Bộ Công an yêu cầu xử lý hình sự với hành vi gây ô nhiễm hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải

Cống xả nước thải từ sông Cầu Bây ra hệ thống thủy nông Bắc Hưng Hải tại xã Kiêu Kỵ (Gia Lâm, Hà Nội).

Nguyên nhân gây ô nhiễm hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải

Hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, được xây dựng vào năm 1958, có chiều dài tuyến sông chính khoảng 232 km. Hệ thống này cung cấp nước tưới cho 135.000 ha và tiêu úng cho gần 200.000 ha đất canh tác. Ngoài ra, hệ thống còn cấp nước sinh hoạt cho hơn 3 triệu người dân và các khu công nghiệp. Tuy nhiên, hệ thống này đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng. Theo các chuyên gia, có ba nguyên nhân chính gây ra tình trạng này:

1. Mực nước sông Hồng hạ thấp: Khi mực nước sông Hồng bị hạ thấp, lượng nước thải đổ vào hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải không thay đổi, dẫn đến nồng độ ô nhiễm gia tăng. Việc giảm lưu lượng nước tự nhiên làm giảm khả năng pha loãng các chất ô nhiễm, khiến môi trường nước ngày càng tồi tệ.
2. Vận hành hệ thống tưới tiêu: Hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải có chức năng tưới tiêu, yêu cầu duy trì mực nước nhất định. Khi mực nước hạ thấp, hệ thống phải vận hành theo xu hướng đóng kín hạ lưu để nâng mực nước. Nước dâng lên nhưng không được lưu thông, gây ra hiện tượng nước tù đọng và làm tăng mức độ ô nhiễm.
3. Duy tu bảo dưỡng kém: Việc duy tu bảo dưỡng và khơi thông dòng chảy trên hệ thống thủy lợi chưa được thực hiện thường xuyên. Hệ thực vật thủy sinh phát triển mạnh mẽ, nhưng khi phát triển quá mức và chết đi, chúng lại trở thành tác nhân gây tái ô nhiễm. Sự tích tụ của các chất hữu cơ từ thủy sinh chết gây ra sự gia tăng chất thải hữu cơ, làm tình trạng ô nhiễm trở nên trầm trọng hơn.

Nguồn nước tại hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải ngày càng bị ô nhiễm trầm trọng.

Hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải là một mạng lưới phức tạp của các kênh, đập, trạm bơm và đê điều, phục vụ việc tưới tiêu và thoát úng cho một vùng tứ giác nước được giới hạn bởi sông Hồng ở phía Tây, sông Đuống ở phía Bắc, sông Thái Bình ở phía Đông và sông Luộc ở phía Nam. Khu vực này bao gồm các tỉnh thành như Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Dương, mỗi địa phương đều có một phần địa bàn nằm trong khu vực này.

Nhiều bộ, ngành, địa phương cùng có trách nhiệm

Thượng tá Nguyễn Xuân Thành, Phó trưởng phòng Nông nghiệp Tài nguyên Khoáng sản và Đa dạng Sinh học (Phòng 3) thuộc C05, cho biết Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà đã có chỉ đạo thực hiện các nhiệm vụ giải quyết ô nhiễm môi trường hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải từ nhiều năm nay.

Thượng tá Nguyễn Xuân Thành, Phó trưởng phòng Nông nghiệp Tài nguyên Khoáng sản và Đa dạng Sinh học (Phòng 3) thuộc C05- Bộ Công an.

Theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng, Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN-MT) được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan và bốn địa phương Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Dương để thực hiện các nhóm nhiệm vụ, giải pháp chung và các nhiệm vụ cụ thể xử lý ô nhiễm hệ thống Bắc Hưng Hải.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NN-PTNT) cũng chịu trách nhiệm rà soát, đánh giá toàn diện hiện trạng; xây dựng dự án, kế hoạch, bố trí nguồn vốn và tổ chức thực hiện nạo vét, sửa chữa, nâng cấp các công trình thuộc hệ thống Bắc Hưng Hải. Ngoài ra, các bộ Công an, Tài chính, Xây dựng, Kế hoạch và Đầu tư (KH-ĐT), Công Thương, Khoa học và Công nghệ (KH-CN) cũng phải phối hợp chặt chẽ, vào cuộc quyết liệt để thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng nhằm xử lý ô nhiễm môi trường hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải.

"Dù vai trò và trách nhiệm chính thuộc về Bộ TN-MT, Bộ NN-PTNT và UBND bốn địa phương mà dòng Bắc Hưng Hải chảy qua, nhưng bám sát chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Công an, C05 đã thường xuyên tăng cường công tác phòng ngừa, đấu tranh xử lý vi phạm, tham mưu kiến nghị, tuyên truyền, và lôi cuốn sự vào cuộc quyết liệt của nhiều bộ, ban ngành, và chính quyền địa phương liên quan. Điều này góp phần xử lý và giảm thiểu ô nhiễm môi trường của hệ thống Bắc Hưng Hải," Thượng tá Thành nhấn mạnh.

Nghiên cứu xử lý hình sự hành vi cố tình xả thải bẩn ra Bắc Hưng Hải

Đại tướng Tô Lâm, Bộ trưởng Bộ Công an, đang có những chỉ đạo rất quyết liệt liên quan đến vấn đề này. Cụ thể, Bộ trưởng chỉ đạo tăng cường công tác kiểm tra để phát hiện, xử lý, xử phạt những doanh nghiệp, đơn vị xả thải ra môi trường, làm ảnh hưởng đến hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải; nếu xử lý hành chính, xử phạt nhiều lần vẫn không khắc phục thì phải khởi tố để xử lý hình sự. Đồng thời, Bộ trưởng yêu cầu C05 hướng dẫn công an các địa phương làm điểm một số vụ để nêu gương, cảnh tỉnh.

Đại tướng Tô Lâm giao các đơn vị nghiệp vụ phối hợp để giải quyết các kiến nghị của tỉnh Hải Dương.

Trước đó, ngày 15/5, theo thông tin từ Bộ TN-MT, Bộ trưởng Đặng Quốc Khánh đã chủ trì Hội nghị đánh giá kết quả thực hiện các nhiệm vụ xử lý ô nhiễm môi trường hệ thống công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải.

Đại diện Bộ TN-MT cho biết, trong thời gian qua, Bộ đã xây dựng dự thảo Chỉ thị về các giải pháp cấp bách nhằm tăng cường kiểm soát và xử lý ô nhiễm môi trường nước tại một số lưu vực sông, trong đó có hệ thống Bắc Hưng Hải. Bộ cũng đã xây dựng kế hoạch quản lý chất lượng môi trường nước mặt cho hệ thống này; tiến hành điều tra, đánh giá và đề xuất phương án thí điểm phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt và ô nhiễm trên các sông Bắc Hưng Hải, Nhuệ - Đáy.

Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Đặng Quốc Khánh đã chủ trì Hội nghị đánh giá kết quả thực hiện các nhiệm vụ xử lý ô nhiễm môi trường hệ thống công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải.

Ngoài ra, dự thảo quy chuẩn kỹ thuật môi trường quốc gia đối với nước thải cũng đã được xây dựng nhằm kiểm soát chặt chẽ nước thải phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch vụ xả ra môi trường nói chung và hệ thống Bắc Hưng Hải nói riêng.

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ này, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm môi trường (C05) thuộc Bộ Công an, cùng với công an bốn địa phương liên quan, đã xử lý hàng trăm vụ vi phạm, xử phạt hành chính với tổng số tiền gần 28 tỷ đồng.

Những nỗ lực này thể hiện cam kết mạnh mẽ của các cơ quan chức năng trong việc kiểm soát và giảm thiểu ô nhiễm môi trường, đảm bảo sự phát triển bền vững cho hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải.

Ngoài ra, các địa phương dọc Bắc Hưng Hải đã chủ động tích hợp các công trình xử lý nước thải tập trung vào quy hoạch tỉnh, đặc biệt ưu tiên các dự án đầu tư cho khu đô thị và khu dân cư tập trung có hoạt động xả thải trực tiếp.

Bộ TN-MT thừa nhận rằng mức độ ô nhiễm ở hệ thống Bắc Hưng Hải hiện vẫn rất cao, đặc biệt vào mùa khô. Nguyên nhân chính là do lượng nước thải sinh hoạt, nước thải từ làng nghề và cụm công nghiệp không được thu gom và xử lý, mà vẫn xả thẳng ra sông.

Đại diện các địa phương đã đề nghị Hà Nội, nơi đầu nguồn của hệ thống và có lượng xả thải trực tiếp lớn, cần quyết tâm hơn trong việc xử lý các nguồn gây ô nhiễm và kiên quyết hơn trong việc xử lý vi phạm môi trường.

Tại hội nghị, Trung tướng Trần Minh Lệ, Cục trưởng C05 (Bộ Công an), thông báo rằng cơ quan này đang nghiên cứu đề xuất khởi tố hình sự đối với các đơn vị cố tình vi phạm xả thải gây ô nhiễm, nhằm giải quyết triệt để tình trạng vi phạm và tái phạm.

Ông Lệ cho biết Bộ Công an đã và đang quyết liệt kiểm soát hành vi xả thải gây ô nhiễm hệ thống Bắc Hưng Hải. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng những nỗ lực này chỉ là "phần ngọn", trong khi "phần gốc" vẫn phụ thuộc vào sự quyết tâm của các địa phương trong việc xây dựng các nhà máy thu gom, xử lý nước thải và công khai các cá nhân, doanh nghiệp vi phạm.

Trung tướng Trần Minh Lệ, Cục trưởng C05 (Bộ Công an).

Nhận định rằng các địa phương, bộ, ngành đã có quyết tâm nhưng hiệu quả chưa cao, Bộ trưởng Đặng Quốc Khánh yêu cầu các đơn vị chuyên môn của Bộ cần tiếp tục xác định đúng nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể. Nếu cần thiết, sẽ thành lập Ban quản lý lưu vực sông và trao quyền, gắn trách nhiệm đối với lãnh đạo tỉnh.

Về phía Bộ Tài nguyên và Môi trường, ông Khánh cho biết sẽ ban hành kế hoạch phối hợp với các bộ, ngành và địa phương để thực hiện quản lý theo Luật Bảo vệ môi trường 2020.

Bộ Tài nguyên và Môi trường sẽ phối hợp chặt chẽ với C05 (Bộ Công an) để khoanh vùng và có phương án giám sát đặc biệt. Cụ thể, sẽ sử dụng ảnh viễn thám kết hợp với số liệu quan trắc tự động để giám sát các nguồn phát thải cao, có nguy cơ gây ô nhiễm trên toàn hệ thống Bắc Hưng Hải.

Bộ trưởng Đặng Quốc Khánh cũng đề nghị các địa phương sớm triển khai các kế hoạch thực hiện quy hoạch của địa phương, bao gồm việc xây dựng các nhà máy xử lý nước thải, rác thải và quy hoạch làng nghề.