Vì sao con người không trường sinh bất tử?
Vì sao con người không sống mãi?
Vì sao có người sống thọ, có người không thọ? Tuổi thọ do yếu tố nào quyết định? Vì sao con người không trường sinh bất tử? Và còn nhiều câu hỏi về tuổi thọ của con người chưa có lời giải đáp thỏa đáng. Cho đến gần đây, các nhà khoa học đã khám phá ra một phần bí ẩn của tuổi thọ. Mời Quý bạn đọc cùng tìm hiểu.
Con người không thể sống mãi vì tế bào chỉ phân chia 50 lần mà thôi
Các nhà khoa học phát hiện: trong cơ thể, quá trình lão hóa được kiểm soát không chỉ bởi các đồng hồ sinh học đặc biệt của toàn cơ thể mà còn rất nhiều “đồng hồ” đặt ở trong từng tế bào. Trước đây các nhà khoa học cho rằng, các tế bào trong cơ thể có số lần phân chia vô hạn. Nhưng công trình nghiên cứu của Hayflik ( Hoa Kỳ) đã chứng minh rằng chỉ có các tế bào ung thư mới phân chia vô hạn, còn tất cả các tế bào bình thường chỉ phân chia đến giới hạn 50 lần rồi ngừng phân chia và chết đi. Hayflik đã làm đông lạnh tế bào đã phân chia được 30 lần. Sau một thời gian lại hoạt hóa cho tế bào này phân chia tiếp. Thế nhưng nó vẫn nhớ là đã phân chia 30 lần trước khi đông lạnh rồi, bây giờ nó chỉ phân chia tiếp 20 lần nữa là đủ 50 lần phân chia rồi ngừng hẳn. Nhà khoa học còn phát hiện ra rằng: sự phân chia đầy đủ 50 lần chỉ có ở các tế bào từ bào thai, còn các tế bào ở người trưởng thành thì người càng già số lần phân chia của tế bào càng ít. Đây gọi là hiệu ứng Hayflik.
Sơ đồ hiệu ứng Hayflik
Nhưng tác giả của phát minh này cũng như nhiều nhà khoa học khác, không giải thích được nguyên nhân vì sao tế bào chỉ phân chia số lần hữu hạn là 50.
Tuổi thọ giảm vì phân tử AND bị tiêu hao sau mỗi lần phân chia
Chuỗi xoắn kép phân tử AND do Watson và Crick tìm ra là cơ sở di truyền của tế bào. Nhà khoa học Alexei Olovnikov (Liên Xô ) nêu giả thuyết là cứ mỗi lần phân chia của tế bào, phân tử AND lại ngắn đi một ít. Cho đến khi sự rút ngắn này đụng đến một gen quan trọng cho sự sống thì tế bào sẽ chết. Ông giải thích hiện tượng này như sau: các phân tử ADN của mỗi tế bào khi phân chia thì hai sợi xoắn kép giãn ra, tách đôi để tạo ra chuỗi xoắn mới, với hai dãy enzym tích tụ từ quá trình này không đủ khả năng lặp lại toàn bộ cả hai sợi phân tử ADN. Hậu quả là một trong hai sợi xoắn kép bao giờ cũng bị ngắn hơn sợi kia. Cứ mỗi lần tách ra là phân tử ADN lại mất một ít thành phần của nó. Sự co ngắn của các phân tử ADN được Olovnikov gọi là sự “co mép lề” hay “cắt khúc cuối”.
Mô hình cấu trúc phân tử AND
Ông giải thích rằng: các chuỗi ADN con được tạo thành do di chuyển của men ADN - Polymeraza dọc theo chuỗi mẹ. Các trung tâm nhận biết và trung tâm xúc tác của men này nằm cách nhau. Khi trung tâm nhận biết (ví như đầu tàu hỏa) đi đến chuỗi ADN mẹ thì trung tâm xúc tác (ví như toa cuối đoàn tàu) ngừng ở cách đoạn cuối ADN một khoảng và khoảng còn lại đó không được sao chép. Một lý do nữa là ADN còn bị thu ngắn do việc tổng hợp các chuỗi sao chép được bắt đầu với những phân tử ARN (Axit Ribonucleic) ngắn. Sau khi tổng hợp xong, chuỗi sao chép ARN được loại ra, vì vậy bản sao thường ngắn hơn bản gốc.
Con người không thể trường sinh bất tử
Hiện tượng “co mép lề” ADN cho đến nay vẫn chưa có nghiên cứu nào lý giải được rõ ràng. Nhà khoa học Barbara Mc Clintock khi nghiên cứu về ngô đã thấy rằng nhiễm sắc thể trở nên không ổn định một cách lạ lùng khi chúng bị phân chia ra. Còn Herman Muller, cũng có nhận định tương tự Barbara khi nghiên cứu loài ruồi giấm. Ở các đầu mút của nhiễm sắc thể bình thường phải tồn tại một cấu trúc phân tử nào đó có tác dụng ổn định chúng. Herman Muller gọi chúng là “telomeres” (theo tiếng Hy Lạp telo có nghĩa là phần cuối). Chính telomeres nằm ở chuỗi tế bào sẽ chết. Nhưng chiều dài của telomeres có tỷ lệ với tuổi thọ hay không? Nhiều nghiên cứu trên thế giới đang tìm lời giải đáp.Với những kỹ thuật hiện đại, người ta đã có thể tách riêng các telomeres ra khỏi chuỗi ADN làm rõ sự rút ngắn telomeres, cũng như đo được nhịp điệu co ngắn của telomeres chia tế bào.
Mô hình tách riêng các telomeres ra khỏi chuỗi AND
Người càng cao tuổi thì telomeres của họ càng ngắn. Theo một tính toán: telomeres của nguyên bào sợi là nơi sản sinh ra chất colagen, cứ mỗi năm mất khoảng 20 phân tử. Đến khi các telomeres trở nên quá ngắn thì các nhiễm sắc thể sẽ kém bền vững, chúng không thể bám vào được màng nhân tế bào, chúng bị dính vào nhau và có hình dạng kỳ dị. Kết quả là các tế bào không thể phân chia được nữa.
Các nhà nghiên cứu đang xem xét đánh giá kích thước của telomeres như một “thước đo”chuẩn xác tuổi thọ của tế bào. Nhà khoa học Calvin Harley còn cho rằng nếu khi sinh ra telomeres của một người nào đó ngắn hơn bình thường, thì các tế bào của người đó sẽ có tuổi thọ ngắn hơn một cách tương ứng.
Có lẽ các telomeres như một thứ bảo hiểm làm chậm hiệu ứng của thời gian đối với các nhiễm sắc thể. Hy vọng không lâu nữa khoa học sẽ tìm ra “thước đo cuộc đời” yếu tố quyết định tuổi thọ, để tìm ra phương pháp làm tăng tuổi thọ cho con người.
ThS. Phạm Vũ Hoàng
Theo SKĐS
Các tin khác
![Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ thực hiện thành công kỹ thuật đóng thông liên nhĩ bằng dụng cụ qua da](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/052024/28/03/2ed99c23e8d51284f3869ca91ceee04b.jpg?rt=20240528035457)
Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ thực hiện thành công kỹ thuật đóng thông liên nhĩ bằng dụng cụ qua da
![Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ cứu sống bệnh nhân đứt rời phế quản](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/052024/22/08/5eeb57151b3eaf182953cc9659f48bea.jpg?rt=20240522081424)
Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ cứu sống bệnh nhân đứt rời phế quản
![Cơn tăng huyết áp](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/042024/29/10/80f91330ff4aba799585243a380cd718.jpg?rt=20240429103218)
Cơn tăng huyết áp
![Bác sĩ Huỳnh Hữu Nguyên - người đem lại ánh sáng cho hàng nghìn người](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/042024/15/14/4ecbc264926382bbdb1f5d2777e96f39.jpg?rt=20240415140613)
Bác sĩ Huỳnh Hữu Nguyên - người đem lại ánh sáng cho hàng nghìn người
![Điều kiện cấp giấy chứng nhận lương y](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/032024/25/15/e1f149e88f0af4cb8aec6716135a77cf.jpg?rt=20240325152907)
Điều kiện cấp giấy chứng nhận lương y
![Tết ở Cơ sở cai nghiện ma túy công lập Thái Bình](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/012024/31/23/croped/429d2ac192bb9c55240fbd03760d2823.jpg)
Tết ở Cơ sở cai nghiện ma túy công lập Thái Bình
![Phòng bệnh hay tìm bệnh để chữa… bạn chọn cách nào](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/012024/22/12/cae0cdd6fe86b35274c8eb8b40f6f2a6.jpg?rt=20240122123201)
Phòng bệnh hay tìm bệnh để chữa… bạn chọn cách nào
![Vĩnh Phúc: Mít tinh, diễu hành hưởng ứng Tháng hành động quốc gia về dân số và Kỷ niệm Ngày dân số Việt Nam (26/12)](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2023/122023/17/13/f6c0e8f769d4c751c1e3a5f9742a35ef.jpg?rt=20231217134236)
Vĩnh Phúc: Mít tinh, diễu hành hưởng ứng Tháng hành động quốc gia về dân số và Kỷ niệm Ngày dân số Việt Nam (26/12)
![Tăng cường phòng chống cúm gia cầm lây sang người](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2023/122023/11/23/af5f08f33872d1f3dd6dc9957a871db6.jpg?rt=20231211230256)
Tăng cường phòng chống cúm gia cầm lây sang người
Đọc nhiều
![Chủ đầu tư thất hứa, đẩy dân vào thế khó](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/072024/17/18/d3661ef55b43abde5f9385e6468158b1.jpg?rt=20240717180346)
Chủ đầu tư thất hứa, đẩy dân vào thế khó
![Lâm Đồng: Công trình xây dựng trái phép và khai thác đá trái phép diễn ra ở các địa phương](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/21/07/fd288f9eb6cc91bd89c6c745954d4e87.png?rt=20240821075933)
Lâm Đồng: Công trình xây dựng trái phép và khai thác đá trái phép diễn ra ở các địa phương
![Huyện Bình Chánh (TP. Hồ Chí Minh): Cơ sở sản xuất nhôm hoạt động trái phép gây ô nhiễm môi trường](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/28/18/d5307be738224cb700832c0ebdf59e23.jpg?rt=20240828184637)
Huyện Bình Chánh (TP. Hồ Chí Minh): Cơ sở sản xuất nhôm hoạt động trái phép gây ô nhiễm môi trường
![Ngày mới ở Nông trường Sông Hậu](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/072024/11/10/afd1e1b29ab85dc29200f2f4376ba902.jpg?rt=20240711101038)
Ngày mới ở Nông trường Sông Hậu
![Người miền Tây mở lòng mùa Vu lan](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/17/11/d3c6b25e316b1e47020fe6c0aa3e3703.jpg?rt=20240817112236)
Người miền Tây mở lòng mùa Vu lan
Videos
E-magazine Inforgraphic Video
![thuc trang o nhiem moi truong tu du an xay dung tro thanh noi lo hien huu cua nguoi dan tai hung yen](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/video_data/2024/082024/30/17/d262c0656c00b934fba12e18a666cbd1.jpg)
Thực trạng ô nhiễm môi trường từ dự án xây dựng trở thành nỗi lo hiện hữu của người dân tại Hưng Yên
![bo y te ra khuyen cao phong chong dich dau mua khi](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/video_data/2024/082024/27/16/e7c390e9a2485f154d09061a24c6345d.jpg)
Bộ y tế ra khuyến cáo phòng chống dịch Đậu Mùa Khỉ
![hung yen thuc tien chat luong cong trinh du an chua dam bao anh huong den moi truong doi song nhan dan](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/video_data/2024/082024/22/21/c4c6edc25861c2234dbcd4ec7da8f5fb.jpg)
Hưng Yên: Thực tiễn chất lượng công trình dự án chưa đảm bảo ảnh hưởng đến môi trường, đời sống nhân dân
![ban tin tong hop suc khoe moi truong so 7 thang 8](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/video_data/2024/082024/13/09/b8e2a3d1161e241e13d4c0140be9bae8.jpg)
Bản tin tổng hợp Sức khỏe & Môi trường số 7 tháng 8
![ban tin suc khoe moi truong so 6 thang 7](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/video_data/2024/072024/23/20/89cb08c6a6787a3921c27b3ebe1ef1cf.jpg)
Bản tin Sức khỏe & Môi trường số 6 tháng 7
![thai binh co bat luc truoc tinh trang gay o nhiem moi truong tai xa thai phuong](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/video_data/2024/072024/12/09/727732c98d3414e468b323538d4dffc9.jpg)
Thái Bình: Có bất lực trước tình trạng gây ô nhiễm môi trường tại xã Thái Phương?
![hung yen thuc tien chat luong cong trinh du an chua dam bao anh huong den moi truong doi song nhan dan](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/video_data/2024/072024/08/16/3c0b5fb60a2981ee774495f36c773066.jpg)
Hưng Yên: Thực tiễn chất lượng công trình dự án chưa đảm bảo ảnh hưởng đến môi trường, đời sống nhân dân
![ban tin moi truong suc khoe so 5 thang 6 nam 2024](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/video_data/2024/072024/03/11/b3fea9ff82dd26726919f69376e6f662.jpg)
Bản tin Môi trường & Sức khỏe số 5 tháng 6 năm 2024
![bac ninh hoi nghi chuyen de ve cac giai phap cua chinh phu bo cong an trong cong tac pccc](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/video_data/2024/062024/27/19/3bc211157234c3e917ab5b1756413a4c.jpg)
Bắc Ninh: Hội nghị chuyên đề về các giải pháp của Chính phủ, Bộ Công an trong công tác PCCC
![ban tin suc khoe va moi truong so 4 thang 6](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/video_data/2024/062024/21/06/eddac015f4916ff87245687f7ab428a2.jpg)
Bản Tin Sức Khỏe và Môi Trường số 4 tháng 6
![Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ cứu sống bệnh nhân đa chấn thương nguy kịch](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/062024/27/04/482fdf8e167cb06a8db1b2dd144f1354.jpg?rt=20240627041549)
Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ cứu sống bệnh nhân đa chấn thương nguy kịch
![Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ cứu sống bệnh nhân do xuất huyết tiêu hóa từ ruột non](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/062024/18/18/18b2f4795edd690e6847e0e507cb9e76.jpg?rt=20240618180546)
Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ cứu sống bệnh nhân do xuất huyết tiêu hóa từ ruột non
![Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ cứu sống bệnh nhân đứt rời phế quản](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/052024/22/08/5eeb57151b3eaf182953cc9659f48bea.jpg?rt=20240522081424)
Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ cứu sống bệnh nhân đứt rời phế quản
![Điều kiện cấp giấy chứng nhận lương y](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/032024/25/15/e1f149e88f0af4cb8aec6716135a77cf.jpg?rt=20240325152907)
Điều kiện cấp giấy chứng nhận lương y
![Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ thực hiện thành công kỹ thuật đóng thông liên nhĩ bằng dụng cụ qua da](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/052024/28/03/2ed99c23e8d51284f3869ca91ceee04b.jpg?rt=20240528035457)
Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ thực hiện thành công kỹ thuật đóng thông liên nhĩ bằng dụng cụ qua da
![5 bài thuốc giải rượu bằng Đông y](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/suckhoemoitruongcomvn/042022/06/15/4159520230428154401.9427620.jpg)
5 bài thuốc giải rượu bằng Đông y
![8 loại nước uống tốt cho người bệnh viêm đường tiết niệu](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/suckhoemoitruongcomvn/112021/08/09/3577020230428154402.4900700.jpg)
8 loại nước uống tốt cho người bệnh viêm đường tiết niệu
![3 cách tránh viêm họng khi thời tiết giao mùa](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/suckhoemoitruongcomvn/102021/21/09/3568720230428154403.7087880.jpg)
3 cách tránh viêm họng khi thời tiết giao mùa
![Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ liên tiếp ghép thận thành công](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/082024/26/10/03f32baed4c731d6581945818a9607dd.jpg?rt=20240826105947)
Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ liên tiếp ghép thận thành công
![Gia Lai: Nỗ lực “cải thiện dinh dưỡng” cho người dân trên địa bàn tỉnh](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/072024/20/09/09312cb32f75a1a523c5875676393be2.jpg?rt=20240720093723)
Gia Lai: Nỗ lực “cải thiện dinh dưỡng” cho người dân trên địa bàn tỉnh
![Vĩnh Phúc: Nâng cao chất lượng khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/062024/03/22/94a5c49e6ba1c7f0de81ffc833b0ae91.png?rt=20240603223040)
Vĩnh Phúc: Nâng cao chất lượng khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền
Nổi bật
![Huyện Chương Mỹ chủ động mọi phương án ứng phó với siêu bão Yagi](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/092024/07/20/croped/thumbnail/7e192204109cd0c6ceef26dc903edf86.jpg)
Huyện Chương Mỹ chủ động mọi phương án ứng phó với siêu bão Yagi
![Hà Nội: Quận Hoàng Mai di dời nhiều hộ dân đến nơi tránh trú an toàn](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/092024/07/20/croped/thumbnail/df93971122c8cc2b7fd4d932159c830e.jpg)
Hà Nội: Quận Hoàng Mai di dời nhiều hộ dân đến nơi tránh trú an toàn
![Họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 8](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/092024/07/19/thumbnail/b4f7a146defc9a7dcef34b543f74b140.jpg?rt=20240907194419)
Họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 8
![Bão số 3 (Yagi) vào Hà Nội kèm theo mưa to, gió giật mạnh](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/092024/07/18/croped/thumbnail/a52f432508a86b7e80c975150c4c3fd2.jpg)
Bão số 3 (Yagi) vào Hà Nội kèm theo mưa to, gió giật mạnh
![Bão Yagi đổ bộ vào đất liền, gây thiệt hại lớn cho Quảng Ninh](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/092024/07/17/thumbnail/f04a04cc1fa7af354eee72998dc58871.jpg?rt=20240907174256)
Bão Yagi đổ bộ vào đất liền, gây thiệt hại lớn cho Quảng Ninh
![Hơn 30 chuyên gia từ Mỹ và Anh khám từ thiện cho bệnh nhân nghèo](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2024/032024/12/22/thumbnail/d77ea92e73a61a9d8273e036dd56f4db.jpg?rt=20240312224114)
Hơn 30 chuyên gia từ Mỹ và Anh khám từ thiện cho bệnh nhân nghèo
![TTYT huyện Yên Lạc: Đẩy mạnh cải cách hành chính hướng tới sự hài lòng người bệnh](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/2023/062023/04/17/thumbnail/081d2ffaab5ca1522c528b60d0ac275f.jpg?rt=20230604180212)
TTYT huyện Yên Lạc: Đẩy mạnh cải cách hành chính hướng tới sự hài lòng người bệnh
![Bệnh viện C Thái Nguyên: Nghiên cứu và ứng dụng khoa học, kỹ thuật trong công tác khám, chữa bệnh](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/suckhoemoitruongcomvn/042021/22/00/thumbnail/3160520230428152902.0711830.jpg)
Bệnh viện C Thái Nguyên: Nghiên cứu và ứng dụng khoa học, kỹ thuật trong công tác khám, chữa bệnh
![Bệnh viện Lao và bệnh Phổi Thái Nguyên nỗ lực vượt mọi khó khăn trong khám và điều trị bệnh](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/suckhoemoitruongcomvn/042021/20/13/thumbnail/3159620230428152902.9958360.jpg)
Bệnh viện Lao và bệnh Phổi Thái Nguyên nỗ lực vượt mọi khó khăn trong khám và điều trị bệnh
![Trung tâm Y tế thị xã Phổ Yên: Nơi người bệnh gửi gắm niềm tin](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/suckhoemoitruongcomvn/042021/17/12/thumbnail/3157020230428152903.9764730.jpg)
Trung tâm Y tế thị xã Phổ Yên: Nơi người bệnh gửi gắm niềm tin
![Bệnh viện A Thái Nguyên: Nỗ lực, cống hiến, vì sức khỏe nhân dân](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/suckhoemoitruongcomvn/042021/15/23/thumbnail/3155720230428152904.7776680.jpg)
Bệnh viện A Thái Nguyên: Nỗ lực, cống hiến, vì sức khỏe nhân dân
![Trung tâm y tế huyện Đồng Hỷ: Nâng cao chất lượng chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/suckhoemoitruongcomvn/042021/12/10/thumbnail/3151020230428152905.6844770.jpg)
Trung tâm y tế huyện Đồng Hỷ: Nâng cao chất lượng chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân
![Trung tâm Y tế Chợ Đồn (Bắc Kạn): Không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/suckhoemoitruongcomvn/042021/02/15/thumbnail/3144520230428152906.5296650.jpg)
Trung tâm Y tế Chợ Đồn (Bắc Kạn): Không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh
![Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Kạn: Địa chỉ khám, chữa bệnh tin cậy của người dân](https://suckhoemoitruong.com.vn/stores/news_dataimages/suckhoemoitruongcomvn/042021/02/10/thumbnail/3144220230428152907.1427600.jpg)