Bảo đảm an ninh môi trường: Chuyển từ xử lý sự cố sang chủ động phòng ngừa rủi ro
![]() |
| An ninh môi trường không thể chỉ dựa vào cơ quan quản lý nhà nước mà cần sự vào cuộc của toàn xã hội - Ảnh minh họa |
TS. Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, đã làm rõ một số nội dung cốt lõi của Chỉ thị, đặc biệt là yêu cầu chủ động nhận diện, phòng ngừa rủi ro môi trường và phát huy vai trò của toàn xã hội trong bảo đảm an ninh môi trường.
An ninh môi trường từ lâu đã được xác định là một vấn đề an ninh phi truyền thống. Tuy nhiên, thực tiễn những năm gần đây tại Việt Nam và trên thế giới cho thấy, các vấn đề môi trường không chỉ tác động đến sức khỏe, đời sống người dân và sự phát triển kinh tế - xã hội mà còn có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với an ninh nguồn nước, an ninh năng lượng, an ninh con người và ổn định xã hội.
"Chính vì vậy, việc khẳng định và nâng tầm an ninh môi trường thành một cấu thành quan trọng của an ninh quốc gia trở thành yêu cầu cấp bách nhằm bảo vệ vững chắc cơ nghiệp phát triển đất nước", TS. Hoàng Dương Tùng khẳng định.
Theo chuyên gia, yêu cầu này càng trở nên bức thiết trước những vấn đề ô nhiễm môi trường ngày càng phức tạp, có tính hệ thống và chịu tác động cộng hưởng của biến đổi khí hậu. Nhiều nguy cơ, rủi ro môi trường có phạm vi ảnh hưởng liên vùng, xuyên biên giới, khả năng tích tụ và gây ra những tác động dây chuyền.
Cùng với đó, các xu hướng phát triển như chuyển đổi năng lượng, công nghiệp công nghệ cao, ứng dụng vật liệu, hóa chất mới và phát triển điện hạt nhân đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý môi trường. Đặc biệt, cần chủ động nhận diện, đánh giá và kiểm soát các nguy cơ, rủi ro mới phát sinh, tránh để những vấn đề không được xử lý từ sớm gây ra hệ lụy lâu dài.
TS. Hoàng Dương Tùng cũng chỉ ra những hạn chế trong phương thức và năng lực quản trị môi trường hiện nay, chưa theo kịp yêu cầu của tình hình mới. Công tác quản lý ở một số lĩnh vực vẫn nặng về xử lý sau khi ô nhiễm, sự cố đã xảy ra, trong khi năng lực dự báo, cảnh báo và phòng ngừa nguy cơ còn hạn chế.
Từ xử lý sự cố sang chủ động quản trị rủi ro môi trường
Phân tích những điểm mới trong quan điểm chỉ đạo của Chỉ thị 15/CT-TW, TS. Hoàng Dương Tùng nhấn mạnh yêu cầu chủ động phòng ngừa, kiểm soát và khắc phục các nguy cơ, rủi ro môi trường có thể tác động đến an ninh, trật tự. Theo ông, cốt lõi của cách tiếp cận này là chuyển mạnh từ xử lý sự cố sang quản trị rủi ro, nhận diện nguy cơ trước khi phát sinh để có biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn kịp thời.
Để thực hiện yêu cầu đó, chuyên gia cho rằng trước hết phải xây dựng nền tảng dữ liệu môi trường đủ tin cậy, phục vụ theo dõi, đánh giá và vận hành các mô hình dự báo. Công tác dự báo cần hướng tới những kết quả định lượng cụ thể, làm cơ sở xác định mức độ rủi ro và lựa chọn phương án ứng phó phù hợp.
"Trên cơ sở dự báo khoa học, các cơ quan chức năng phải chuẩn bị sẵn sàng các kịch bản phòng ngừa và ứng phó giống như những phương án tác chiến, chỉ rõ nguy cơ gì có thể xảy ra, xảy ra ở đâu, diễn biến thế nào và lực lượng nào chịu trách nhiệm xử lý", TS. Hoàng Dương Tùng đề xuất.
Tuy nhiên, theo ông, việc chuyển sang quản trị rủi ro còn gặp nhiều khó khăn, trước hết là hạn chế về dữ liệu môi trường. Dữ liệu được tích lũy chưa đủ đáp ứng yêu cầu phân tích, dự báo và cảnh báo chính xác, kịp thời; trong khi thông tin hiện có còn phân tán, thiếu đồng bộ và chưa được kết nối, chia sẻ để phục vụ đánh giá tổng thể.
Một khó khăn khác là việc chuyển kết quả nhận diện, dự báo thành các quyết định và hành động cụ thể còn chậm. Trong một số kế hoạch liên vùng, sự phối hợp mới chủ yếu dừng ở chia sẻ thông tin, chưa gắn với việc xác định, kiểm soát từng nguồn thải và tổ chức các biện pháp phòng ngừa chủ động.
Những hạn chế này cho thấy yêu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu, nâng cao năng lực dự báo cần được thực hiện đồng thời với việc hoàn thiện cơ chế phối hợp và phân định trách nhiệm trong phòng ngừa, ứng phó các nguy cơ môi trường.
Phát huy vai trò của người dân, doanh nghiệp và cộng đồng
Theo TS. Hoàng Dương Tùng, bảo đảm an ninh môi trường không thể chỉ dựa vào các cơ quan quản lý nhà nước mà cần sự tham gia chủ động của toàn xã hội. Trên tinh thần phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân thụ hưởng", việc thực hiện Chỉ thị 15 cần phát huy vai trò của người dân, doanh nghiệp và cộng đồng trong nhận diện, phòng ngừa, giám sát và ứng phó với các nguy cơ môi trường.
Chuyên gia cho rằng, xây dựng "thế trận lòng dân" là một trong những nền tảng quan trọng để bảo đảm an ninh môi trường. Sự tham gia của người dân không chỉ góp phần phát hiện sớm các nguy cơ mà còn tạo cơ sở để triển khai những biện pháp phòng ngừa, xử lý ngay từ địa bàn cơ sở.
"Muốn người dân thực sự trở thành lực lượng nòng cốt tại cơ sở, trước hết phải bảo đảm cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, đầy đủ và dễ hiểu về chất lượng môi trường cũng như mức độ rủi ro, nguy cơ mất an ninh. Khi có kiến thức và hiểu đúng bản chất vấn đề, người dân sẽ chủ động giám sát, phản ánh và xử lý ngay từ những việc nhỏ trong cộng đồng, giúp ngăn chặn sự tích tụ hay lan truyền rủi ro; đồng thời tạo sức đề kháng trước âm mưu lợi dụng các vấn đề môi trường để kích động, gây mất ổn định", TS. Hoàng Dương Tùng khẳng định.
Để phát huy vai trò này, cần thiết lập cơ chế tham gia rõ ràng, tạo điều kiện cho các tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư tham gia giám sát, phát hiện, cảnh báo sớm. Tại vùng sâu, vùng xa, chuyên gia lưu ý phát huy vai trò của hương ước, già làng, trưởng bản trong huy động sự tham gia của cộng đồng.
Đối với doanh nghiệp, TS. Hoàng Dương Tùng cho rằng cần chuyển từ nhận thức bảo vệ môi trường chỉ là nghĩa vụ tuân thủ pháp luật sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát rủi ro trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Bởi theo ông, những tác động môi trường phát sinh trong phạm vi hẹp cũng có thể dẫn đến hệ lụy lớn hơn nếu không được nhận diện, kiểm soát kịp thời.
Trên cơ sở đó, chuyên gia đề xuất xây dựng cơ chế phối hợp thực chất giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng trong chia sẻ thông tin, phát hiện nguy cơ và chuẩn bị các điều kiện thực hiện phương châm "4 tại chỗ" khi xảy ra sự cố.
Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, hệ thống camera giám sát và mạng lưới cảnh báo sớm để hỗ trợ thu thập, chia sẻ thông tin, mở rộng sự tham gia giám sát của xã hội. Việc kết hợp dữ liệu, công nghệ với cơ chế phối hợp và sự tham gia của cộng đồng sẽ góp phần nâng cao khả năng phát hiện, phòng ngừa và ứng phó với các nguy cơ môi trường ngay từ cơ sở.
Các tin khác
Giải bài toán xử lý rác thải điện tử, bảo đảm sức khỏe người lao động
An ninh môi trường – nền tảng để phát triển bền vững
Bắc Ninh gắn bảo vệ môi trường với phát triển làng nghề bền vững
Những đề xuất mới về an toàn thực phẩm đối với bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố
Mang về những mùa ấm no
Festival ngành hàng lúa gạo - Nâng tầm vị thế hạt gạo Việt Nam
Đổi mới hoạt động kiểm tra nhà nước với thực phẩm nhập khẩu
Cần Thơ sẵn sàng cho Festival ngành hàng lúa gạo Việt Nam lần thứ II
Tín chỉ các-bon mở thêm động lực giảm phát thải mê-tan trong chăn nuôi
Đọc nhiều
Xã Thạnh Phú (Cần Thơ) thông tin việc bổ nhiệm hiệu trưởng sau sắp xếp
Những con đường “chờ ánh sáng”
Phú Thọ: Đất thu hồi đi sai địa chỉ, ai chịu trách nhiệm?
Không để chậm tiến độ cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng
Hành trình 40 năm chăm sóc sức khỏe cộng đồng của “bà ngoại Thủy”
Videos
E-magazine Inforgraphic Video
Đánh giá phát thải mê tan từ hệ sinh thái côn trùng (mối) dưới tác động nhiệt
Cách mạng hóa dạ cỏ: Công nghệ vi sinh trong thức ăn chăn nuôi
Ứng dụng LiDAR và AI trong việc lập bản đồ các "điểm nóng" phát thải từ thân cây
Vệ tinh giám sát và sức mạnh của dữ liệu mở
Nghi vấn xả thải ngầm khiến nguồn nước kênh mương tại xã Bình Minh (TP Hà Nội) ô nhiễm kéo dài
Thủ tướng động viên lực lượng bảo đảm vệ sinh môi trường ở Hà Nội
Diễn văn của Tổng Bí thư Tô Lâm tại phiên bế mạc Đại hội XIV của Đảng
Đại hội XIV của Đảng sự kiện trọng đại của đất nước trong giai đoạn mới
Hợp tác xã bệ đỡ vùng trồng rau an toàn tập trung tại Hưng Yên
Than sinh học (Biochar) trong chăn nuôi: "Một mũi tên trúng nhiều đích" giúp giảm phát thải khí nhà kính
Vi phạm quy định về môi trường, 2 công ty xay xát lúa ở Cần Thơ bị xử phạt
Xử phạt Bệnh viện Quốc tế S.I.S Cần Thơ hơn 2 tỷ đồng vì vi phạm môi trường
Bắt quả tang cơ sở bán hàng trăm bộ kích điện đánh bắt thủy sản
Đổi mới sáng tạo là “chìa khóa” mở rộng giá trị ngành tôm Việt Nam
Cần Thơ: Tổng kết Dự án “Các Trung tâm Đổi mới sáng tạo xanh”
Công ty cổ phần bê tông 620 Châu Thới: Năng động, tiêu biểu trong lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ tầng ngành giao thông vận tải
Hậu Giang: Tạo nền tảng cho vùng lúa chất lượng cao, thân thiện với môi trường
Bắc Ninh gắn bảo vệ môi trường với phát triển làng nghề bền vững
Festival ngành hàng lúa gạo - Nâng tầm vị thế hạt gạo Việt Nam
Cần Thơ sẵn sàng cho Festival ngành hàng lúa gạo Việt Nam lần thứ II
Chuyển đổi xanh ngành lúa gạo, bảo đảm sinh kế bền vững cho nông dân ĐBSCL
Những đề xuất mới về an toàn thực phẩm đối với bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố
Đổi mới hoạt động kiểm tra nhà nước với thực phẩm nhập khẩu
Hà Nội thí điểm quản lý, truy xuất nguồn gốc thực phẩm
Hà Nội xử lý nhiều hành vi vi phạm an toàn thực phẩm
Kiên quyết đấu tranh, xử lý nạn săn bắt, mua bán động vật hoang dã, quý hiếm
Cà Mau: Phối hợp thả vích quý hiếm về biển
Jane Goodall – Nhà linh trưởng học khơi dậy lòng trắc ẩn với môi trường
Đắk Lắk: 12 cá thể động vật hoang dã quý hiếm được tái thả về với đại ngàn Tây Nguyên
Khi năng lượng tái tạo mở đường xóa bỏ nguồn phát sinh khí mê-tan
Tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà
Chuyển đổi năng lượng sạch vì sự sống của miền Trung

