Biến thể Omicron - cản lực mới trong nỗ lực chấm dứt đại dịch COVID-19

Các chuyên gia y tế rất lo ngại về khả năng truyền nhiễm của biến thể Omicron do có một loạt đột biến bất thường, khác với các biến thể khác gây lo ngại khác. Omicron có 50 đột biến, trong đó 32 đột biến nằm ở protein gai, khiến nó khác biệt hẳn so với virus gốc. Các nhà khoa học gọi đó là chùm đột biến bất thường khi Omicron có các đột biến nguy hiểm nhất của tất cả các biến thể từ trước tới nay.

Các chuyên gia cho rằng sự gia tăng mạnh số trường hợp COVID-19 ở tỉnh Gauteng của Nam Phi - nơi lần đầu tiên xác định được Omicron - có thể do chủng này nhiều khả năng thoát khỏi miễn dịch hơn hơn các biến thể khác.

Các biến thể được xếp vào nhóm gây lo ngại khi chúng dễ lây lan hơn, có độc lực hơn hoặc né tránh các biện pháp y tế công cộng, bao gồm cả vaccine và điều trị. Dữ liệu được Bộ Y tế Nam Phi cung cấp ghi nhận một số đột biến của Omicron có liên quan đến khả năng kháng kháng thể, có thể làm giảm khả năng bảo vệ do vaccine cung cấp.

Các nhà khoa học Anh mới đây đã cảnh báo về sự xuất hiện của biến thể B.1.1.529 với số lượng đột biến "rất cao", lên tới 32 đột biến trong protein gai. Giới khoa học nhận định nhiều khả năng biến thể này nguy hiểm hơn các biến thể khác của virus SARS-CoV-2 và né tránh hệ miễn dịch. . Chủng mới cũng đã được phát hiện ở Nam Phi, Botswana, Hong Kong (Trung Quốc), Israel và Bỉ.

Slovenia - quốc gia đang nắm giữ chức Chủ tịch luân phiên của Hội đồng Liên minh châu Âu (EU) - ngày 26/11 thông báo các nước EU đã nhất trí tạm ngừng hoạt động đi lại tới khu vực miền Nam châu Phi sau khi phát hiện biến thể Omicron. Slovenia thông báo trên mạng xã hội Twitter rằng một ủy ban các chuyên gia y tế từ 27 quốc gia EU "đã nhất trí cần kích hoạt việc ngừng khẩn cấp hoạt động đi lại tới miền Nam châu Phi và tạm thời áp đặt hạn chế đối với mọi hoạt động đi lại từ khu vực miền Nam châu Phi vào EU".

Một số quốc gia châu Âu bao gồm Pháp và Anh đã bắt đầu hạn chế các chuyến bay từ khu vực này do lo ngại về biến thể virus mới nhất này. Bộ trưởng Y tế Anh Sajid Javid đã đưa các quốc gia miền Nam châu Phi vào “danh sách đỏ” từ ngày 26/11 do lo ngại biến thể Omicron có thể đã lan rộng ra các nước khác.

Đức sẽ đưa Nam Phi vào danh sách các khu vực ghi nhận biến thể mới của SARS-CoV-2 từ ngày 27/11, qua đó chỉ cho phép công dân và người sinh sống tại Đức được nhập cảnh.

Từ ngày 27/11, Áo cũng sẽ cấm các chuyến bay từ Nam Phi và Botswana sau khi hai nước này ghi nhận các ca nhiễm biến thể Omicron. Thủ tướng Áo Alexander Schallenberg thông báo, các chuyến bay từ Mozambique, Namibia, Zimbabwe, Lesotho, Eswatini cũng sẽ bị cấm hạ cánh do Áo áp dụng các biện pháp nhằm "giảm tốc độ lây lan của biến thể mới trên toàn cầu".

Cùng ngày, Ban chỉ đạo phòng chống COVID-19 của Nga thông báo, từ ngày 28/11 nước này sẽ hạn chế công dân từ chín nước châu Phi và Hong Kong (Trung Quốc) nhập cảnh.

Không nằm ngoài mối quan ngại toàn cầu về biến thể Omicron, Mỹ, Brazil, Canada và Saudi Arabia đã trở thành những quốc gia mới nhất quyết định hạn chế việc đi lại từ khu vực miền Nam châu Phi. Động thái này có khả năng “giáng một đòn” nặng nề vào nỗ lực của thế giới nhằm chấm dứt đại dịch COVID-19.

Tuyên bố của chính quyền Mỹ nhấn mạnh Tổng thống Joe Biden đã cam kết sẽ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để đảm bảo sự an toàn cho người Mỹ và đánh bại đại dịch. Các hạn chế đi lại mới sẽ không áp dụng cho công dân Mỹ và người thường trú hợp pháp, mặc dù họ phải xuất trình bằng chứng về kết quả xét nghiệm âm tính trước khi đến quốc gia này. Tổng thống Biden cũng kêu gọi người Mỹ hãy tiêm phòng hoặc tiêm liều tăng cường.

Quyết định cấm du khách đến từ các quốc gia châu Phi được đưa ra chưa đầy ba tuần sau khi các du khách quốc tế được chào đón trở lại Mỹ. Các quan chức Mỹ đang liên hệ chặt chẽ với các quan chức y tế công cộng ở Nam Phi để tìm hiểu thêm về biến thể mới này và liệu Omicron có kháng vaccine hay không.

Chánh văn phòng Tổng thống Brazil Jair Bolsonaro ngày 26/11 cho biết, nước này sẽ đóng cửa biên giới đối với khách du lịch đến từ sáu quốc gia Nam Phi, do lo ngại về biến thể mới của virus SARS-CoV-2. Tổng thống Bolsonaro nói với báo giới rằng ông đang xem xét thực hiện các biện pháp liên quan đến biến thể này, nhưng tiếp tục nhấn mạnh việc ông phản đối các quy định hạn chế chặt chẽ. Ông nói: "Brazil không thể chống đỡ thêm một đợt phong tỏa xã hội nào nữa. Sợ hãi thì không có ích gì. Tôi sẽ thực hiện các biện pháp hợp lý".

Nhận xét về động thái trên, một số người cho rằng nó có thể giúp các nước có thêm thời gian áp đặt các biện pháp y tế mới để đề phòng. Một số người lại cho rằng hạn chế nhập cảnh không có mấy tác dụng trong ngăn chặn virus lây lan và có thể tạo cảm giác an toàn sai lầm.

WHO cũng đã cảnh báo rằng, các quốc gia không nên vội vàng áp đặt các hạn chế đi lại do biến thể này, thay vào đó khuyến nghị một "cách tiếp cận dựa trên cân nhắc rủi ro và bằng chứng khoa học".

Về phần mình, các hãng dược phẩm tuyên bố sẽ nhanh chóng cập nhật vaccine COVID-19 để đối phó với siêu biến thể mới Omicron đang khiến thế giới lo ngại.

Theo Dailymail, Pfizer/BioNTech và Moderna, hai hãng dược sản xuất hai loại vaccine COVID-19 được dùng nhiều nhất ở Mỹ, cùng tuyên bố cập nhật vaccine nếu cần thiết sau khi có thông tin về biến thể Omicron. Moderna có thể bắt đầu thử nghiệm lâm sàng để xem vaccine hiệu quả tới đâu với biến thể Omicron trong vòng 60 ngày. Trong khi đó, Pfizer có thể điều chỉnh vaccine của mình trong vòng 6 tuần nếu cần thiết và sẽ cho ra sản phẩm trong vòng 100 ngày nếu cần.

Hai tuần nữa, BioNTech (đối tác Đức của Pfizer) sẽ có dữ liệu phòng thí nghiệm để xác minh xem Omicron có thực sự là biến thể có khả năng né tránh vaccine hay không.

Trong khi đó, Johnson & Johnson cũng cho biết sẽ thử nghiệm hiệu quả vaccine của mình với loại biến thể mới.

Tại Nga, Giám đốc Quỹ Đầu tư Trực tiếp Nga (RDIF) Kirill Dmitriev nói với kênh RT rằng vaccine Sputnik V có thể nhanh chóng được điều chỉnh nếu cần thiết. Ông Dmitriev nói thêm: “Chúng tôi thực sự tin Sputnik V có thể là vaccine hiệu quả nhất với các biến thể của SARS-CoV-2”. Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hợp tác trong quá trình sản xuất vaccine, đặc biệt là khả năng kết hợp các loại vaccine.

Linh Đức