Tín chỉ các-bon mở thêm động lực giảm phát thải mê-tan trong chăn nuôi

Tại Việt Nam, thị trường các-bon đang từng bước chuyển từ giai đoạn xây dựng chính sách sang tổ chức giao dịch. Nguồn ảnh: carboncredits.com

Biến lượng mê-tan giảm được thành giá trị kinh tế

Trong hoạt động chăn nuôi, khí mê-tan phát sinh từ hai nguồn chính: quá trình tiêu hóa thức ăn ở các loài gia súc nhai lại như trâu, bò và quá trình phân hủy chất thải hữu cơ trong điều kiện thiếu ôxy. Nếu không được quản lý phù hợp, lượng khí này có thể thoát ra môi trường, góp phần làm gia tăng hiệu ứng nhà kính.

Với một trang trại chăn nuôi, việc đầu tư hệ thống thu gom và xử lý chất thải vì thế không chỉ nhằm giảm mùi hôi, hạn chế ô nhiễm nguồn nước mà còn có thể góp phần giảm phát thải khí nhà kính. Chẳng hạn, hầm biogas giúp thu gom khí sinh ra trong quá trình phân hủy phân chuồng để sử dụng làm nhiên liệu hoặc tạo năng lượng. Những hệ thống được thiết kế và vận hành tốt có thể hạn chế lượng mê-tan thoát trực tiếp ra khí quyển.

Tuy nhiên, đầu tư công nghệ thường đòi hỏi chi phí ban đầu, nhân lực vận hành và kinh phí bảo dưỡng. Với các trang trại quy mô nhỏ và vừa, đây có thể là rào cản đáng kể. Nếu lợi ích chủ yếu chỉ là cải thiện vệ sinh chuồng trại, trong khi chi phí đầu tư lớn, một số hộ có thể chần chừ chưa muốn thay đổi.

Đó là lúc tín chỉ các-bon có thể trở thành một động lực bổ sung. Tín chỉ các-bon là đơn vị ghi nhận một lượng khí nhà kính được cắt giảm hoặc loại bỏ khỏi khí quyển theo phương pháp và quy trình được công nhận. Thông thường, một tín chỉ tương ứng với một tấn khí CO₂ hoặc lượng khí nhà kính khác được quy đổi tương đương. Các tín chỉ đáp ứng yêu cầu có thể được giao dịch, tạo nguồn thu cho những dự án giảm phát thải.

Với trang trại chăn nuôi, nếu một dự án thu hồi và xử lý mê-tan chứng minh được lượng phát thải giảm thêm so với kịch bản chưa thực hiện dự án, kết quả này có thể được xem xét để tạo tín chỉ các-bon. Khi được cấp và giao dịch theo đúng quy định, nguồn thu từ tín chỉ có thể giúp bù đắp một phần chi phí đầu tư, vận hành hệ thống và khuyến khích chủ trang trại tiếp tục duy trì các biện pháp giảm phát thải.

Chẳng hạn, một trang trại nuôi heo đầu tư hệ thống biogas kín, thu gom khí và tận dụng làm nhiên liệu. Bên cạnh lợi ích giảm ô nhiễm và tiết kiệm chi phí năng lượng, chủ trang trại có thể tìm hiểu khả năng xây dựng dự án tín chỉ các-bon. Theo Cục Biến đổi khí hậu, các dự án biogas trong chăn nuôi đang được quan tâm như một hướng có thể tạo thêm giá trị từ hoạt động giảm phát thải mê-tan. Đây cũng là cơ hội để kết nối mục tiêu xử lý chất thải, phát triển chăn nuôi tuần hoàn với các cơ chế tài chính khí hậu.

Giảm mê-tan từ chăn nuôi là một phần việc cần sự tham gia của cả cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ và người trực tiếp sản xuất. Nguồn ảnh: foodagribusiness.world

Thị trường các-bon Việt Nam mở ra cơ hội, nhưng cần cơ chế phù hợp

Tại Việt Nam, thị trường các-bon đang từng bước chuyển từ giai đoạn xây dựng chính sách sang tổ chức giao dịch. Theo lộ trình được đề ra, thị trường được triển khai thí điểm trong giai đoạn từ năm 2025 đến hết năm 2028 và dự kiến vận hành chính thức từ năm 2029. Trước mắt, 92 doanh nghiệp trong tổng số 110 đơn vị được phân bổ hạn ngạch tham gia giao dịch trên sàn. Trong giai đoạn thí điểm (2026-2028), doanh nghiệp được miễn phí dịch vụ khi mua bán qua sàn. Một dấu mốc đáng chú ý là ngày 29/6/2026, sàn giao dịch các-bon trong nước chính thức khai trương. Kết thúc ngày giao dịch đầu tiên này, sàn carbon ghi nhận khối lượng giao dịch hơn 1.200 tấn CO₂ tương đương tổng giá trị 161,7 triệu đồng. Trong đó, một tấn CO₂ tương đương đạt giá cao nhất 136.000 đồng.

Sự hình thành của sàn giao dịch tạo thêm một kênh để các tín chỉ đủ điều kiện được mua bán minh bạch hơn. Vì vậy, một trong những chính sách cần được chú trọng là xây dựng hướng dẫn rõ ràng cho các dự án giảm mê-tan trong chăn nuôi. Các cơ quan chuyên môn có thể hỗ trợ hoàn thiện phương pháp tính lượng khí phát thải trước và sau khi đầu tư, hướng dẫn cách thu thập dữ liệu, xác định đường cơ sở và kiểm soát rò rỉ khí. Khi có quy trình dễ tiếp cận, doanh nghiệp và hợp tác xã sẽ thuận lợi hơn trong việc đánh giá tiềm năng tạo tín chỉ ngay từ giai đoạn lập dự án.

Tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc (COP26), Việt Nam đã cam kết hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Trong hành trình này, giảm mê-tan từ chăn nuôi là một phần việc cần sự tham gia của cả cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ và người trực tiếp sản xuất. Khi thị trường các-bon được hoàn thiện cùng với cơ chế hỗ trợ phù hợp, những nỗ lực giảm phát thải tại trang trại có thể được ghi nhận bằng giá trị kinh tế cụ thể.

Từ một hầm biogas, hệ thống xử lý chất thải đến những giải pháp cải thiện quy trình chăn nuôi, điều quan trọng là biến lợi ích môi trường thành động lực để người sản xuất duy trì thay đổi lâu dài. Nếu được thiết kế minh bạch, có phương pháp đo đạc đáng tin cậy và bảo đảm lợi ích cho người tham gia, tín chỉ các-bon có thể trở thành một nguồn lực hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang nền chăn nuôi xanh, hiệu quả và bền vững hơn.

Nguồn số liệu: https://vnexpress.net/san-giao-dich-carbon-van-hanh-the-nao-5091338.html