Xanh hóa sản xuất bao bì, bảo vệ môi trường

Việc lan tỏa giải pháp công nghệ xanh trong sản xuất bao bì và sử dụng nhiều sản phẩm bao bì được nhận định là cơ hội để doanh nghiệp chuyển đổi bền vững, nâng cao thương hiệu, thu hút đầu tư xanh.

Rác thải bao bì đang là một trong những thách thức lớn với phát triển bền vững tại Việt Nam.

Điều này đặt ra yêu cầu cần nhanh chóng đổi mới, hướng tới các giải pháp công nghệ xanh trong sản xuất bao bì, tái chế bao bì để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và bảo vệ môi trường.

Việc lan tỏa giải pháp công nghệ xanh trong sản xuất bao bì và sử dụng nhiều sản phẩm bao bì được nhận định là cơ hội để doanh nghiệp chuyển đổi bền vững, nâng cao thương hiệu, thu hút đầu tư xanh.

Xanh hóa sản xuất bao bì, bảo vệ môi trường

Từ bao bì xanh

Trong giai đoạn hiện nay, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc, đòi hỏi cấp bách trong chiến lược phát triển của mỗi quốc gia, mỗi doanh nghiệp.

Việt Nam, với nền công nghiệp, thương mại - dịch vụ và thu hút đầu tư ngày càng tăng trưởng, hoạt động sản xuất, xuất khẩu, tiêu dùng theo đó phát triển mạnh, đồng nghĩa với việc sử dụng bao bì gia tăng.

Hệ quả bao bì cũng là một trong những chất thải được thải ra nhiều nhất hiện nay. Trong đó ngành F&B (ngành công nghiệp thực phẩm và đồ uống) là lĩnh vực thuộc loại tốp đầu về sử dụng bao bì với khối lượng rất lớn.

Theo các chuyên gia, nếu các doanh nghiệp vẫn đi theo con đường bao bì khó tái chế, lạm dụng bao bì nhựa, bao bì khó phân hủy, vấn nạn rác thải bao bì tác hại đến môi trường sẽ trở nên khó kiểm soát. Điều này đặt ra yêu cầu các doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu cần tăng cường thu hồi, tái chế hoặc xử lý chất thải từ sản phẩm, bao bì do mình đưa ra thị trường.

Ông Nguyễn Thành Yên - Phó trưởng phòng Chính sách pháp chế, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, EPR (chính sách Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất) - một công cụ quản lý môi trường hiện đại, được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng nhằm gắn trách nhiệm của nhà sản xuất, nhập khẩu trong việc thu hồi, tái chế và xử lý sản phẩm, bao bì sau sử dụng - đang được Việt Nam triển khai mạnh mẽ.

Theo quy định mới, từ năm 2025, bao bì phải đạt tỷ lệ tái chế bắt buộc, doanh nghiệp cần kê khai, báo cáo số liệu qua hệ thống điện tử EPR quốc gia và trong tương lai gần có thể lựa chọn giữa tự tái chế, đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường, hoặc kết hợp cả hai.

EPR không đơn thuần là yêu cầu tuân thủ, mà còn là một góc nhìn chiến lược để doanh nghiệp định hình lại thiết kế bao bì, thay đổi cách nhìn về rác thải, xây dựng một hệ sinh thái giá trị mới bền vững hơn.

Như trường hợp Tổng công ty Cổ phần Bia-Rượu-Nước giải khát Sài Gòn (SABECO), hiện đang vận hành 25 nhà máy bia, 11 công ty thương mại và có mặt tại hơn 200.000 điểm bán hàng trên toàn quốc.

Chiến lược phát triển bền vững với quá trình đổi mới toàn diện của doanh nghiệp được xác định bắt đầu từ bao bì.

“Bao bì không chỉ là vẻ ngoài của sản phẩm mà còn là cách chúng ta sử dụng tài nguyên, sản xuất hiệu quả và những tác động để lại cho môi trường. Tại SABECO, 100% bao bì sơ cấp và thứ cấp hiện đã có thể tái sử dụng hoặc tái chế,” ông Larry Lee - Phó Tổng giám đốc phụ trách Phát triển bền vững của SABECO, cho biết.

Một ví dụ cụ thể là SABECO đã giảm độ dày cuộn nhôm trong nắp lon từ 0,245 mm xuống còn 0,240 mm, giúp giảm tới 15% trọng lượng vật liệu, tiết kiệm năng lượng vận chuyển và giảm phát thải. Song song đó, doanh nghiệp cũng áp dụng các mô hình tái chế khép kín cho chai thủy tinh, lon nhôm và bao bì giấy.

“Mục tiêu của chúng tôi là đến năm 2040, toàn bộ bao bì đồ uống của SABECO sẽ được thiết kế theo định hướng tuần hoàn, tức là có thể tái sử dụng hoặc tái chế hoàn toàn,” ông Larry Lee nhấn mạnh.

Thông điệp tái chế bao bì cũng mở rộng sang nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác; trong đó, có dệt may, da giày.

Theo ghi nhận, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt ở thị trường tầm trung, đang bắt đầu tung ra các thiết kế tái chế và thân thiện với môi trường, tăng cường phân loại, tái sử dụng sản phẩm và tái chế bao bì cũ.

Chiến lược xanh hóa của Tổng công ty May 10 cũng tập trung vào phụ kiện đóng gói sản phẩm, với việc chuyển đổi bao bì sản phẩm sang túi giấy và nhựa PET với thời gian phân huỷ ngắn hơn nhiều so với bao bì nhựa PE hoặc ni lông như trước đây.

Trong nỗ lực cải tiến sản phẩm xanh, Biti’s đã thiết kế lại bao bì sản phẩm theo hướng tối giản và thân thiện với môi trường nhằm giảm thiểu nhựa sử dụng một lần.

Các cửa hàng và trung tâm phân phối của Biti’s đang dần loại bỏ túi nhựa, thay thế bằng túi giấy tái chế hoặc túi vải có thể sử dụng nhiều lần.

Giới thiệu sản phẩm tại chuỗi triển lãm quốc tế chuyên ngành công nghệ bao bì, đồ uống, nhựa và cao su. (Ảnh: TTXVN)

Tới xanh hóa ngành sản xuất bao bì

Bao bì xanh đang là một trong những bước đi đầu tiên của quá trình chuyển đổi sang sản xuất xanh của nhiều doanh nghiệp, ngành hàng, lĩnh vực sản xuất; trong đó ngành công nghiệp in ấn và đóng gói bao bì đóng vai trò đi đầu trong chuyển đổi xanh, giúp tạo ra những sản phẩm bao bì thân thiện với môi trường như túi phân hủy sinh học, túi vải và hộp giấy, hộp nhựa tái chế.

Ngành in ấn và bao bì đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các ngành sản xuất của Việt Nam, từ ngành thực phẩm đồ uống đến ngành dệt may, da giày, công nghiệp văn hóa cũng như ngành điện tử và thương mại điện tử.

Một số thống kê cho thấy, quy mô thị trường in ấn và bao bì Việt Nam hiện đạt trên 10 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng khoảng 7%/năm (trước đại dịch COVID-19 đạt 10%/năm).

Cũng như các ngành nghề khác, xu hướng phát triển của ngành in ấn hiện song hành chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Các doanh nghiệp ngành in đang đẩy mạnh áp dụng công nghệ sản xuất thân thiện với môi trường, sử dụng nguyên liệu tái chế, giảm thiểu phát thải và tiết kiệm năng lượng để đáp ứng nhu cầu của tiêu dùng xanh, phục vụ xuất khẩu, góp phần đảm bảo phát triển bền vững.

Theo ông Võ Hồng Sơn, Trưởng đại diện Văn phòng Bộ Công Thương tại Khu vực miền Trung-miền Nam, ngành in ấn và bao bì, với vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng sản xuất và tiêu dùng, không chỉ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam mà còn thúc đẩy tiến trình phát triển bền vững.

Việc lan tỏa giải pháp công nghệ xanh trong ngành sản xuất bao bì và các ngành sử dụng nhiều sản phẩm bao bì như ngành F&B, được nhận định là cơ hội để doanh nghiệp chuyển đổi bền vững, cải thiện hình ảnh, nâng cao thương hiệu, thu hút đầu tư xanh và cạnh tranh toàn cầu với “chứng chỉ xanh.”

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi xanh của các doanh nghiệp đang đối mặt với không ít thách thức, trong đó có việc tuân thủ nghĩa vụ pháp lý về chính sách Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR).

Đối với sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật và khó khăn trong tiếp cận thông tin của doanh nghiệp khi thực thi chính sách EPR, ông Bùi Lê Thanh Khiết, Trưởng nhóm kinh tế tuần hoàn rác thải nhựa, Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tuần hoàn, đề xuất cần có cơ chế phối hợp liên ngành, liên vùng giữa nhà nước, doanh nghiệp và các đơn vị tái chế; thành lập hội đồng EPR theo ngành hoặc vùng; liên kết chuỗi giá trị vùng, doanh nghiệp và địa phương.

Đồng thời hỗ trợ đổi mới vật liệu xanh, ưu đãi tài chính cho doanh nghiệp; đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức người tiêu dùng về sản phẩm xanh, bao bì xanh.

Ngành bao bì đang dần hướng tới sản xuất thân thiện với môi trường. Ảnh minh họa

Tái chế bao bì: Lời giải kép cho môi trường và uy tín doanh nghiệp đồ uống

Nhận định ngành đồ uống hiện là một trong những lĩnh vực phát sinh khối lượng bao bì lớn nhất (từ chai nhựa, lon nhôm đến hộp giấy nhiều lớp), nhiều chuyên gia, cơ quan quản lý và doanh nghiệp cho rằng nếu không được thu gom và tái chế hiệu quả, lượng rác thải này sẽ gây áp lực nặng nề lên hệ thống quản lý chất thải và môi trường.

Vì vậy, trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh kinh tế tuần hoàn, việc thúc đẩy tái chế bao bì đồ uống không chỉ là giải pháp tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải, mà còn góp phần cung cấp nguyên liệu tái chế cho hoạt động sản xuất mới, tạo cơ hội nâng cao uy tín và tính bền vững của doanh nghiệp.

Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), ông Hồ Kiên Trung, cho biết để cải thiện tình trạng ô nhiễm, đặc biệt là ô nhiễm chất thải nhựa, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách quan trọng.

Từ Luật Bảo vệ môi trường năm 2005, năm 2014 đến năm 2020, trách nhiệm thu hồi và xử lý sản phẩm thải bỏ đã được quy định rõ ràng, cụ thể hóa qua cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất.

“Đây là công cụ hiệu quả để thúc đẩy các doanh nghiệp ngành đồ uống chủ động tham gia quản lý vòng đời sản phẩm,” ông Trung nhấn mạnh.

Đặc biệt, Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã đánh dấu bước tiến quan trọng khi quy định rõ ràng và toàn diện hơn về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Doanh nghiệp có nghĩa vụ tái chế theo tỷ lệ, quy cách bắt buộc đối với các sản phẩm, bao bì có giá trị tái chế; đồng thời phải thực hiện trách nhiệm xử lý với các sản phẩm, bao bì khó tái chế hoặc chứa chất độc hại.

Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 08/2022/NĐ-CP, Nghị định số 05/2025/NĐ-CP. Về phía cơ quan quản lý, Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cũng đã ban hành Thông tư số 02/2022/TT-BTNMT và Thông tư số 07/2025/TT-BTNMT quy định chi tiết. Các văn bản này đã cơ bản hoàn thiện hành lang pháp lý để thực thi quy định về EPR.

“Có thể khẳng định chính sách EPR đã và đang từng bước đi vào thực tiễn, góp phần thúc đẩy hoạt động tái chế, xử lý chất thải, trong đó có bao bì đồ uống theo hướng ngày càng hiệu quả và bền vững,” ông Trung nói.

Đại diện doanh nghiệp, bà Chu Thị Vân Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam, cho biết năm 2023, cơ quan chức năng đã khảo sát nhanh nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý triển khai EPR. Kết quả cho thấy trên 80% doanh nghiệp thừa nhận gặp khó khăn trong giai đoạn đầu, chủ yếu liên quan đến chi phí và khó tìm đối tác tái chế phù hợp.

Thế nhưng, đến giai đoạn 2024-2025, phần lớn doanh nghiệp đã nắm rõ quy định và tham gia các khóa tập huấn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Về hình thức thực hiện nghĩa vụ, bà Vân Anh cho hay khoảng 80% doanh nghiệp, chủ yếu là nhỏ và vừa, lựa chọn đóng quỹ; 20% kết hợp quỹ và sáng kiến nội bộ; gần 10% ủy quyền cho đơn vị tái chế. “Điều này cho thấy doanh nghiệp không chỉ tuân thủ EPR mà còn chủ động tìm mô hình phù hợp với năng lực và quy mô hoạt động của mình,” bà Vân Anh chia sẻ.

Tuy vậy, thực tế trong thời gian qua cho thấy khó khăn trong việc triển khai vẫn còn hiện hữu. Trong đó, nhiều loại bao bì như thủy tinh, nhôm, hộp giấy nhiều lớp chưa có hệ thống tái chế hiệu quả. Trong khi, Việt Nam hiện cũng chưa có nhà máy tái chế nhôm từ lon thành nhôm cuộn để quay vòng sản xuất, khiến chi phí cao và hạn chế tính toàn diện.

Trước thực tế trên, bà Chu Thị Vân Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam (VBA) kiến nghị cần có chính sách khuyến khích sử dụng bao bì nhựa tái chế (rPET); chi phí EPR phải được tính vào chi phí hợp lý, hợp lệ của doanh nghiệp khi quyết toán thuế và bổ sung chính sách cải thiện cơ sở hạ tầng tái chế.

Cùng với đó, cần có lộ trình phù hợp khi điều chỉnh tỷ lệ tái chế bắt buộc.

Đại diện VBA cũng kiến nghị cần chú trọng vào đầu tư hạ tầng và công nghệ. Theo đó, một phần Quỹ EPR nên được dành cho phát triển cơ sở hạ tầng và công nghệ tái chế, nhằm giúp nâng cao hiệu quả thu gom và xử lý; ưu đãi doanh nghiệp tái chế kép. Nghĩa là những doanh nghiệp vừa tham gia thu gom, tái chế, vừa sử dụng bao bì tái chế nên được miễn trừ một phần trách nhiệm thu gom độc lập, khuyến khích tích hợp hoạt động vào chuỗi giá trị.

Quan trọng hơn, để quy định trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất đi vào thực chất, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà sản xuất, nhà nhập khẩu, lực lượng thu gom và tái chế, người tiêu dùng và truyền thông.

“Nếu có sự đồng hành của các bên, chúng ta hoàn toàn có thể biến EPR thành động lực thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, giảm thiểu ô nhiễm, nâng cao uy tín và tính bền vững của doanh nghiệp ngành đồ uống,” bà Vân Anh nói.

Tiến sỹ Hồ Quốc Thông, Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế ứng dụng và Chính sách (Viện Kinh tế môi trường Đông Nam Á, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh), cũng đề xuất một số giải pháp thực hiện một hệ thống công nhận thực hành xanh bằng cách tán thưởng như là một động viên để khuyến khích và cải thiện nỗ lực tái chế giữa các nhà sản xuất và nhà bán lẻ.

Cùng với đó, Chính phủ cần thúc đẩy và hỗ trợ ngành công nghiệp sử dụng vật liệu tái chế trong nước (ví dụ trợ cấp cho tái chế); xây dựng điểm thu gom vật liệu tái chế tập trung; quy định tỷ lệ bắt buộc về nguyên liệu tái chế để sản xuất một số sản phẩm; giám sát và thực thi chính sách có hiệu quả…