WHO thừa nhận chưa hiểu cách lây của bệnh đậu mùa khỉ

Bệnh đậu mùa khỉ - căn bệnh đã lây lan tới hơn 70 quốc gia với gần 17.000 người mắc chỉ trong vài tuần.

Bệnh đậu mùa khỉ - căn bệnh đã lây lan tới hơn 70 quốc gia với gần 17.000 người mắc chỉ trong vài tuần.

Đậu mùa khỉ lây lan từ vật chủ là động vật sang người ở Tây và Trung Phi với tần suất ngày càng tăng kể từ những năm 1970. Bệnh đậu mùa khỉ đang gây ra đợt bùng phát chưa từng có ở Châu Âu, Mỹ và các nơi khác một lần nữa chứng minh tác nhân truyền nhiễm xuất hiện ở một khu vực có thể trở thành tình trạng khẩn cấp toàn cầu.

"Đánh giá của WHO là nguy cơ mắc bệnh ở mức trung bình trên toàn cầu, ngoại trừ khu vực châu Âu - nơi chúng tôi đánh giá nguy cơ là cao", ông Tedros cung cấp thêm thông tin sau khi ban bố tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu vì đậu mùa khỉ vào ngày 23/7.

Theo các phân tích gene sơ bộ các mẫu bệnh phẩm lấy từ người nhiễm bệnh, bộ gene bệnh đậu mùa khỉ đã có gần 50 đột biến kể từ năm 2018, nhiều hơn 6 hoặc 7 đột biến so với ước tính ban đầu của giới khoa học, theo báo New York Times.

Không rõ liệu các đột biến có làm thay đổi phương thức lây truyền và mức độ nghiêm trọng của bệnh hay không. Tuy nhiên, phân tích ban đầu cho thấy bệnh đậu mùa khỉ có thể đã thích nghi để lây lan giữa người với người dễ dàng hơn so với trước năm 2018.

Theo ông Tedros, do đậu mùa khỉ bùng phát "tập trung ở những người đàn ông quan hệ tình dục đồng giới, đặc biệt là những người có nhiều bạn tình" nên có thể ngăn chặn căn bệnh này lây lan bằng các chiến lược phù hợp với nhóm này.

Bệnh đậu mùa khỉ thường không dễ lây lan giữa người với người. Tiếp xúc gần với virus từ động vật bị nhiễm bệnh, người hoặc vật bị nhiễm virus là con đường lây lan chính. Mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể qua vết thương hở ở da, đường hô hấp hoặc niêm mạc ở mắt, mũi, miệng, trực tràng và hậu môn. Các hộp đêm, phòng tắm hơi, tiệc tình dục và các hoạt động khác có sự tiếp xúc gần với nhiều người cũng có thể làm tăng nguy cơ phơi nhiễm, đặc biệt nếu mọi người tham gia mặc ít quần áo hơn bình thường.

Lây truyền từ mẹ sang thai nhi cũng đã được ghi nhận. Bệnh cũng có thể lây gián tiếp khi tiếp xúc với quần áo hoặc khăn trải giường bị ô nhiễm. Các chất khử trùng thông thường trong gia đình có thể tiêu diệt được virus.

Về tốc độ lây lan của đợt bùng dịch hiện tại, từ chỉ một số ít ca bệnh ở Châu Âu vào đầu tháng 5, hơn 16.000 ca, chủ yếu là ở nam giới, đã được báo cáo ở hàng chục quốc gia tính tới cuối tháng 7. WHO cho biết, có 5 trường hợp tử vong đã được ghi nhận, tất cả đều ở Châu Phi.

Tuyên bố của WHO ngày 23-7 được ví tương đương một phát súng lệnh đòi hỏi các phản ứng quốc tế phối hợp. Đây là tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu thứ bảy kể từ năm 2007.

Gần như chắc chắn các nước thành viên sẽ bắt đầu đầu tư nguồn lực đáng kể để kiểm soát và ngăn chặn một đợt bùng phát. Trong trường hợp lý tưởng nhất, cảnh báo này được kỳ vọng sẽ khuyến khích các quốc gia chia sẻ vắc xin, phương pháp điều trị và các nguồn lực quan trọng khác để chặn đứng làn sóng lây nhiễm.

Ông Raj Panjabi, giám đốc cấp cao của Đơn vị phụ trách an ninh y tế toàn cầu và an ninh sinh học của Nhà Trắng, kêu gọi sự phản ứng phối hợp quốc tế để ngăn chặn đà lây lan và bảo vệ các cộng đồng có nguy cơ lây nhiễm bệnh cao nhất.

Tiến sĩ James Lawler, đồng giám đốc Trung tâm an ninh y tế toàn cầu của Đại học Nebraska (Mỹ), ước tính có thể mất một năm hoặc hơn để kiểm soát đợt bùng phát đậu mùa khỉ. Khi đó, virus này có khả năng đã lây nhiễm cho hàng trăm ngàn người, thậm chí là bệnh lưu hành ở một số nước.

Với bệnh đậu mùa khỉ, một khi đợt bùng phát càng kéo dài, khả năng virus di chuyển từ người bị nhiễm sang quần thể động vật càng lớn. Bởi vì điều đó, mầm bệnh sẽ không bao giờ biến mất hoàn toàn và thi thoảng sẽ gây ra các đợt bùng dịch mới ở người.

Ông Tom Inglesby, giám đốc Trung tâm an ninh y tế Johns Hopkins tại Trường Y tế công cộng Bloomberg (Mỹ), nhấn mạnh đại dịch Covid-19 và sự gia tăng của bệnh đậu mùa khỉ nên được coi là lời cảnh báo cho các chính phủ cần phải chuẩn bị sẵn sàng cho các đại dịch mới kể cả khi WHO không báo động.

BOX:

Nguy cơ bệnh đậu mùa khỉ có thể xâm nhập vào Việt Nam

Các quốc gia cạnh Việt Nam như Thái Lan, Singapore, Trung Quốc đã ghi nhận ca bệnh đậu mùa khỉ.Tại Việt Nam, đến ngày 24/7/2022 chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh đậu mùa khỉ tuy nhiên theo các chuyên gia, nguy cơ bệnh đậu mùa khỉ có thể xâm nhập và gây bệnh ở nước ta là hoàn toàn có thể do bệnh dịch đã ghi nhận ở nhiều quốc gia, sự giao lưu đi lại thuận tiện và có xu hướng gia tăng giữa Việt Nam và các nước trên thế giới, trong khu vực.

Thứ trưởng Bộ Y tế đề nghị tập trung năng lực tăng cường giám sát và phát hiện bệnh tại tất cả cửa khẩu và các tỉnh, thành thông qua giám sát bệnh truyền nhiễm, cơ sở y tế. Đồng thời, cần xây dựng các kịch bản đối phó.

"Việt Nam chưa có ca bệnh song phải xây dựng kịch bản phản ứng với dịch cho các tình huống có ca bệnh, ca nhập cảnh, ca bệnh trong cộng đồng… khi có kịch bản, xử lý nhanh và sẵn sàng ứng phó"- Thứ trưởng Bộ Y tế nói.

MẠNH HIỆP