng dễ tổn thương nhất là trẻ nhỏ và người cao tuổi.

Bệnh hô hấp do RSV gây ra hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu

Virus hợp bào hô hấp (RSV) là một trong những nguyên nhân phổ biến gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới, ảnh hưởng đến khoảng 64 triệu người và gây ra 160.000 ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu. Theo thống kê, có đến 75% số ca nhập viện do RSV xảy ra ở trẻ sinh đủ tháng, khỏe mạnh, cho thấy không có nhóm trẻ nào hoàn toàn miễn nhiễm với virus này.

Ở nhóm người cao tuổi, đặc biệt từ 60 tuổi trở lên, RSV có thể gây diễn biến nặng, thậm chí phải điều trị tại khoa hồi sức tích cực, nhất là ở những người có bệnh nền về hô hấp hoặc tim mạch.

Các chuyên gia nhận định, RSV là vấn đề sức khỏe cộng đồng mang tính "liên thế hệ": bảo vệ trẻ em hôm nay chính là xây nền sức khỏe cho thế hệ tương lai; đồng thời, việc bảo vệ người lớn tuổi cũng góp phần giảm nguy cơ lây truyền trong gia đình.

Trẻ sơ sinh và nhũ nhi dưới 6 tháng tuổi là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ RSV. Hằng năm, ước tính có khoảng 3,6 triệu ca nhập viện và hơn 45.000 ca tử vong ở nhóm trẻ dưới 6 tháng tuổi do nhiễm RSV.

Trong giai đoạn hệ miễn dịch còn non yếu, trẻ phụ thuộc nhiều vào kháng thể thụ động nhận từ mẹ trong thai kỳ. Đây được xem là "lá chắn đầu tiên" giúp phòng tránh các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp.

Theo GS.TS.BS Nguyễn Thị Ngọc Phượng, Chủ tịch Hội Nội tiết sinh sản và Vô sinh TPHCM, Phó Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam: "RSV hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, trong khi miễn dịch tự nhiên sau nhiễm không bền vững, khiến trẻ có thể tái nhiễm nhiều lần. Việc chăm sóc, theo dõi sức khỏe thai kỳ, vệ sinh hô hấp và tuân thủ hướng dẫn y tế ngay từ giai đoạn đầu đời là rất quan trọng. Bảo vệ trẻ sơ sinh cũng đồng nghĩa với đặt nền tảng cho một hệ hô hấp khỏe mạnh về lâu dài".

RSV ở trẻ nhỏ có thể gây viêm phổi, viêm tiểu phế quản, suy hô hấp cấp, buộc nhiều trường hợp phải nhập viện điều trị. Ngoài tác động cấp tính, các nghiên cứu cho thấy trẻ từng mắc RSV có nguy cơ cao bị hen suyễn hoặc khò khè mạn tính khi lớn lên.

Ở đầu kia của "vòng lặp bảo vệ", người cao tuổi cũng là nhóm có nguy cơ cao tiến triển nặng khi nhiễm RSV. PGS.TS.BS Lê Khắc Bảo, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết: "Người cao tuổi mắc RSV có thể làm khởi phát hoặc trầm trọng thêm các bệnh nền như COPD, hen suyễn, suy tim, rối loạn nhịp tim. Dữ liệu quốc tế cho thấy cứ 10 người cao tuổi nhiễm RSV thì có 1 người phải nhập khoa hồi sức tích cực. Đáng chú ý, khoảng một phần ba người bệnh gặp khó khăn trong sinh hoạt thường ngày sau khi xuất viện".

Các chuyên gia nhấn mạnh, RSV không chỉ là bệnh nhiễm trùng cấp tính mà còn có ảnh hưởng dài hạn đến chất lượng sống của người bệnh, đặc biệt là người cao tuổi. Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, việc nhận diện và phòng ngừa bệnh hô hấp do RSV được xem là ưu tiên trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Thúc đẩy hợp tác đa ngành để hướng đến "vòng lặp bảo vệ" toàn diện

Hội nghị "Sứ mệnh tiên phong, lặp vòng bảo vệ" không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật mà còn là dịp để tăng cường kết nối giữa các chuyên gia, cơ quan quản lý, cơ sở y tế và cộng đồng trong nỗ lực giảm gánh nặng bệnh tật do RSV gây ra.

Các chuyên gia thống nhất rằng để "vòng lặp bảo vệ" được vận hành hiệu quả, cần kết hợp đồng bộ giữa các biện pháp y tế và hành vi dự phòng cá nhân, bao gồm: Rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, giữ vệ sinh môi trường sống; Theo dõi sức khỏe và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế; Tăng cường nhận thức cộng đồng về các bệnh hô hấp truyền nhiễm.

Hội nghị cũng cập nhật tiến bộ trong nghiên cứu về miễn dịch thai kỳ và kinh nghiệm từ các mô hình phòng ngừa trên thế giới. Trên cơ sở đó, các chuyên gia khuyến nghị đẩy mạnh hợp tác công - tư và truyền thông y tế cộng đồng, giúp người dân chủ động hơn trong chăm sóc sức khỏe.

Theo TS. Mark Fletcher, Giám đốc cấp cao Bộ phận Y khoa Nghiên cứu và Phát triển Vắc-xin của Pfizer thì phòng ngừa bệnh RSV không nên chỉ tập trung ở trẻ sơ sinh. Khi cộng đồng kết hợp bảo vệ người lớn tuổi và duy trì vệ sinh phòng bệnh, chúng ta có thể tạo ra một vòng bảo vệ toàn diện, giảm đáng kể số ca bệnh nặng và gánh nặng cho hệ thống y tế.

Tại hội nghị, các đại biểu thống nhất rằng, trong bối cảnh các bệnh lý hô hấp vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây nhập viện và tử vong ở cả trẻ em lẫn người lớn tuổi, các biện pháp phòng ngừa chủ động cần được xem là chiến lược dài hạn.

Bên cạnh yếu tố y tế, việc nâng cao nhận thức của gia đình và cộng đồng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, từ việc chăm sóc thai kỳ, theo dõi sức khỏe trẻ nhỏ, đến duy trì lối sống lành mạnh ở người cao tuổi.