Chống đại dịch Covid-19, không quên biến đổi khí hậu

Một nghiên cứu khoa học Mỹ vừa công bố hồi tháng 7/2020 dự báo: Nhiệt độ tăng cao do biến đổi khí hậu, từ nay đến cuối thế kỷ, có thể khiến nhiều người chết hơn là số nạn nhân tử vong hiện nay do tất cả các loại dịch bệnh cộng lại. Trong bối cảnh thế giới rất thiếu các dữ liệu khoa học về chủ đề này, nghiên cứu của National Bureau of Economics Researchs (NBER) là một trợ giúp quý giá đối với cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.
Nghiên cứu mang tên “Valuing the Global Mortality Consequences of Climate Change Accounting for Adaptation Costs and Benefits” (Tạm dịch là Đánh giá về hậu quả gây tử vong toàn cầu do biến đổi khí hậu, có tính đến phí tổn và lợi ích của việc thích ứng) do Viện tư vấn tư nhân độc lập phi lợi nhuận NBER chủ trì. Nghiên cứu của NBER đưa ra nhiều kịch bản. Theo kịch bản tồi tệ nhất, có nghĩa là nhân loại làm rất ít để hạn chế khí thải gây hiệu ứng nhà kính, biến đổi khí hậu có thể khiến tỉ lệ tử vong tăng lên mức 73 người chết trên 100.000 người vào cuối thế kỷ. Có nghĩa là tương đương với số người được coi là tử vong hiện nay do tất cả các căn bệnh lây nhiễm cộng lại, bao gồm lao, HIV, sổt rét, sốt xuất huyết và sốt vàng da (hoành hành chủ yếu ở Nam Mỹ và châu Phi).
Các nhà nghiên cứu so sánh các dữ liệu tử vong toàn cầu với lịch sử biến đổi nhiệt độ để tìm cách xác định các nguyên nhân trực tiếp gây chết người do nóng, khi cơ thể mất khả năng tự điều chỉnh để đối phó với nhiệt độ cao và các nguyên nhân gián tiếp gây chết người do nóng, như các đợt nóng cao điểm làm tăng nguy cơ tai biến tim mạch chẳng hạn. Tương tự như đối với đại dịch Covid-19 hiện nay, trong nhiều trường hợp, virus không trực tiếp gây chết người, mà khiến bệnh nhân tử vong, do các bệnh nền.
Một điểm đáng chú ý thứ hai của nghiên cứu là chỉ ra việc khí hậu bị hâm nóng làm gia tăng bất bình đẳng vốn có trong lĩnh vực y tế. Dân cư các quốc gia nghèo nhất, thường là các nước ở xứ nóng nhất hành tinh, cũng là nơi có tỉ lệ nạn nhân tăng vọt. Tỉ lệ tử vong tại các nước như Ghana, Bangladesh, Pakistan hay Sudan có thể tăng lên đến 200 người chết trên 100.000 dân.
Theo kịch bản tồi tệ nhất, việc tỉ lệ tử vong tăng cao nói trên khiến kinh tế toàn cầu thiệt hại khoảng 3,2% GDP. Biến đổi khí hậu buộc các quốc gia phải có các biện pháp thích nghi để sinh tồn. Tuy nhiên, không phải quốc gia nào cũng có phương tiện kinh tế hay khả năng tổ chức xã hội như nhau để chuẩn bị đối phó tốt.
Chuyên gia về môi trường Amir Jina (Đại học Chicago), đồng tác giả của nghiên cứu lưu ý: Các nước giàu có thể đầu tư cho việc thích ứng, trong lúc các nước nghèo nhất cũng chính là các nước ít góp phần nhất vào biến đổi khí hậu, thì lại phải chịu các hậu quả nặng nề nhất.
NBER là một viện nghiên cứu kinh tế có uy tín hàng đầu tại Mỹ, 16 trong số 31 giải Nobel kinh tế người Mỹ là thành viên liên kết của Viện. Nghiên cứu nói trên về tác động của biến đổi khí hậu nhấn mạnh đây là các đánh giá sơ bộ đầu tiên về nguy cơ tử vong toàn cầu do nhiệt độ tăng cao dựa trên một khối lượng dữ liệu lớn. Tổng cộng các dữ liệu quốc gia của khoảng 40 nước đã được huy động.
Tuần báo Pháp L’Express đặt câu hỏi với tiến sĩ dịch tễ học, bác sĩ Jean-David Zeitoun (bệnh viện Saint Antoine – Paris). Bác sĩ thừa nhận ảnh hưởng của nhiệt độ tăng cao với tỉ lệ tử vong. Nhiều quan sát cho thấy trong các đợt nóng cao điểm, có nhiều ca tai biến não, các bệnh nhân về tim mạch phải nhập viện nhiều hơn. Cụ thể là năm ngoái, tại Pháp, tỉ lệ tử vong tăng 9%, do các đợt nóng cao điểm. Tỉ lệ tử vong tăng cao, cho dù chính quyền đã đưa ra nhiều biện pháp thích ứng, sau khi rút ra các bài học từ đợt nóng lịch sử năm 2003, khiến khoảng 20.000 người chết. Vị bác sĩ này cũng lưu ý là biến đổi khí hậu rõ ràng là một đe dọa đối với y tế quốc gia, nhưng đây là một vấn đề phức tạp, vì không có một căn bệnh gọi là “bệnh khí hậu”, mà biến đổi khí hậu làm gia tăng nhiều yếu tố gây hại cho sức khoẻ. Nhiệt độ tăng cao chỉ là một trong các biểu hiện của biến đổi khí hậu. Trong các đợt nóng cao điểm, còn có hiện tượng ô nhiễm không khí tăng cao chẳng hạn, khiến tỉ lệ tử vong còn cao hơn nữa.
Một nghiên cứu hồi năm ngoái, đăng tải trên tạp chí Y học The Lancet (The 2019 report of The Lancet Countdown on health and climate change: ensuring that the health of a child born today is not defined by a changing climate), chỉ ra hàng loạt nguy cơ trực tiếp và gián tiếp của biến đổi khí hậu đối với sức khoẻ trẻ em, trong đó có các đợt nóng cao điểm, ô nhiễm, nguy cơ hỏa hoạn và kể cả nguy cơ khiến chính các loại dịch bệnh gia tăng. Theo các tác giả, trẻ em ra đời năm 2019 sẽ phải sống trong một thế giới có nhiệt độ gia tăng hơn 4°C kể từ khi chúng sinh ra đến năm 71 tuổi. Một môi trường như vậy để lại các hậu quả đối với tất cả các giai đoạn trong cuộc đời các em.
Theo các nhà nghiên cứu, bất bình đẳng sẽ trở nên nghiêm trọng gấp bội, nếu nhiệt độ Trái đất tiếp tục nóng lên với đà hiện nay ? Có thể phân ra hai loại bất bình đẳng. Bất bình đẳng giữa các nước, giữa nước giàu và nước nghèo, và bất bình đẳng trong nội bộ một quốc gia. Tại các nước giàu nhất, nhiều việc đã được làm để đối phó với việc nhiệt độ gia tăng.
Nhật báo Công giáo La Croix của Pháp trong số ra gần đây có bài “Các đợt nóng cao điểm khiến bất bình đẳng gia tăng”, cũng nhấn mạnh đến thực trạng này tại các nước phát triển, trong đó có Pháp. Bài viết dẫn một nghiên cứu, đăng tải trên tập san về dịch tễ học Bulletin épidémiologique của Bộ Y tế Pháp, cho thấy tính chất bất bình đẳng còn thể hiện qua việc các nhóm dân cư khá giả có điều kiện dùng điều hoà nhiệt độ để chống nóng, nhưng điều hoà nhiệt độ lại đưa cái nóng ra bên ngoài gây hậu quả cho những người sức khoẻ yếu, và bản thân họ không có điều kiện sử dụng điều hoà nhiệt độ (chưa kể đến việc sử dụng điều hòa nhiệt độ là một tác nhân chủ yếu khiến Trái đất bị hâm nóng).
Theo nhà dịch tễ học Pháp Mathilde Pascal, một số nghiên cứu ở Mỹ cũng cho thấy tỉ lệ tử vong do nóng tăng cao tại một số khu phố nghèo người Mỹ da đen, nơi nhiều người tuy trong nhà có điều hòa nhiệt độ, nhưng không có điều kiện trả tiền điện.
Theo nhà khí hậu học Mỹ Bob Kopp, đồng tác giả nghiên cứu nói trên của NBER, tình hình chắc chắn là còn tồi tệ hơn ở những nước nghèo. Tuy nhiên, điều đặc biệt đáng lo ngại chính khác là, mảng nghiên cứu về tác động của việc khí hậu bị hâm nóng đối với dân cư tại các quốc gia nghèo lại gần như bị bỏ trống. Cụ thể như tại châu Phi. Theo một nghiên cứu của Viện biến đổi môi trường, Đại học Oxford (Anh), công bố hồi tháng 7/2020, thì tình trạng các đợt nóng cao điểm gia tăng tại châu Phi là điều dễ hình dung, thế nhưng lại gần như không có mấy thông tin chính xác về vấn đề này.
Theo một nghiên cứu của Đại học Oxford, cơ sở dữ liệu quốc tế được coi là rộng lớn nhất về các tình trạng khẩn cấp trên toàn cầu (Emergency Events Database - EM-DAT), được khởi sự xây dựng từ năm 1988 (Centre for Research on the Epidemiology of Disasters - CRED). Cơ sở dữ liệu EM - DAT này chỉ ghi nhận hai đợt nóng lớn tại phía nam sa mạc Sahara ở châu Phi từ đầu thế kỷ 20, khiến 71 người chết sớm. Trong lúc đó, riêng tại châu Âu cùng thời kỳ, có 83 đợt nóng lớn được ghi nhận, khiến khoảng 140.000 người chết sớm. Các nhà nghiên cứu Đại học Oxford nhấn mạnh là sự mất cân bằng nghiêm trọng về thông tin này là hoàn toàn tương phản với thực tế các hiện tượng thời tiết cực đoan ở miền nam châu Phi thường là khắc nghiệt hơn nhiều với người dân, so với vùng châu Âu ôn đới.
Thiếu thông tin về tác động của nhiệt độ tăng cao đến sức khoẻ con người cũng là một vấn đề lớn mà tuần báo Pháp L’Express, trong bài “Khí hậu và dịch Covid: Nhất bên trọng, nhất bên khinh”, nhấn mạnh.
Nghiên cứu dự báo của NBER có thể coi là đến rất đúng lúc. Trong lúc nhân loại đang tập trung đối phó với đại dịch Covid, NBER cảnh báo: Đừng quên biến đổi khí hậu !
Nhà kinh tế Amir Jina, đồng tác giả nghiên cứu, khẩn thiết kêu gọi: Cũng giống như đại dịch Covid-19 ập đến làm rung chuyển toàn bộ hệ thống y tế toàn cầu, khó mà nói điều gì sẽ đến vào lúc biến đổi khí hậu đặt toàn bộ các hệ thống xã hội dưới áp lực tương tự. Hãy hình dung trước hiểm họa, để kịp thời chuẩn bị, đừng để đến khi mất bò mới lo làm chuồng.
LINH ĐỨC
Các tin khác
Nâng cao ý thức bảo vệ động vật hoang dã, giữ gìn nguồn lợi thủy sản vùng ĐBSCL
Chủ động phối hợp tiêu thụ lúa gạo hàng hóa ngay từ đầu năm
Hạn mặn 2026 diễn biến phức tạp, làm thế nào nào để ứng phó?
Chống ô nhiễm rác thải nhựa trong du lịch vì một tương lai xanh
Lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường qua cuộc thi “Gửi tương lai xanh 2050”
Thời tiết Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 khá thuận lợi
Đến Sông Hậu Farm, để thấy Tết của những ký ức miền sông nước
Tăng cường kiểm soát nguồn gốc thực phẩm thị trường dịp Tết
Tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm cho năm 2026 là hơn 268 triệu tấn CO2tđ
Đọc nhiều
Danh sách những người trúng cử đại biểu HĐND TP Cần Thơ
Những kỳ tích y khoa đầu năm 2026 tại Bệnh viên Đa khoa vùng Tây Nguyên
Lực lượng công an Cần Thơ bỏ phiếu sớm, sẵn sàng bảo đảm an ninh ngày bầu cử
Bệnh viện Quân y 121 làm chủ kỹ thuật nút rò động mạch cảnh xoang hang
Cần Thơ xây dựng đội ngũ cán bộ y tế “Giỏi chuyên môn, sáng y đức, vững bản lĩnh, tận tâm phục vụ”
Videos
E-magazine Inforgraphic Video
Thủ tướng động viên lực lượng bảo đảm vệ sinh môi trường ở Hà Nội
Diễn văn của Tổng Bí thư Tô Lâm tại phiên bế mạc Đại hội XIV của Đảng
Đại hội XIV của Đảng sự kiện trọng đại của đất nước trong giai đoạn mới
Hợp tác xã bệ đỡ vùng trồng rau an toàn tập trung tại Hưng Yên
Hưng Yên sản xuất rau quả công nghệ cao hướng đi bền vững cho nông nghiệp sạch
Xã Ô Diên – Hà Nội: Bất cập từ bãi vật liệu xây dựng gây ô nhiễm môi trường và trách nhiệm quản lý tại địa bàn cơ sở
Cảnh báo hành vi giả danh cán bộ thuế, cơ quan thuế để lừa đảo
Phòng ngừa cháy nổ trong dịp Tết Nguyên đán
Đại Mỗ (Hà Nội): Bãi rác trên đất nông nghiệp đe dọa môi trường và sức khỏe cộng đồng
Công binh Quân khu 9 hủy nổ an toàn 4,344 tấn bom, mìn, vật nổ
Cần Thơ chốt thời điểm di dời trạm trung chuyển rác ở khu dân cư Thới Nhựt 2
Sự cố 100 can axit sunfuric bị lũ cuốn trôi tại Đắk Lắk: Chuyên gia khuyến cáo
Đổi mới sáng tạo là “chìa khóa” mở rộng giá trị ngành tôm Việt Nam
Cần Thơ: Tổng kết Dự án “Các Trung tâm Đổi mới sáng tạo xanh”
Công ty cổ phần bê tông 620 Châu Thới: Năng động, tiêu biểu trong lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ tầng ngành giao thông vận tải
Hậu Giang: Tạo nền tảng cho vùng lúa chất lượng cao, thân thiện với môi trường
Sơn La: Lan toả phong trào phụ nữ bảo vệ môi trường xanh - sạch - đẹp
Hội thảo "kinh nghiệm quốc tế trong thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh"
Lễ hội và bài toán môi trường ở đất Tổ (kỳ 3)
Lễ hội và bài toán môi trường ở đất Tổ (Kỳ 2)
Tăng cường kiểm soát nguồn gốc thực phẩm thị trường dịp Tết
Phổ biến quy định mới về lĩnh vực an toàn thực phẩm
Bộ Y tế yêu cầu ngừng kinh doanh một số sản phẩm sữa nghi nhiễm độc tố
Sữa Aptamil thu hồi ở nước ngoài, Bộ Y tế yêu cầu kiểm soát tại Việt Nam
Jane Goodall – Nhà linh trưởng học khơi dậy lòng trắc ẩn với môi trường
Đắk Lắk: 12 cá thể động vật hoang dã quý hiếm được tái thả về với đại ngàn Tây Nguyên
Trách nhiệm giữ gìn hệ sinh thái và bảo tồn Sếu đầu đỏ
Những sứ giả Sếu đầu đỏ được đưa về vườn Quốc gia Tràm Chim - Đồng Tháp
Chuyển đổi năng lượng sạch vì sự sống của miền Trung
Đồng bộ khung pháp lý để hiện thực hóa chuyển dịch năng lượng
Khẩn trương triển khai dự án Nhà máy điện mặt trời Sao Mai 1 tại Cần Thơ
