Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến: Quyết liệt hơn vì sức khỏe cộng đồng

(Suckhoemoitruong.com.vn) - Là một trong hai nữ Bộ trưởng được kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XIII phê chuẩn, PGS.TS. Nguyễn Thị Kim Tiến không bỡ ngỡ nhiều trong công tác quản lý ngành. Bởi bà từng có 4 năm làm Thứ trưởng kiêm Bí thư Đảng ủy cơ quan Bộ Y tế.

Trước đó, bà đã kinh qua công tác tại trường Đại học Y Hà Nội, Viện Pasteur - Đại hoc Y dược thành phố Hồ Chí Minh, trưởng Ban Điều hành Chương trình Mục tiêu Quốc gia phòng chống sốt xuất huyết, Chủ nhiệm Chương trình Mục tiêu Quốc gia tiêm chủng mở rộng, phòng chống HIV/AIDS khu vực phía Nam…Gắn bó trọn vẹn với các môi trường đào tạo, nghiên cứu, hiệp hội và cơ quan quản lý Nhà nước, bà có lợi thế của người trong cuộc khi ở cương vị đứng đầu tổ chức, vận hành ngành y tế hướng đến mục tiêu vì sức khỏe cộng đồng.

Không phải bây giờ vấn đề y đức mới trở nên bức bối trong dư luận xã hội và “nóng” trên nghị trường. Nhưng cũng chưa có Bộ trưởng nào như bà phải chứng kiến chỉ trong một thời gian ngắn liên tiếp xảy ra những vụ việc hy hữu vi phạm nghiêm trọng về y đức, làm tổn hại đến lòng tin của mọi người đối với ngành y như vừa qua. Song trong những thời khắc khó khăn đó, Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến đã ứng xử bằng trách nhiệm của một người quản lý Nhà nước đứng đầu ngành y. Về chuyên môn, bà cử cán bộ nghiệp vụ đến tận nơi xem xét những vấn đề thuộc trách nhiệm của ngành. Về luật pháp bà có văn bản gửi cấp có thẩm quyền xem xét. Đặc biệt, với vụ Thẩm mỹ viện Cát Tường bà nói rằng, đó là hành động phi nhân tính, điều không thể ngờ tới, cảnh tỉnh cả ngành y. Bà cũng thẳng thắn cho rằng, nhân cách con người được hình thành, nuôi dưỡng, phát triển và chịu ảnh hưởng của gia đình, trường học và toàn xã hội. Ngành y đã có 12 điều y đức, có quy tắc ứng xử, thường xuyên giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ thầy thuốc. Nhưng sự đơn độc của ngành y tế trong việc giáo dục và nâng cao y đức sẽ không thể xây dựng được một đội ngũ cán bộ thầy thuốc giỏi y thuật, sáng về y đức. Vì thế bà mong nhận được sự chia sẻ của cộng đồng và xã hội cùng chung tay với ngành y nâng cao đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ làm nghề y.

Tuy nhiên bà cũng cảnh bảo, theo quy định của pháp luật, hành vi lấy hoa hồng từ lượng thuốc kê đơn là hành động phạm pháp và phải được xử lý nghiêm. Nếu bác sỹ kê đơn hoặc điều trị trong bệnh viện liên kết với trình dược viên để hưởng hoa hồng và bị phát hiện chắc chắn sẽ bị xử lý nghiêm. Còn theo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế của Chính phủ có hiệu lực từ 1/1/2014, nếu phát hiện sai phạm, nhận phong bì sẽ bị xử phạt 30 triệu đồng.

Để ngăn chặn và đẩy lùi những tiêu cực của ngành y tế, Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến đang chỉ đạo xây dựng Thông tư quy định rõ trách nhiệm của Bộ trưởng, trách nhiệm của Giám đốc Sở Y tế, Lãnh đạo Y tế Bộ, ngành, trách nhiệm của Giám đốc các bệnh viện, Lãnh đạo khoa, phòng bệnh viện… trong việc thực hiện Quy tắc ứng xử. Tiếp tục tổ chức tập huấn cho khoảng 1000 viên chức làm việc trong khối dự phòng. Thiết lập đường dây nóng để người bệnh có thể cung cấp thông tin về khám, chữa bệnh và thái độ phục vụ của thầy thuốc đến người có trách nhiệm của bệnh viện. Bà yêu cầu khôi phục và tăng cường hệ thống đường dây nóng ngành y tế theo 3 cấp - Tại các bệnh viện: Số điện thoại đường dây nóng của bệnh viện và số điện thoại của Giám đốc. Tại Sở Y tế: Số điện thoại của Giám đốc Sở. Tại Trung ương: Số tổng đài do Bộ Y tế quản lý. Các số điện thoại đường dây nóng sẽ được công khai tại các cơ sở khám, chữa bệnh.

Bà biết không phải chỉ Bộ trưởng mới hiểu hết đặc thù của ngành y liên quan đến sức khỏe, tính mạng con người. Nhưng trong bối cảnh diễn biến bệnh tật phức tạp, tiến bộ y khoa có tốc độ nhanh, cơ chế thị trường chi phối mạnh, chỉ những người thầy thuốc biết tự rèn luyện bản lĩnh mới có thể đặt lợi ích của người bệnh lên trên lợi ích của cá nhân mình. Vì thế, để đảm bảo chất lượng hành nghề, trong thời gian tới Bộ sẽ tổ chức thi chứng chỉ hành nghề khám, chữa bệnh. Cục Quản lý khám chữa bệnh đang xây dựng hệ thống đăng ký cấp chứng chỉ hành nghề qua mạng và xây dựng cơ sở dữ liệu hoàn chỉnh chuẩn bị công khai danh mục người hành nghề kèm theo phạm vi chuyên môn được phê duyệt trong năm 2014. Bà cũng công khai cho rằng, do đặc thù của ngành y không thể cấp chứng chỉ hành nghề y chỉ một lần, mà sẽ được cấp lại sau một thời gian nhất định, khoảng 5 năm.

Gần đây nhất, trong 10 giờ giao lưu trực tuyến liên tục (ngày 31/12/2013) trên tuoitre.vn, Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến nói: “Nếu cho tôi chọn 3 khâu đột phá, tôi sẽ chọn giải pháp mang tính quyết liệt và các đơn vị, địa phương phải cương quyết thực hiện.

Một là tất cả các Bệnh viện, các cơ sở y tế phải có thông báo công khai, rộng khắp khẩu hiệu: Nếu ai phát hiện cán bộ, nhân viên y tế có hành vi tiêu cực hoặc gây nhũng nhiễu đối với người bệnh thì thưởng xứng đáng cho người phát hiện; đồng thời kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc thu hồi giấy phép hành nghề của người cán bộ, nhân viên y tế vi phạm. Nếu bệnh nhân, người nhà bệnh nhân hoặc người môi giới có hành động làm cho cán bộ y tế tiêu cực hay phản ánh sai sự thật, bệnh viện được quyền phạt theo Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế.

Hai là tăng cường vai trò của người đứng đầu đơn vị: Giám đốc bệnh viện - nơi có người vi phạm quy định về y đức sẽ bị phạt hạ bậc lương, không được xét tặng các danh hiệu thi đua khen thưởng trong năm; Trưởng khoa - nơi có người vi phạm sẽ bị hạ chức hoặc chuyển công tác; các cán bộ cùng kíp làm việc với cán bộ có hành vi tiêu cực sẽ bị kỷ luật tùy theo mức độ vi phạm nặng nhẹ, gắn với việc chậm xét tăng lương.

Ba là xây dựng chính sách tiền công và mức thưởng xứng đáng cho người thầy thuốc tận tình với người bệnh.”

Song đối với những sự cố y khoa gây bức xúc trong xã hội, Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến cho biết bà cũng như các đồng nghiệp trong ngành y đều hết sức đau lòng trước những sự cố gây tử vong bất luận vì nguyên nhân gì. Nhưng bà cũng khẳng định không một bác sĩ nào khi khám chữa bệnh lại mong muốn người bệnh của mình tử vong. Trong y học, có những sự cố do nguyên nhân khách quan, do sự bất lực của y học, ngay kể cả ở các nước có trình độ phát triển cao về y khoa cũng không tránh được. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới, tỷ lệ phản ứng nặng sau tiêm chủng/1 triệu liều vắcxin sử dụng đối với Bại liệt có từ 1-3 trường hợp phản ứng nặng, đối với Viêm gan B từ 1-2 trường hợp, Sởi là 1-50 trường hợp, Uốn ván từ 1- 6 trường hợp.

Nhưng đối với các trường hợp vi phạm chuyên môn, vi phạm đạo đức nghề nghiệp, quan điểm của Bộ trưởng là xử lý nghiêm minh, đúng người, đúng tội, không dung túng, bao che, tuân thủ các quy định pháp luật và thẩm quyền quản lý Nhà nước. Bà cũng nói rõ rằng, theo Luật Khám, chữa bệnh các vụ việc y tế xảy ra ở cơ sở nào, trách nhiệm trước hết thuộc về bản thân cán bộ y tế gây ra sự cố, tiếp đến là người đứng đầu cơ sở y tế đó, cơ quan quản lý y tế ở địa phương (Sở Y tế), chính quyền địa phương; Bộ Y tế chịu trách nhiệm nếu như thiếu các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động y tế, nếu thiếu các văn bản hướng dẫn kiểm tra, giám sát.

Cùng với y đức, Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Ttiến còn phải đối mặt với vấn đề quá tải bệnh viện tích lũy từ nhiều đời Bộ trưởng trước bà đang ngày một “nóng bỏng” ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng khám chữa bệnh và là cơ hội phát sinh tệ nạn bệnh nhân “nhét tiền vào túi” thầy thuốc. Để giải quyết vấn đề này, bà đang chỉ đạo tiến hành quy hoạch lại mạng lưới khám chữa bệnh trên toàn quốc, phân tuyến chuyên môn kỹ thuật nhằm thúc đẩy sự phát triển các bệnh viện theo khu vực dân cư tại cơ sở 2 của các bệnh viện tuyến TW ở vùng ngoại ô thành phố. Đồng thời tổ chức triển khai đề án bệnh viện vệ tinh nhằm chuyển giao kỹ thuật và chất lượng cung cấp dịch vụ từ các bệnh viện tuyến TW về các bệnh viện tỉnh, giảm quá tải cho bệnh viện tuyến trên và nâng cao năng lực cho các bệnh viện tuyến dưới. Từ năm 2013, bà đã giao cho Cục Quản lý khám chữa bệnh xây dựng và thực hiện đề án luân phiên cán bộ y tế tuyến trên về hỗ trợ kỹ thuật cho tuyến dưới; thí điểm mô hình bác sĩ gia đình nhằm giảm nhập viện những bệnh nhân mắc bệnh thông thường. Bộ tiếp tục nghiên cứu và đề xuất với Chính phủ việc sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện quy hoạch mạng lưới khám chữa bệnh cho phù hợp với tình hình phát triển của đất nước và hội nhập quốc tế.

Trước thực tế các bệnh viện huy động tài chính, đầu tư mở rộng cơ sở khám chữa bệnh dịch vụ chất lượng cao, dẫn đến tình trạng công tư lẫn lộn trong cơ sở khám chữa bệnh của Nhà nước, gây bất bình trong dư luận, Bộ trưởng cũng không ngần ngại nói rằng đây là việc làm “ hợp pháp”. Bởi Chính phủ đã ban hành Nghị định số 43/2006 Quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập; Nghị định 69/2008 cho phép các đơn vị sự nghiệp công lập được vay vốn, huy động vốn để đầu tư mở rộng cơ sở hạ tầng, trang thiết bị y tế với mục tiêu tăng năng lực phục vụ của các đơn vị, đáp ứng nhu cầu đa dạng của các tầng lớp nhân dân. Tuy nhiên bà cũng nói rõ rằng, theo quy định, toàn bộ nguồn thu của khu vực này sau khi trừ chi phí và nộp thuế, trả nợ gốc và lãi của số vốn đã huy động, phải bổ sung vào kinh phí hoạt động của bệnh viện để chi chung cho công tác khám chữa bệnh.

Việc triển khai khám chữa bệnh theo thẻ Bảo hiểm y tế cũng là vấn đề có nhiều ý kiến trái chiều, lại đang trong quá trình sửa đổi mặc dù mới triển khai được 3 năm. Trình bày quan điểm sau khi tiếp thu các ý kiến của đại biểu Quốc hội khóa 6 tại phiên họp mới đây của Thường vụ Quốc hội, Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến kiên trì quan điểm cần thực hiện bảo hiểm bắt buộc toàn dân, vì bảo hiểm là một trong những trụ cột của chính sách an sinh xã hội và là cơ chế tài chính y tế bền vững cho chăm sóc sức khỏe nhân dân. Bà đã nhiều lần cho biết, trong 3 năm thực hiện Luật Bảo hiểm y tế, mỗi năm có khoảng 120-130 triệu lượt người khám chữa bệnh bằng thẻ bảo hiểm; chi phí khám chữa bệnh theo thẻ bảo hiểm ở đa số các đơn vị đã chiếm khoảng 60-70% tổng chi phí cho khám chữa bệnh. Đối với mỗi cá nhân bình quân đóng khoảng 500.000 đồng/năm, nhưng rất nhiều bệnh nhân được thanh toán hàng trăm triệu đồng/ năm (mỗi năm Quỹ BHYT chi trả bình quân 80-100 triệu đồng cho 1 bệnh nhân chạy thận nhân tạo). Bà từng nói với những người đang có sức khỏe, những người chưa hài lòng trong quá trình sử dụng thẻ “số tiền đóng bảo hiểm hôm nay không sử dụng thì để dự phòng cho ngày mai vì trong cả cuộc đời không ai tránh được đau ốm bất thường. Nếu bản thân may mắn không ốm đau thì cũng là để tương trợ những người không may bị bệnh trọng”. Bà cũng chân thành nói rằng, việc khám chữa bệnh theo thẻ bảo hiểm tại cơ sở đăng ký ban đầu đem lại thuận tiện, lợi ích, giảm chi phí cho người sử dụng thẻ, đồng thời giảm quá tải cho tuyến trên, vì theo nghiên cứu, gần 80% trường hợp bệnh tật có thể chữa được tại cơ sở ban đầu, không cần phải đưa lên tuyến trên. Riêng trường hợp cấp cứu, người tham gia bảo hiểm được khám, chữa bệnh tại bất kỳ cơ sở nào và xuất trình thẻ bảo hiểm cùng với giấy tờ quy định trước khi ra viện để được hưởng quyền lợi về bảo hiểm y tế.

Khách quan đánh giá công tác khám, chữa bệnh của ngành y tế, Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến cho rằng, so với các quốc gia có cùng mức thu nhập GDP (1.960 đôla/đầu người/năm), công tác khám, chữa bệnh của Việt Nam không hề thua kém và có nhiều tiến bộ vượt bậc. Mạng lưới khám, chữa bệnh từ Trung ương đến địa phương đang dần được củng cố và hoàn thiện, duy trì mạng lưới chăm sóc sức khỏe ban đầu đến tận tuyến xã. Đội ngũ cán bộ đang được quan tâm, phát triển. Nhiều kỹ thuật cao ngang tầm các nước phát triển trong khu vực như ghép gan, ghép thận, can thiệp tim mạch, phẫu thuật tim hở, phẫu thuật nội soi, thụ tinh trong ống nghiệm, chẩn đoán hình ảnh đã được đội ngũ cán bộ y tế Việt Nam triển khai thường quy tại các Bệnh viện tuyến TW và nhiều bệnh viện tuyến tỉnh. Riêng năm 2012 các bệnh viện thực hiện 3 ca ghép tim, 9 ca ghép gan, 136 ca ghép thận, 9.400 ca phẫu thuật tim hở, 28.100 ca can thiệp mạch kín, 30.553 ca phẫu thuật thay khớp gối, 2.300 trẻ ra đời trong ống nghiệm.Tuy nhiên, bà cũng thừa nhận, việc đổi mới ngành y tế còn chậm và có một số mặt vẫn còn hạn chế.

Dường như ngày xuân khiến con người thêm cảm xúc, dễ bình tâm, nên khi nhìn lại một năm nhiều sóng gió của Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến, chợt nhận thấy sự thẳng thắn, công khai của bà vào các thời điểm “khắc nghiệt” là đáng trân trọng. Chắc hẳn bà còn phải nỗ lực rất nhiều mới có thể giúp ngành y vượt qua được những tác động tiêu cực của cơ chế thị trường, đặc biệt là sức hút mãnh liệt của đồng tiền, hướng tới mục tiêu chăm sóc tốt sức khỏe toàn dân. Vì thế chăng mà Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến luôn mong nhận được sự thấu hiểu, cộng đồng trách nhiệm từ các địa phương, từ toàn xã hội, cùng chăm sóc sức khỏe, bảo vệ sinh mạng người bệnh ngày một hiệu quả, ngày một tốt lành.

Trang Lan Phương