Đổi mới sáng tạo khẳng định vị thế của nông nghiệp Việt Nam

6 địa phương tham gia Dự án gồm: An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Hậu Giang, Kiên Giang và Sóc Trăng. Mục tiêu của dự án là hỗ trợ cải thiện thu nhập cho các hộ sản xuất nhỏ, tạo thêm việc làm, nâng cao khả năng chống chịu của các chuỗi giá trị lúa gạo và xoài thông qua các mô hình kinh doanh có tính cạnh tranh đồng thời giảm thiểu tác động môi trường.

Dự án GIC góp phần nâng cao giá trị gia tăng của ngành nông nghiệp Việt Nam.

Dự án GIC Việt Nam là một hợp phần của chương trình Các Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Xanh trong Nông nghiệp và Thực phẩm, thuộc sáng kiến toàn cầu ‘Một thế giới không nạn đói’ (One World - No Hunger) do Bộ Hợp tác Kinh tế và Phát triển CHLB Đức (BMZ) tài trợ, thực thi bởi Tổ chức Hợp tác Phát triển Đức (GIZ) tại 15 nước Châu Phi và Châu Á. Với tổng vốn đầu tư 7 triệu Euro, Dự án GIC Việt Nam là gói cam kết hỗ trợ kỹ thuật từ Chính phủ Đức, được phối hợp thực hiện bởi GIZ, Cục Kinh tế Hợp tác và Phát triển Nông thôn ( Bộ Nông nghiệp và Môi trường) và chính quyền 6 địa phương là An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Hậu Giang, Kiên Giang và Sóc Trăng.

Nông dân ở Cao Lãnh - Đồng Tháp vui mừng khi xoài đạt năng suất, chất lượng.

Dự án GIC mang lại lợi ích cho nông dân

Ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế Hợp tác và Phát triển Nông thôn, Bộ NN&MT cho biết, Dự án GIC là cam kết hỗ trợ của Chính phủ CHLB Đức đối với Việt Nam, hướng đến việc tăng cường hiệu quả sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên, cải tiến các hệ thống canh tác theo hướng bền vững, tạo giá trị gia tăng và kiện toàn các chuỗi giá trị nông sản chủ lực lúa gạo và xoài ở vùng ĐBSCL. Dự án GIC Việt Nam thông qua việc triển khai 10 giải pháp tiên tiến dành cho nông hộ, bao gồm 6 giải pháp cho chuỗi giá trị lúa gạo gồm: Canh tác lúa gạo bền vững; phương pháp canh tác tưới nước ngập khô xen kẽ; quản lý mức tồn dư hóa chất tối đa và quản lý dịch hại tổng hợp; mô hình sản xuất lúa hữu cơ trên tôm – lúa, quản lý rơm rạ; lớp học kinh doanh cho nông dân và 4 giải pháp cho chuỗi xoài là kỹ thuật tỉa cành tạo tán cho cây xoài; quản lý dinh dưỡng trong đất; tưới tiêu bền vững, quản lý mức tồn dư hóa chất tối đa và quản lý dịch hại tổng hợp.

Quản lý mức tồn dư hóa chất tối đa và quản lý dịch hại tổng hợp.

Cục trưởng Lê Đức Thịnh cho biết, Dự án về các trung tâm đổi mới sáng tạo xanh ở ĐBSCL đã rút ra được bài học quan trọng trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp hiện nay. Dự án đã chuyển đổi tư duy sản xuất, nhấn mạnh đổi mới sáng tạo trong phát triển nền nông nghiệp bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu. Những bài học về kỹ thuật canh tác theo GAP, sản xuất theo hướng sinh thái, tăng cường khả năng bảo quản nông sản, tiết kiệm nước, hay tích hợp giá trị như quản trị rơm rạ để tăng thu nhập cho nông dân đều khẳng định đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp là cần thiết. Đây chính là bài học về chuyển đổi tư duy thông qua áp dụng đổi mới sáng tạo và bài học này không chỉ áp dụng trong dự án này mà còn cho nhiều dự án khác.

Theo Cục trưởng Lê Đức Thịnh, dự án đã thu hút và nâng cao năng lực cộng đồng, điều này không chỉ liên quan đến kỹ thuật mà còn bao gồm những tư duy mới, là những kinh nghiệm cần áp dụng cho các dự án trong tương lai. Cùng với đó, dự án không chỉ dừng lại ở việc lợi ích cho nông dân mà còn khẳng định vị thế của nông nghiệp Việt Nam trên trường quốc tế.

Thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp của Việt Nam

Sau hơn 4 năm triển khai từ 2021 – 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định dự án đã mang lại rất nhiều kết quả tích cực, ý nghĩa. Những bài học kinh nghiệm cùng các đổi mới sáng tạo đã thực hiện từ dự án GIC sẽ là những công cụ, giải pháp hữu ích thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp của Việt Nam, trước mắt, những kinh nghiệm từ dự án sẽ có đóng góp thiết thực cho việc triển khai thực hiện các Đề án quan trọng của ngành nông nghiệp, đặc biệt là Đề án “Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng ĐBSCL đến năm 2030”.

Dự án thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp của Việt Nam.

Ông Nguyễn Ngọc Hè, Phó Chủ tịch UBND Cần Thơ cho biết, Dự án đã triển khai 10 giải pháp tiên tiến dành cho nông hộ, bao gồm 6 giải pháp cho chuỗi giá trị lúa gạo và 4 giải pháp cho ngành hàng xoài. Dự án mang lại nhiều kết quả tích cực và rất có ý nghĩa khi tăng thu nhập cho các hộ sản xuất nhỏ, nông dân có thêm nhiều việc làm và thu nhập, khả năng chống chịu của các chuỗi giá trị lúa gạo và xoài được nâng cao, các mô hình sản xuất kinh doanh có tính cạnh tranh cao hơn, đồng thời giảm thiểu tác động môi trường.

Ông Nguyễn Ngọc Hè nhấn mạnh, những bài học kinh nghiệm cùng với tính năng động, sáng tạo là giải pháp hữu ích để thực hiện Chương trình tái cơ cấu nông nghiệp và triển khai thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030. Đồng thời Cần Thơ cam kết sẽ tiếp tục nghiên cứu, triển khai nhân rộng các mô hình thành công của dự án này, gắn kết với ý tưởng đổi mới sáng tạo để tối ưu hóa các giải pháp nhằm phát triển nền nông nghiệp xanh và bền vững vùng ĐBSCL.

Dự án không chỉ dừng lại ở việc lợi ích cho nông dân mà còn khẳng định vị thế của nông nghiệp Việt Nam trên trường quốc tế.

Không chỉ dừng lại ở cấp nông hộ, dự án cũng đã xác định các giải pháp đổi mới cho các hợp tác xã và doanh nghiệp vừa và nhỏ, bao gồm quản lý kinh doanh cho hợp tác xã; Canh tác theo hợp đồng; Cải thiện năng lực cung cấp dịch vụ nông nghiệp; Kinh doanh sản phẩm thương hiệu; Quản lý thất thoát sau thu hoạch. Những đổi mới này giúp nâng cao năng suất, giảm tác động môi trường và tăng tính bền vững cho sản xuất nông nghiệp.

Ông Tôn Thất Thịnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang cho biết, địa phương tham gia dự án với các hạng mục: "Huấn luyện nông dân, xây dựng mô hình và các hỗ trợ khác về sản xuất lúa"; "Lớp học kinh doanh cho nông dân", "Nâng cao năng lực kinh doanh cho các HTX lúa gạo" và "Nâng cao chuỗi giá trị xoài". Các gói hỗ trợ này góp phần nâng cao nhận thức của nông dân về sản xuất nông nghiệp bền vững, đồng thời giảm thiểu tác động đến môi trường.

“Hỗ trợ đầu tư theo các mô hình sản xuất theo các tiêu chuẩn để mà nâng cao chất lượng nông sản cũng như khả năng cạnh tranh trên thị trường, đề xuất mở rộng thêm phạm vi áp dụng công nghệ sinh thái và sản xuất nhằm tối ưu hóa hiệu quả kinh tế cũng như bảo vệ môi trường. Hỗ trợ đầu tư về phục vụ sản xuất nông nghiệp, cần tiếp tục đầu tư vào hệ thống thủy lợi cũng như giao thông nông thôn, kho, bãi, bảo quản để giảm hao hụt sau thu hoạch và nâng cao giá trị sản phẩm”, ông Tôn Thất Thịnh đề xuất.

Dự án được triển khai trên lúa và xoài ở 6 tỉnh trong vùng ĐBSCL.

Dự án hỗ trợ 22.000 nông dân tiếp cận kiến thức về đổi mới sáng tạo

Bà Sonja Esche, Trưởng nhóm nông nghiệp của GIZ cho biết, Dự án giúp cải thiện hệ thống canh tác theo hướng bền vững, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên đồng thời tăng cường khả năng thích nghi và chống chịu trước các tác động của biến đổi khí hậu của hai chuỗi giá trị nông sản chủ lực ở ĐBSCL là lúa gạo và xoài. Cùng với đó, tác động của dự án góp phần đẩy nhanh sự chuyển đổi sang hướng phát triển xanh, bền vững trong ngành nông nghiệp, nâng cao chất lượng, xây dựng hình ảnh và cải thiện vị thế nông sản Việt Nam tại các thị trường khó tính như châu Âu hay Mỹ.

Dự án hỗ trợ 22.000 nông dân tiếp cận kiến thức về đổi mới sáng tạo.

Bà Sonja Esche nhấn mạnh, GIC đã dành rất nhiều nỗ lực để áp dụng cách tiếp cận toàn diện đối với các đối mới sáng tạo ở cấp độ sản xuất. Điều này bao gồm việc xây dựng và điều chỉnh tài liệu đào tạo, sau đó triển khai phương pháp tập huấn phù hợp. Chẳng hạn, dự án đã tập huấn cho hơn 500 giảng viên nguồn (TOT), từ đó họ đi tập huấn cho nông dân (TOF), giúp hơn 22.000 nông dân tiếp cận các loại công nghệ và thực hành khác nhau. Việc dự án GIC có thể tiếp cận và lan tỏa tới nhiều người như vậy thực sự rất đáng chú ý và là một thành tựu nổi bật.

Bà Sonja Esche khẳng định, dự án đã giúp giải quyết một số thách thức và giúp nông dân nâng cao khả năng chống chịu thông qua điều chỉnh cách thức canh tác sao cho phù hợp với tương lai. Dự án đảm bảo sản xuất vẫn được duy trì, thu nhập của người nông dân được tăng lên thông qua các công nghệ mới cũng như các thị trường mới. Cùng với đó, một bộ phận nông dân tham gia vào các hoạt động kinh doanh mới và các cơ hội xuất khẩu cho ngành xoài và lúa gạo chưa từng có trước đây. Dự án GIC Việt Nam đã giúp giảm tác động xấu tới môi trường trong canh tác nông nghiệp.

Dự án nâng cao chuỗi giá trị xoài.

Qua 4 năm triển khai, dự án đã hỗ trợ 22.000 nông dân tiếp cận kiến thức về đổi mới sáng tạo, những công nghệ và thực hành khác nhau trong canh tác lúa và xoài. Một số chỉ tiêu dự án tiến hành đánh giá trên mô hình sản xuất lúa cho thấy: Lượng nước tiêu thụ giảm 28%. Lượng phân bón hóa học giảm 8,6%. Lượng phát thải khí nhà kính giảm 63% so với kịch bản sử dụng phương thức sản xuất truyền thống. Số hộ trồng lúa đạt yêu cầu về giới hạn dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) theo tiêu chuẩn của Liên minh châu Âu tăng 21%. Kết quả đánh giá cũng chỉ ra rằng, những hộ áp dụng đổi mới sáng tạo mà dự án thúc đẩy như FBS và SRP thu được lợi nhuận trung bình cao hơn khoảng 8-11% so với những hộ không áp dụng. Đối với mô hình xoài, lượng phân bón hóa học giảm 25%. Thời gian bảo quản tăng 500% (từ 7 ngày lên 35 ngày). Năng suất tăng 29%. Thu nhập bình quân tăng 20%.

Nông dân vùng ĐBSCL làm đất chuẩn bị canh tác lúa.

Dự án cũng đã thu hút sự tham gia của 294 hợp tác xã cùng doanh nghiệp vừa và nhỏ ở trong chuỗi giá trị, hỗ trợ công tác quản trị và kinh doanh của 91 hợp tác xã lúa gạo và 39 doanh nghiệp vừa và nhỏ chuỗi xoài, hỗ trợ thử nghiệm 43 mô hình canh tác theo phương thức đổi mới sáng tạo cho hiệu quả kinh tế cao hơn, phát thải thấp hơn so với các mô hình áp dụng phương thức truyền thống. Số liệu cũng cho thấy 85% doanh nghiệp vừa và nhỏ cải thiện ít nhất 3/5 chỉ số kinh doanh chính, 307 việc làm được tạo mới, trong đó có 174 việc làm dành cho nữ lao động (57%), và 178 việc làm dành cho thanh niên (58%). Những kết quả đó khẳng định Dự án GIC đã hoàn thành tốt, thậm chí nhiều chỉ tiêu đã vượt so với kế hoạch ban đầu đề ra. Những thành tựu này không chỉ góp phần nâng cao giá trị gia tăng của ngành nông nghiệp Việt Nam mà còn đóng góp vào an ninh lương thực quốc gia và thế giới trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.