Cảnh báo nhựa tái chế có thể độc hại hơn và không thể khắc phục ô nhiễm

Tái chế nhựa có thể làm cho nó trở nên độc hại hơn và không nên được coi là một giải pháp cho cuộc khủng hoảng ô nhiễm, tổ chức Hòa bình xanh (Greenpeace)-Tổ chức nổi tiếng với những chiến dịch về môi trường đã cảnh báo trước vòng đàm phán mới nhất cho một hiệp ước quốc tế về nhựa.

Hình minh họa: Theo Tổ chức Hòa bình xanh, nhựa tái chế có nồng độ hóa chất độc hại cao hơn, làm tăng nguy cơ gây hại cho sức khỏe con người, động vật và môi trường. Theo đó giải pháp thực sự duy nhất để chấm dứt ô nhiễm nhựa là giảm sản xuất nhựa.

Mạng lưới môi trường toàn cầu cho biết trong một báo cáo tổng hợp các nghiên cứu cho thấy nhựa tái chế độc hại hơn các thành phần nguyên chất của chúng: “Nhựa vốn dĩ không tương thích với nền kinh tế tuần hoàn”.

Báo cáo, trùng với thời điểm bắt đầu các cuộc đàm phán mới về một hiệp ước tiềm năng về nhựa toàn cầu, được đưa ra khi một nghiên cứu riêng biệt đã phát hiện ra rằng việc phân hủy nhựa để tái chế sẽ làm phân tán ô nhiểm vi nhựa ra môi trường.

Thay vì giúp giải quyết vấn đề rác thải nhựa đáng kinh ngạc của thế giới, việc tái chế có thể làm trầm trọng thêm một vấn đề môi trường đáng lo ngại: ô nhiễm vi nhựa.

Một nghiên cứu trên Tạp chí Tiến bộ của Vương quốc Anh gần đây tập trung vào một cơ sở tái chế ở nước này cho thấy rằng bất cứ nơi nào có khoảng từ 6 đến 13% nhựa được xử lý cuối cùng có thể được thải vào nước hoặc không khí dưới dạng vi nhựa, những hạt nhỏ phổ biến có kích thước nhỏ hơn 5mm được tìm thấy ở khắp mọi nơi từ tuyết ở Nam Cực đến bên trong cơ thể con người.

Các nhà lãnh đạo thế giới, bộ trưởng môi trường và các đại diện khác từ 173 quốc gia vào năm 2022 đã đồng ý phát triển một hiệp ước ràng buộc về mặt pháp lý bao gồm “toàn bộ vòng đời” của nhựa từ sản xuất đến thải bỏ, sẽ được đàm phán trong hai năm tới, đây được cho là thời khắc lịch sử quan trọng về môi trường của LHQ.

Thời gian tới, họ sẽ gặp nhau ở Paris, vì các cuộc đàm phán đã bị chỉ trích do các tổ chức phi chính phủ cho biết tiếng nói của các nước đang phát triển sẽ không được chấp nhận tại các cuộc đàm phán về nhựa của Liên hợp quốc lý do bị tổn hại do xã và đốt rác thải nhựa, cũng như những quốc gia rất quan trọng đối với việc tái chế.

Nếu không có những tiếng nói đó, người ta lo ngại rằng các cuộc đàm phán sẽ bị ảnh hưởng bởi lợi ích của nhóm doanh nghiệp. Graham Forbes, người đứng đầu chiến dịch nhựa toàn cầu của Tổ chức Hòa bình xanh Mỹ (Greenpeace USA) cho biết: Ngành nhựa, bao gồm các công ty nhiên liệu hóa thạch, hóa dầu và hàng tiêu dùng, tiếp tục coi tái chế nhựa là giải pháp cho cuộc khủng hoảng ô nhiễm nhựa.

Nhưng họ cho rằng độc tính của nhựa thực sự tăng lên khi tái chế. Nhựa không có tên trong nền kinh tế tuần hoàn và rõ ràng giải pháp thực sự duy nhất để chấm dứt ô nhiễm nhựa là giảm sản xuất nhựa ồ ạt.

Kể từ những năm 1950, khoảng 8 tỷ tấn nhựa đã được sản xuất. Báo cáo của Tổ chức Hòa bình xanh (Greenpeace) liệt kê các nghiên cứu quốc tế được đánh giá cao cho thấy không chỉ một tỷ lệ nhỏ (9%) nhựa đã từng được tái chế, mà còn cho thấy những loại nhựa này có nồng độ hóa chất độc hại cao hơn, làm tăng nguy cơ gây hại cho sức khỏe con người, động vật và môi trường.

Báo cáo cho biết, nhựa tái chế thường chứa hàm lượng hóa chất cao hơn như chất chống cháy độc hại, benzen và các chất gây ung thư khác, các chất gây ô nhiễm môi trường bao gồm điôxin, brom hóa và clo hóa, cùng nhiều chất gây rối loạn nội tiết có thể gây ra những thay đổi đối với nồng độ hormone tự nhiên của cơ thể.

Nhựa phế thải được dành để tái chế thường được xuất khẩu từ các quốc gia có thu nhập cao sang các khu vực có kinh tế nghèo hơn trên thế giới. Tiến sĩ Therese Karlsson, cố vấn khoa học của Mạng lưới loại bỏ Chất ô nhiễm Quốc tế (IPEN), cho biết: “Nhựa được tạo ra từ các hóa chất độc hại và những hóa chất này không đơn giản biến mất khi nhựa được tái chế. Khoa học cho thấy rõ ràng rằng tái chế nhựa là một minh chứng có gây độc hại đồng thời là mối đe dọa đối với sức khỏe của chúng ta và môi trường trong suốt quá trình tái chế”.

Nói một cách đơn giản, nhựa đầu độc nền kinh tế tuần hoàn không phù hợp với nền kinh tế xanh và cơ thể chúng ta, đồng thời gây ô nhiễm không khí, nước và thực phẩm. Chúng ta không nên tái chế nhựa có chứa hóa chất độc hại. Các giải pháp thực sự cho cuộc khủng hoảng nhựa sẽ yêu cầu kiểm soát toàn cầu đối với hóa chất trong nhựa và giảm đáng kể sản xuất nhựa.

Sản xuất nhựa được dự báo sẽ tăng gấp ba lần vào năm 2060. Greenpeace cho biết bất kỳ hiệp ước nhựa toàn cầu nào cũng phải đạt được mức giảm đáng kể ngay lập tức trong sản xuất nhựa, đây là bước đầu tiên trên con đường loại bỏ hoàn toàn việc sản xuất nhựa nguyên chất.

Tổ chức Hòa bình xanh cho biết những loại nhựa còn sót lại phải được tái sử dụng càng nhiều càng tốt, trong khi các công nghệ xử lý chất thải được phát triển ngoài công nghệ thông thường là đốt hoặc chôn lấp.

Năm nay ngày Môi trường thế giới 5/6 được Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) phát động với chủ đề “Giải pháp cho ô nhiễm nhựa” (Solutions to Plastic Pollution), trong đó tập trung thực hiện chiến dịch “Chống ô nhiễm nhựa” (Beat Plastic Pollution). Chủ đề Ngày Môi trường thế giới năm 2023 nhằm truyền tải mạnh mẽ thông điệp cùng xây dựng lối sống bền vững, hài hòa với thiên nhiên; sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học và thích ứng với biến đổi khí hậu; kiểm soát, giải quyết ô nhiễm rác thải nhựa thông qua các chính sách, sáng kiến và tham gia cơ chế hợp tác toàn cầu, khu vực; hướng tới lối sống xanh hơn, sạch hơn; tăng cường tái chế, tái sử dụng; thúc đẩy xây dựng nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững; thực thi hiệu quả chính sách chống rác thải nhựa.

Theo đó, nội dung hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới và Tháng hành động vì môi trường năm 2023 được Bộ Tài nguyên và Môi trường đề nghị tập trung vào các hoạt động, như: tổ chức tuyên truyền và thực hiện các quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các cơ chế, chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường; thực hiện hiệu quả các Đề án về chống rác thải nhựa; xây dựng ban hành quy định, cơ chế, chính sách ưu đãi đối với các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm thân thiện với môi trường, doanh nghiệp tái chế; các cơ quan truyền thông đại chúng tăng cường tuyên truyền về các hoạt động, nhiệm vụ, nội dung, chủ đề về bảo vệ môi trường, tập trung tuyên truyền các mô hình điển hình tạo sự lan tỏa, hưởng ứng của các tầng lớp nhân dân.

Đồng thời, nhân rộng các mô hình hiệu quả trong việc tổ chức thu gom, phân loại, xử lý rác thải sinh hoạt, rác thải nhựa tại nguồn... Tập trung cao điểm từ cuối tháng 5 đến kết thúc tháng 6 năm 2023, đồng loạt tổ chức các hoạt động cộng đồng như: phát động Chiến dịch chung tay giảm thiểu rác thải nhựa bằng các hành động thiết thực như thành lập liên minh nói không với túi nilon khó phân hủy, sản phẩm nhựa dùng một lần; đẩy mạnh hoạt động thu hồi, tái chế, tái sử dụng túi nilon khó phân hủy, sản phẩm nhựa dùng một lần; khuyến khích người tiêu dùng, sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường.

Xuân Vinh