Rừng tràm - “kho các-bon” thầm lặng giúp giảm phát thải khí mê-tan

Rừng tràm – lá chắn tự nhiên lưu giữ các-bon và hạn chế phát thải

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) được biết đến là vùng đất ngập nước lớn nhất cả nước với nhiều hệ sinh thái đặc trưng. Trong đó, rừng tràm trên nền đất than bùn như U Minh Thượng (An Giang) hay U Minh Hạ (Cà Mau) được đánh giá là một trong những hệ sinh thái có khả năng lưu trữ các-bon hiệu quả nhất. Khác với nhiều loại rừng khác, phần lớn lượng các-bon của rừng tràm không chỉ nằm trong thân cây, cành lá mà còn được tích lũy qua hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm trong lớp than bùn và thảm mục dưới mặt đất. Đây là kết quả của quá trình xác thực vật phân hủy rất chậm trong điều kiện ngập nước và thiếu ôxy.

Các chuyên gia cho biết, than bùn có thể được xem như "ngân hàng các-bon" của tự nhiên. Nếu hệ sinh thái được duy trì ổn định, lượng các-bon này sẽ tiếp tục được giữ lại trong lòng đất thay vì phát tán vào khí quyển dưới dạng CO₂ hay mê-tan. Bên cạnh vai trò hấp thụ CO₂ thông qua quá trình quang hợp của cây tràm, hệ sinh thái đất ngập nước còn giúp điều hòa chu trình các-bon, duy trì độ ẩm và hạn chế các phản ứng phân hủy mạnh có thể làm gia tăng phát thải khí nhà kính.

Theo các nhà khoa học, rừng tràm khỏe mạnh không chỉ góp phần giảm lượng khí nhà kính trong khí quyển mà còn giúp ổn định nguồn nước, bảo tồn đa dạng sinh học và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu cho toàn vùng ĐBSCL. Tuy nhiên, giá trị này chỉ được duy trì khi rừng được bảo vệ đúng cách. Một khi hệ sinh thái bị tác động mạnh bởi khai thác quá mức, chuyển đổi mục đích sử dụng đất hoặc suy giảm mực nước ngầm, lượng các-bon tích lũy trong đất có nguy cơ bị giải phóng nhanh chóng.

Đây cũng là lý do nhiều quốc gia coi bảo vệ rừng đất than bùn là một trong những giải pháp có chi phí thấp nhưng mang lại hiệu quả cao trong chiến lược giảm phát thải khí nhà kính.

Quản lý rừng bền vững để ngăn "rò rỉ" mê-tan và CO₂

Không phải mọi hoạt động trên đất than bùn đều dẫn đến giảm phát thải. Thực tế, nếu quản lý không phù hợp, những khu vực này có thể trở thành nguồn phát thải lớn. Khi đất than bùn bị thoát nước để phục vụ sản xuất hoặc bị khô kéo dài, lớ p than bùn tiếp xúc với ôxy sẽ diễn ra quá trình ôxy hóa. Khi đó, lượng các-bon tích trữ trong đất hàng trăm năm sẽ dần chuyển thành CO₂ và phát tán vào khí quyển. Ở chiều ngược lại, nếu hệ thống thủy văn bị thay đổi đột ngột hoặc các khu vực ngập nước bị suy thoái, quá trình phân hủy chất hữu cơ cũng có thể làm gia tăng phát thải khí mê-tan. Đây là loại khí nhà kính có khả năng gây nóng lên toàn cầu mạnh gấp nhiều lần CO₂ trong khoảng thời gian 20 năm đầu sau khi phát thải.

Chính vì vậy, quản lý rừng tràm hiện nay không chỉ dừng ở việc bảo vệ cây rừng mà còn tập trung duy trì mực nước phù hợp, hạn chế cháy rừng, ngăn chặn khai thác than bùn trái phép và phục hồi những khu vực đã bị suy thoái. Nhiều khu rừng tràm ở ĐBSCL đã áp dụng các giải pháp như xây dựng hệ thống cống điều tiết nước, theo dõi mực nước ngầm theo mùa, tăng cường tuần tra phòng cháy chữa cháy trong mùa khô và phục hồi thảm thực vật bản địa. Như hiện tại, tỉnh Cà Mau nghiêm cấm việc áp dụng đại trà các biện pháp cơ giới, hóa chất, hoặc tự ý xử lý dây leo, cây chết tại Phân khu Bảo vệ nghiêm ngặt của rừng U Minh Hạ khi chưa có cơ sở khoa học và phê duyệt từ cấp có thẩm quyền. Trong giai đoạn 2026-2028, Cà Mau sẽ từng bước đầu tư hệ thống quan trắc tự động kết hợp thiết bị bay không người lái (flycam) để giám sát tài nguyên rừng lâu dài.

Trong bối cảnh Việt Nam đã cam kết cùng cộng đồng quốc tế giảm ít nhất 30% lượng phát thải khí mê-tan vào năm 2030 và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, việc bảo vệ các hệ sinh thái hấp thụ và lưu trữ các-bon như rừng tràm càng trở nên quan trọng.

Nhiều chuyên gia cũng cho rằng, cần tiếp tục đầu tư nghiên cứu để định lượng chính xác lượng các-bon mà rừng tràm lưu giữ, qua đó tạo cơ sở tham gia thị trường tín chỉ các-bon trong tương lai. Đây sẽ là nguồn lực tài chính giúp các địa phương có thêm điều kiện bảo tồn rừng, đồng thời tạo động lực để người dân cùng tham gia gìn giữ hệ sinh thái.

Bảo vệ rừng tràm vì thế không chỉ là câu chuyện giữ màu xanh cho vùng đất ngập nước, mà còn là giải pháp thiết thực nhằm kiểm soát phát thải khí nhà kính, giảm nguy cơ biến đổi khí hậu và bảo đảm sinh kế bền vững cho hàng triệu người dân ĐBSCL. Trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu, những cánh rừng tưởng chừng bình dị ấy đang âm thầm thực hiện một vai trò vô cùng quan trọng: lưu giữ các-bon hôm nay để bảo vệ môi trường và khí hậu cho các thế hệ mai sau.

Rừng tràm được ví như "kho chứa các-bon" khổng lồ của tự nhiên. Nguồn ảnh: traveloka.com

Đồng bằng sông Cửu Long được biết đến là vùng đất ngập nước lớn nhất cả nước với nhiều hệ sinh thái đặc trưng. Nguồn ảnh: wikipedia