Khi công nghệ giúp nhà nông “đo ni đóng giày” cho đồng ruộng

Ứng dụng drone phun thuốc trừ sâu vừa tiết kiệm chi phí vừa tăng hiệu quả. Nguồn ảnh: Science Direct

Khi công nghệ giúp đồng ruộng “dùng đúng, đủ”

Nói một cách đơn giản, nông nghiệp chính xác là cách làm nông dựa trên dữ liệu và công nghệ để đưa ra những quyết định chính xác hơn trong quá trình sản xuất. Thay vì tưới nước, bón phân hay sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo kinh nghiệm hoặc theo một công thức chung, người nông dân có thể dựa vào thông tin cụ thể để biết cây trồng đang cần gì, ở đâu và với lượng bao nhiêu.

Những công nghệ như cảm biến, hình ảnh vệ tinh, máy bay không người lái (drone), hệ thống định vị GPS hay phần mềm phân tích dữ liệu ngày càng được ứng dụng nhiều hơn trong sản xuất nông nghiệp. Từ những dữ liệu thu được, người sản xuất có thể điều chỉnh việc tưới tiêu, bón phân, chăm sóc cây trồng cũng như theo dõi sức khỏe vật nuôi.

Lợi ích đầu tiên khá dễ nhận thấy là giảm lãng phí. Khi cây chỉ được tưới lượng nước cần thiết, đất không bị ngập quá lâu; khi phân bón được sử dụng đúng thời điểm, lượng phân dư thừa cũng giảm. Những thay đổi tưởng như nhỏ này lại có ý nghĩa lớn đối với môi trường, bởi chúng giúp tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí sản xuất và hạn chế phát sinh khí nhà kính.

Đặc biệt, với cây lúa, một trong những nguồn phát thải mê-tan đáng kể của ngành nông nghiệp thì việc quản lý nước bằng công nghệ có thể mang lại hiệu quả rõ rệt. Ruộng lúa thường xuyên ngập nước tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hình thành khí mê-tan trong đất. Vì vậy, thay vì giữ nước liên tục, người nông dân có thể áp dụng phương pháp tưới khô xen kẽ, tức là đưa nước vào ruộng theo nhu cầu thực tế của cây.

Các cảm biến độ ẩm và hệ thống theo dõi dữ liệu có thể hỗ trợ xác định thời điểm cần tưới, giúp ruộng có những khoảng thời gian khô phù hợp mà không ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây. Cách làm này vừa góp phần giảm phát thải mê-tan, vừa tiết kiệm nước và chi phí bơm tưới.

Công nghệ cũng có thể hỗ trợ việc bón phân chính xác hơn. Thay vì bón nhiều phân đạm theo thói quen, dữ liệu về đất và cây trồng giúp xác định lượng phân phù hợp, đúng thời điểm và đúng vị trí. Khi cây hấp thụ tốt hơn, lượng phân dư thừa trong đất và nước giảm xuống, qua đó góp phần hạn chế các nguồn phát thải không cần thiết.

Hệ thống tưới tiêu tự động theo nhu cầu thực tế của cây trồng. Nguồn ảnh: Sóc Garden

Từ chuồng trại đến cánh đồng, đều có thể giảm mê-tan

Không chỉ với cây lúa, nông nghiệp chính xác còn mở ra nhiều giải pháp trong chăn nuôi. Gia súc, đặc biệt là bò, phát sinh mê-tan trong quá trình tiêu hóa thức ăn. Bên cạnh đó, chất thải chăn nuôi nếu không được quản lý tốt cũng có thể trở thành nguồn phát sinh khí này.

Trong các trang trại ứng dụng công nghệ, cảm biến và phần mềm có thể được sử dụng để theo dõi sức khỏe, lượng thức ăn và tình trạng của từng vật nuôi. Từ đó, người chăn nuôi có thể xây dựng khẩu phần phù hợp hơn, giúp vật nuôi sử dụng thức ăn hiệu quả. Khi quá trình tiêu hóa được cải thiện, lượng mê-tan phát sinh cũng có thể được giảm xuống.

Với chất thải chăn nuôi, công nghệ xử lý hiện đại kết hợp hệ thống biogas có thể giúp thu hồi khí mê-tan thay vì để khí phát tán trực tiếp ra môi trường. Nguồn khí này sau đó có thể được sử dụng làm nhiên liệu phục vụ sinh hoạt hoặc sản xuất, biến một nguồn phát thải thành nguồn năng lượng có ích.

Như vậy, lợi ích của nông nghiệp chính xác không chỉ nằm ở việc giảm phát thải. Khi sử dụng đúng lượng nước, phân bón, thức ăn hay thuốc bảo vệ thực vật, người nông dân cũng có thể giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả sản xuất và cải thiện thu nhập. Đất, nước và không khí được bảo vệ tốt hơn, trong khi sản xuất nông nghiệp từng bước chuyển sang hướng tiết kiệm tài nguyên và thân thiện với môi trường.

Thực tế, nhiều mô hình ứng dụng nông nghiệp chính xác đã và đang được triển khai tại các vùng sản xuất lúa trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long, Đồng bằng sông Hồng cũng như tại các trang trại chăn nuôi lớn. Những kết quả bước đầu cho thấy công nghệ có thể giúp giảm phát thải trong khi vẫn duy trì, thậm chí nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế.

Khi công nghệ ngày càng phổ biến, chi phí giảm và cách sử dụng trở nên đơn giản hơn, nông nghiệp chính xác được kỳ vọng sẽ có thêm nhiều cơ hội phát triển. Đây không chỉ là câu chuyện đưa công nghệ cao vào đồng ruộng, mà còn là cách để người nông dân sản xuất hiệu quả hơn, tiết kiệm hơn và phát thải ít hơn.

Đó cũng là một hướng đi quan trọng để Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu giảm ít nhất 30% lượng phát thải khí mê-tan vào năm 2030 như chúng ta đã cam kết tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên hợp quốc (COP26), đồng thời xây dựng một nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững hơn.