Công trình nước sạch gần 19 tỷ đồng “chết yểu"

Công trình nước sạch có quy mô lớn nhất tỉnh Lào Cai với tổng nguồn vốn gần 19 tỷ đồng hiện đang bỏ hoang.

Dân khát nước sạch

Sau hơn 2 năm thi công, tháng 12/2011 công trình nước sạch xã Pha Long được chính thức bàn giao đi vào sử dụng trong niềm vui vỡ òa của hàng trăm hộ dân xã Pha Long, Dìn Chin. Sau nhiều năm tháng chờ đợi, dòng nước từ công trình cấp nước sạch này cũng đã tự chảy về đến từng hộ gia đình thôn Lao Táo, xã Pha Long. Ám ảnh về hành trình mỗi ngày đi bộ hàng cây số để gánh từng xô nước tưởng chừng như được xóa bỏ. Thế nhưng, niềm vui ngắn chẳng tày gang. Chỉ sau vỏn vẹn 6 tháng đi vào sử dụng, nguồn nước này bống dưng biến mất, trong sự hụt hẫng của người dân. Đường ống nước dẫn nước, đồng hồ đo nước, bể chứa … được đầu tư từ công trình nước sạch cho mỗi hộ gia đình bị bỏ không từ nhiều năm nay. Có thể nói, công trình nước sạch này đã "chết yểu" đồng nghĩa với việc mọi hi vọng sử dụng nguồn nước của người dân xã này đã bị "dập tắt", ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, cuộc sống của người dân.

Nhiều đoạn ống bị vỡ nhưng vẫn chưa được chủ đầu tư dự án sửa chữa.

Lý giải về nguyên nhân công trình nước sạch này nằm đắp chiếu chỉ sau một thời gian ngắn đi vào hoạt đông, đại diện lãnh đạo xã Pha Long cho biết:“Cuối năm 2012, trong quá trình thi công tuyến quốc lộ 4Đ, đoạn từ xã Tả Ngài Chồ đến xã Pha Long, đơn vị thi công đã làm hỏng và vùi lấp một số đoạn tuyến ống dẫn nước của công trình nước sạch này. Thế nhưng, phải đến cuối năm 2014, đơn vị này mới cho tiến hành sửa chữa xong các điểm ống bị gẫy. Tuy nhiên, sau đó nước chảy về bể áp lực được 1 tuần thì lại biến mất một cách khó hiểu”, vị nàycho hay.

Vị lãnh đạo xã này cũng cho rằng, đập đầu nguồn của công trình nước sạch đặt ở tận xã Tả Ngải Chồ, giáp biên giới Trung Quốc, cách xã Pha Long gần chục cây số. Do đường ống dài, đập đầu nguồn nằm xa nên việc phối hợp giữa 2 xã để quản lý, duy tu bảo dưỡng gặp nhiều khó khăn. Đường ống dẫn nước vắt ngang qua nương ruộng của người dân nên thường bị một số hộ dân khu vực đầu nguồn cắt ống để lấy nước phục vụ cho sản xuất nông nghiệp.

Trao đổi với chủ đầu tư của dự án công trình nước sạch này là Ban quản lý Dự án huyện Mường Khương được biết, sau khi tư vấn, khảo sát, nguồn nước này được xây dựng đúng với thiết kế ban đầu. Thời gian đầu sau khi bàn giao cho UBND xã Pha Long thì công trình hoạt động rất tốt. Tuy nhiên, do hỏng hóc không được sửa chữa kịp thời nên công trình không phát huy được hiệu quả như mong muốn.

Yếu kém quản lý công trình sau đầu tư

Sau khi nhận bàn giao tháng 12/2011, UBND xã Pha Long đã thành lập tổ vận hành tại các thôn bản thuộc phạm vi cung cấp nước của công trình. Để đảm bảo nguồn kinh phí phục vụ cho công tác quản lý vận hành của tổ quản lý nước, cũng như việc duy tu, sửa chữa các hạng mục công trình, nhân dân đã đồng tình mức thu là 5000 đồng/m3. Cũng cần nhấn mạnh thêm mức thu này cao gấp 5 lần so với mức thu được UBND tỉnh Lào Cai quy định tại quyết định số 59 ngày 30/12/2011 về việc ban hành quy định về thu tiền sử dụng nước sinh hoạt và mức hỗ trợ sửa chữa công trình cấp nước sinh hoạt tập trung khu vực nông thôn trên địa bàn tỉnh. Theo đó, mức thu được áp dụng tại khu vực vùng 3, vùng đặc biệt khó khăn là 1000 đồng/m3 nước sử dụng. Khi tổ quản lý vận hành hoạt động được 3 tháng, năm 2012, đoàn kiểm toán Nhà nước tiến hành kiểm toán tại xã Pha Long phát hiện thu cao và đề nghị xã điều chỉnh mức thu phù hợp với quy định của tỉnh. Sau đó, xã Pha Long, ngừng việc thu tiền nước và tổ vận hành vì thế cũng không hoạt động do không có nguồn kinh phí. Lý do này cộng với việc đơn vi thi công quốc lộ 4Đ đoạn từ Tả Ngài Chồ đi Pha Long làm hỏng đường ống dẫn nước nên khiến công trình nước sạch này bị bỏ không.

Không có tổ vận hành, không được sửa chữa, khiến công trình này trong tình trạng “cha chung không ai khóc”. Theo người dân ở đây cho biết, nếu xã có trách nhiệm hơn trong công tác quản lý, sửa chữa kịp thời những hư hỏng phát sinh thì công trình sẽ hoạt động rất hiệu quả. Các hộ dân ở đây khẳng định, mặc dù tiền nước thu cao hơn mức quy định nhưng họ vẫn vui vẻ, chấp nhận mức giá này với mong muốn thoát khỏi cảnh đi lấy nước hàng cây số như trước kia.

Hơn 50 hộ dân xã Pha Long phải tự bỏ tiền đầu tư đường ống để dẫn nước về sử dụng.

Như vậy, có thể thấy việc quản lý sau đầu tư đối với công trình nước sạch là nguyên nhân sâu xa dẫn đến công trình này không phát huy được hiệu quả như mong muốn. Đây cũng là thực trạng đang diễn ra tại rất nhiều công trình nước sạch nông thôn được đầu từ nguồn vốn của nhà nước. Theo số liệu của chi cục thủy lợi Lào Cai thì có đến 30% trong tổng số trên 1000 công trình nước sạch hiện này là hoạt động không hiệu quả hoặc đang bị bỏ hoang. Nguyên nhân chủ yếu là do công tác quản lý sau đầu tư ở các địa phương rất kém. Trên thực tế, các xã thành lập tổ vận hành, quản lý các công trình nước sạch với nhiệm vụ là duy tu, sửa chữa các công trình này khi gặp sự cố. Tuy nhiên, do thiếu kinh phí hoạt động nên tổ vận hành này không phát huy được hiệu quả.

Câu chuyện những công trình nước sạch được đầu tư tiền tỷ mà không thể đi hoạt động thì đã được báo chí phản án rất nhiều. Tuy nhiên, vấn đề được dư luận và cả xã hội quan tâm là nguyên nhân nào khiến cho những công trình này lại “chết yểu” khi vừa mới đi vào hoạt động và trách nhiệm thuộc về ai khi để những công trình này không phát huy hiệu quả. Đã đến lúc các cơ quan quản lý nhà nước tỉnh Lào Cai cần đánh giá, phân tích để tìm ra giải pháp nhằm quản lý hiệu quả những công trình nước sạch được đầu tư bằng nguồn vốn của nhà nước.

Đinh Linh