Vì sao đột quỵ đang có xu hướng trẻ hóa?

Vì sao đột quỵ đang có xu hướng trẻ hóa?

Xu hướng trẻ hóa bệnh nhân đột quỵ ở Việt Nam

Bộ Y tế cho biết, trong những năm gần đây, Việt Nam cũng như thế giới đang ghi nhận nhiều trường hợp đột quỵ xảy ra ở những người trẻ tuổi. Theo Tổ chức Y tế Thế giới - WHO, mỗi năm trên toàn cầu có khoảng 15 triệu người bị đột quỵ, trong đó 5 triệu người tử vong và 5 triệu người bị tàn tật vĩnh viễn. Đột quỵ là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế, để lại hậu quả nặng nề cho người bệnh, gia đình và xã hội. Dù được cứu sống, nhưng khoảng 30-50% bệnh nhân đột quỵ không thể lấy lại khả năng độc lập về chức năng và 15-30% bị khiếm khuyết vĩnh viễn.

Theo báo cáo từ Hội Đột quỵ Thế giới, mỗi năm có hơn 12,2 triệu ca đột quỵ mới, trong đó hơn 16% xảy ra ở người trẻ từ 15-49 tuổi. Tại Việt Nam, thống kê của Bộ Y tế cho thấy, mỗi năm có khoảng 200.000 người bị đột quỵ với tỷ lệ tử vong khoảng 40%. Đặc biệt, số người trẻ bị đột quỵ đang có xu hướng tăng, với người trẻ và trung niên chiếm khoảng 30% tổng số ca đột quỵ. Tỷ lệ đột quỵ ở người trẻ tuổi trung bình tăng khoảng 2% mỗi năm, trong đó số nam giới bị đột quỵ nhiều gấp 4 lần nữ giới.

Trước đây, đột quỵ thường gặp ở những người trên 60 tuổi, nhưng hiện nay căn bệnh này đang có xu hướng trẻ hóa. Các yếu tố làm gia tăng đột quỵ và trẻ hóa bệnh nhân bao gồm tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá và stress nặng. Đáng lưu ý, số người đột quỵ không chỉ ngày càng trẻ hóa mà còn có xu hướng gia tăng. Thống kê cho thấy, trong thời gian qua số bệnh nhân đột quỵ nhập viện tăng đáng kể. Bệnh viện 108 ghi nhận số ca đột quỵ tăng 30% so với cùng kỳ năm 2023, trong khi các bệnh viện ở TP Hồ Chí Minh như Bệnh viện Quân y 175 và Bệnh viện Nhân dân 115 cũng ghi nhận sự gia tăng tương tự.

Số liệu từ các bệnh viện cho thấy năm 2023, số bệnh nhân dưới 40 tuổi bị đột quỵ tăng 20-25%, gấp đôi so với các năm trước, với 76% bệnh nhân nhập viện muộn sau 6 giờ từ khi khởi phát bệnh, nguyên nhân chủ yếu do sự chủ quan và bỏ qua các dấu hiệu nhận biết ban đầu. Theo PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, đột quỵ ngày càng gia tăng, đặc biệt ở người trẻ tuổi. Hằng năm, Trung tâm Đột quỵ của bệnh viện tiếp nhận và điều trị hàng nghìn bệnh nhân từ miền Bắc, có thời điểm đơn vị tiếp nhận gần 60 bệnh nhân trong một ngày, trong đó có nhiều người trẻ.

Yếu tố nguy cơ gây đột quỵ là gì?

Theo Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM, khoảng 90% gánh nặng đột quỵ là do các yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh được, trong đó khoảng 75% là do các yếu tố hành vi. Các yếu tố nguy cơ đột quỵ ở người trẻ bao gồm:

• Rối loạn chuyển hóa mỡ máu

Rối loạn chuyển hóa mỡ máu là một yếu tố nguy cơ đáng lo ngại ở người trẻ tuổi, thường xuất phát từ thói quen ăn uống không khoa học. Việc tiêu thụ thường xuyên các loại thức ăn nhanh, thực phẩm nhiều dầu mỡ và thực phẩm chế biến sẵn dẫn đến nguy cơ rối loạn này. Khảo sát cho thấy, tỷ lệ Apolipoprotein B và Apoprotein A-I (ApoB/ApoA-I) ở người có rối loạn chuyển hóa mỡ máu có liên quan mật thiết đến đột quỵ nhồi máu não và các bệnh lý não bộ khác.

• Béo phì và lười vận động

Người trẻ tuổi dành nhiều giờ ngồi máy tính và ít vận động có nguy cơ cao bị thừa cân, béo phì. Nghiên cứu chỉ ra rằng, người có chỉ số khối cơ thể (BMI) >30 và vòng eo trên 80cm sẽ có nguy cơ đột quỵ cao hơn nhiều lần so với người bình thường. Lối sống ít vận động là một nguyên nhân chính khiến tình trạng đột quỵ ngày càng trẻ hóa.

• Tăng huyết áp

Thói quen ăn uống không lành mạnh, đặc biệt là tiêu thụ nhiều thực phẩm đóng hộp và chế biến sẵn chứa nhiều muối, làm gia tăng tỷ lệ cao huyết áp ở người trẻ. Tăng huyết áp là một nguyên nhân quan trọng dẫn đến đột quỵ ở độ tuổi này.

• Đái tháo đường

Nhiều người trẻ thường có thói quen tiêu thụ nhiều thực phẩm và đồ uống chứa đường như kẹo, bánh ngọt, và trà sữa. Đái tháo đường gây tổn thương tế bào nội mạc, làm các phân tử mỡ dễ dàng chui qua lớp nội mạc và hình thành mảng xơ vữa, gây hẹp lòng mạch. Do đó, người trẻ không kiểm soát chế độ ăn uống và bị đái tháo đường có nguy cơ đột quỵ cao hơn.

• Sử dụng chất kích thích

Uống rượu bia và các loại đồ uống có cồn là một trong những nguyên nhân phổ biến gây đột quỵ ở người trẻ. Việc tiêu thụ nhiều rượu bia do yêu cầu công việc và các buổi tiệc tùng làm tăng nguy cơ chảy máu não, dẫn đến đột quỵ.

• Thuốc tránh thai

Sử dụng thuốc tránh thai, đặc biệt ở liều lượng cao và không theo chỉ định của bác sĩ, có thể tăng nguy cơ đột quỵ do các loại thuốc này chứa estrogen, làm tăng huyết áp và khả năng đông máu. Quan hệ tình dục không an toàn và sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp quá liều cũng góp phần làm tăng tỷ lệ đột quỵ ở người trẻ.

• Bệnh lý dị dạng mạch máu não

Dị dạng mạch máu não là nguyên nhân phổ biến gây đột quỵ ở người trẻ tuổi và có thể để lại di chứng nặng nề nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Các mạch máu phát triển bất thường tạo thành túi phình, gây đột quỵ xuất huyết não hoặc nhồi máu não.

• Hút thuốc lá thường xuyên

Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ đột quỵ do trong thuốc lá có chứa hơn 7000 chất độc hóa học. Những chất này phá hủy tế bào trong cơ thể và làm tăng nguy cơ xơ vữa mạch máu não, dẫn đến đột quỵ.

Dấu hiệu nhận biết đột quỵ sớm ở người trẻ

PGS.TS.Bác sĩ Hoàng Bùi Hải, Trưởng Khoa Hồi sức - Cấp cứu và Trưởng đơn vị Đột quỵ tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết các dấu hiệu tai biến ở người trẻ thường gặp bao gồm:

• Méo miệng, thay đổi giọng nói: Người bệnh có thể bị méo miệng, nói ngọng, khó nói hoặc thậm chí không thể nói được những câu đơn giản nhất.
• Đau đầu dữ dội: Cơn đau có thể không thuyên giảm dù đã sử dụng thuốc giảm đau. Tuy nhiên, không phải ai bị đột quỵ cũng sẽ có triệu chứng đau đầu.
• Yếu liệt mặt: Một bên mặt của người bệnh có thể bị chảy xệ, mất cân đối và khi cười sẽ bị méo mó.
• Khó cử động tay chân: Người bệnh thường không thể nâng hai tay qua đầu cùng lúc, biểu hiện rõ ràng của yếu liệt một bên cơ thể.
• Mất thị lực: Triệu chứng bao gồm mờ mắt, hoa mắt hoặc nhìn không rõ.

Khoảng 12% bệnh nhân trải qua "đột quỵ cảnh báo", tức là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) hoặc "đột quỵ nhỏ" trong vòng 90 ngày trước khi xảy ra cơn đột quỵ chính. TIA có thể gây ra các triệu chứng như đau nửa đầu dữ dội và một số biểu hiện đột quỵ khác, nhưng các dấu hiệu này thường kết thúc nhanh, khiến nhiều người không nhận biết hoặc chủ quan, không đi khám kịp thời.

Các chuyên gia y tế khuyến cáo, khi phát hiện các dấu hiệu đột quỵ, cần chuyển ngay bệnh nhân tới các cơ sở y tế gần nhất. Điều này giúp giảm tỷ lệ tử vong và tàn phế. Nếu được cấp cứu đúng trong "giờ vàng" (3 – 4,5 giờ đầu), hoặc trong cửa sổ 6 giờ đầu bằng cách lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học đối với các bệnh nhân đột quỵ thiếu máu não, khả năng cứu sống và hạn chế di chứng sẽ cao hơn đáng kể.