Vaccine Covid-19 tồn tại và bảo vệ cơ thể trong bao lâu?

Thời gian vacccine tồn tại?

Khi các nước cố gắng đạt mục tiêu miễn dịch cộng đồng, nhiều người chưa hiểu rõ về tác động sinh học của vaccine. Lầm tưởng phổ biến nhất trên thế giới trong thời gian gần đây là "các thành phần của vaccine sẽ tồn tại lâu trong cơ thể và gây hại". Điều này khiến một bộ phận người dân trở nên do dự với chương trình tiêm chủng.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết, vaccine sẽ được đào thải khỏi cơ thể chỉ trong vài ngày hoặc vài tuần, chỉ có phản ứng miễn dịch ngừa virus ở lại trong thời gian dài. Vaccine chỉ có vai trò kích thích hệ miễn dịch, dạy nó cách phản ứng với mầm bệnh sau này.

Tất cả loại vaccine, bất kể công nghệ nào, đều có mục tiêu cơ bản là cho hệ miễn dịch tiếp xúc với tác nhân gây bệnh mà không để lại nguy cơ mắc bệnh. Virus thường lây lan vào tế bào và sử dụng chúng để tái tạo. Vaccine cần mô phỏng quá trình này để tạo ra phản ứng miễn dịch đầy đủ. Như vậy, vaccine cũng phải di chuyển vào các tế bào nơi sản xuất protein và "giả dạng" một thành phần của virus.

Tất cả vaccine đều tuân thủ nguyên tắc này và cung cấp thông tin về virus qua việc tiêm bắp, song cơ chế hoạt động của chúng khác nhau. Như Pfizer và Moderna sử dụng công nghệ mRNA, còn AstraZeneca sử dụng vector virus.

Dù dùng công nghệ nào, hiệu quả của chúng cũng giống nhau. Tế bào sử dụng khuôn mẫu di truyền trong vaccine để tạo protein S của nCoV - thành phần giúp virus xâm nhập cơ thể. Protein S di chuyển đến bề mặt của tế bào, sau đó được hệ miễn dịch phát hiện.

Các tế bào miễn dịch chuyên biệt cũng hấp thụ protein S và sử dụng chúng để thông báo đến các tế bào khác, từ đó tạo cơ chế phòng thủ trước virus.

Một khi đã kích thích được phản ứng miễn dịch, bản thân vaccine sẽ nhanh chóng bị đào thải khỏi cơ thể. Vaccine mRNA gồm lớp vỏ chất béo, bao bọc nhóm các phần tử mRNA - công thức di truyền của protein S. Khi chất này xâm nhập vào tế bào, lớp vỏ sẽ bị phân hủy thành chất béo vô hại, còn mRNA được tế bào sử dụng để tạo protein S. Một khi mRNA đã được dùng để tạo protein, nó sẽ bị phá vỡ và loại bỏ khỏi tế bào.

Thực tế, mRNA rất mỏng manh, dạng bền vững nhất chỉ tồn tại trong vài ngày. Đây là lý do vì sao vaccine Pfizer và Moderna cần được bảo quản ở nhiệt độ cực thấp.

Vaccine vector như AstraZeneca và Johnson & Johnson sử dụng adenovirus (virus cúm vô hại) làm vector để cung cấp mẫu di truyền của protein S cho các tế bào. Virus vector đã được loại bỏ tất cả các thành phần lây nhiễm, nên nó không thể nhân lên hoặc gây bệnh. Virus vector sẽ liên kết với tế bào, cung cấp thành phần di truyền để hệ miễn dịch nhận biết mầm bệnh, sau đó tự bị loại bỏ.

Như vậy, vaccine không gây ra bất cứ thay đổi nào đối với DNA của người bình thường.

Đối với các protein S do vaccine tạo ra, hệ thống miễn dịch sẽ xác định chúng là yếu tố ngoại lai và tiến hành tiêu diệt, đồng thời hướng dẫn tế bào nhận ra virus trong suốt quá trình này. Các protein S cũng được loại bỏ hoàn toàn khỏi cơ thể sau vài tuần. Trong thời gian này, chúng thường tồn tại ở vị trí tiêm, cụ thể là bắp tay.

Tuy nhiên, các kháng thể do hệ thống miễn dịch tạo ra vẫn còn trong cơ thể nhiều tháng sau tiêm. Vaccine cũng kích thích sản sinh tế bào miễn dịch ghi nhớ. Điều này có nghĩa, ngay cả khi nồng độ kháng thể giảm, hệ miễn dịch cũng sản xuất được thêm kháng thể và tế bào đối phó với virus. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ cho phép tiêm vaccine Pfizer tăng cường cho người trên 65 tuổi và một số người có nguy cơ cao 6 tháng sau liều thứ hai.

Vaccine bảo vệ cơ thể trong bao lâu?

Do nhu cầu khẩn cấp sử dụng vaccine ngừa Coronavirus để bảo vệ người dân, nên thời gian bảo vệ con người của loại vaccine này chưa được nghiên cứu đầy đủ. Hiện nay, các chuyên gia vẫn tiến hành nghiên cứu để xem những người được tiêm vaccine chống đại dịch Covid-19 trong bao lâu sẽ mất khả năng bảo vệ con người. Thử nghiệm của hãng Frizer Pfizer cho thấy, nếu chích đủ hai liều vaccine phòng SARS-CoV-2 thì hiệu quả bảo vệ có tác dụng ít nhất 6 tháng và có thể lâu hơn.

Nếu chích đủ hai liều vaccine phòng SARS-CoV-2 thì hiệu quả bảo vệ có tác dụng ít nhất 6 tháng và có thể lâu hơn

Đối với vaccine Moderna, dữ liệu ban đầu cho thấy hiệu quả bảo vệ cơ thể có thể đạt trong ít nhất 6 tháng, hiệu quả trong thời gian lâu hơn nữa vẫn chưa được xác định. Mặc dù vào tháng 1/2021, Moderna tuyên bố vaccine của họ có thể thể kéo dài tác dụng trong một năm.

Đối với vaccine của AstraZeneca đang được triển khai tiêm tại Việt Nam thì theo GS-TS-BS. Nguyễn Văn Kính - Chủ tịch Hội Truyền nhiễm Việt Nam, có tác dụng bảo vệ con người sau tiêm đủ hai mũi đạt trên 80%, thời gian bảo vệ ít nhất 7 tháng.

Một số chuyên gia cũng cho rằng, dù vaccine ngừa Coronavirus có thể có tác dụng ít nhất trong một năm nhưng chúng sẽ không thể bảo vệ suốt đời như vaccine phòng bệnh sởi. Đặc biệt, sự xuất hiện và lây lan nhanh chóng của các biến thể SARS-CoV-2 như hiện nay, cùng các loại đột biến khác có nguy cơ xuất hiện trong tương lai gần thì sẽ phải tiêm phòng nhắc lại hằng năm như vaccine cúm mùa, cùng với đó các loại vaccine ngừa đại dịch cũng cần được cập nhật để chống lại các biến thể mới của virus. Các chuyên gia cũng nhận định không có vaccine nào an toàn 100% và cũng không có vaccine nào có tác dụng phòng bệnh 100%.

Hiện nay, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng không khuyến cáo phải test trước khi tiêm vaccine ngừa Coronavirus. Tuy nhiên, nếu một người bị nhiễm loại virus này vẫn tiêm vaccine thì vẫn đáp ứng miễn dịch và nếu bị bệnh sẽ không làm nặng thêm.

PV