Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ VIII – Đổi mới và chất lượng

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Giải thưởng Sách Quốc gia được tổ chức thường niên từ năm 2018 cho đến nay và ngày càng khẳng định vị thế là giải thưởng cấp quốc gia trong lĩnh vực xuất bản. Qua bảy kỳ tổ chức, Giải thưởng đã trở thành sự kiện văn hóa có uy tín, góp phần phát hiện, tôn vinh các tác phẩm có giá trị nổi bật về tư tưởng, học thuật, khoa học và thẩm mỹ; đồng thời, định hướng bạn đọc, lan tỏa văn hóa đọc và thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của hoạt động xuất bản.

Với những điều chỉnh về cơ cấu, tiêu chí và phương thức tổ chức, Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng xét chọn, mở rộng cơ hội tôn vinh nhiều hơn các bộ sách có giá trị và sức lan tỏa, qua đó khẳng định vai trò của xuất bản trong phát triển toàn diện văn hoá, con người Việt Nam trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Họp báo thông tin về Lễ trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII. Ảnh: BTC.

1. Những điểm mới của Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII

Để tiếp tục nâng cao chất lượng, đưa Giải thưởng Sách Quốc gia xứng tầm với vị thế là một giải thưởng cấp quốc gia, đồng thời, tạo sự lan tỏa mạnh mẽ cũng như đưa Giải thưởng đến gần hơn với bạn đọc, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp tục sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện Điều lệ và Quy Giải thưởng mới với nhiều điểm mới cụ thể như:

Hoàn thiện cơ cấu giải theo hướng tinh gọn, hợp lý

Cơ cấu giải thưởng được điều chỉnh từ 05 mảng xuống còn 04 mảng, trên cơ sở hợp nhất các mảng có tính tương đồng về nội dung học thuật và định hướng tư tưởng (hợp nhất mảng sách chính trị, kinh tế và mảng sách khoa học xã hội và nhân văn thành mảng sách chính trị, kinh tế, khoa học xã hội và nhân văn). Việc sắp xếp lại này không chỉ bảo đảm phù hợp với thực tiễn xuất bản hiện nay mà còn tạo điều kiện để đánh giá tác phẩm một cách toàn diện, liên ngành và thực chất hơn. Đồng thời, mảng sách khoa học được mở rộng, bổ sung các nội dung về giáo dục và đổi mới sáng tạo, phản ánh đúng yêu cầu phát triển tri thức trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế tri thức. Cách tiếp cận mới giúp tăng khả năng lựa chọn những bộ sách có giá trị ứng dụng cao, gắn với thực tiễn phát triển đất nước.

Hoàn thiện tiêu chí chấm giải, đề cao chất lượng và sức lan tỏa

Hệ thống tiêu chí được rà soát, bổ sung và cụ thể hóa theo hướng rõ ràng, minh bạch, thuận lợi cho việc chấm và phản biện. Cơ cấu điểm được điều chỉnh hợp lý nhằm:

- Đề cao giá trị tư tưởng, học thuật và đóng góp thực tiễn của tác phẩm;

- Nhấn mạnh tính phổ cập tri thức mới, đặc biệt ở mảng giáo dục, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo;

- Tăng tỷ trọng đánh giá về khả năng tiếp cận bạn đọc và mức độ lan tỏa trong xã hội;

- Bổ sung tiêu chí riêng đối với sách dịch, bảo đảm sự công bằng và phù hợp đặc thù.

Việc hoàn thiện tiêu chí không chỉ nâng cao chất lượng xét chọn mà còn tạo điều kiện để nhiều bộ sách có giá trị thực sự, có ảnh hưởng tích cực trong đời sống học thuật và xã hội được xem xét, tôn vinh xứng đáng.

Mở rộng nguồn đề cử, tăng cường sự tham gia của xã hội

Bên cạnh đề cử từ các nhà xuất bản, Giải thưởng tiếp tục mở rộng đối tượng đề cử, cho phép bạn đọc và cơ quan báo chí tham gia giới thiệu tác phẩm. Hạng mục “Sách được bạn đọc yêu thích” được duy trì và hoàn thiện quy trình xét chọn, kết hợp chấm chuyên môn và bình chọn công khai. Cách làm này giúp Giải thưởng phản ánh đầy đủ hơn tiếng nói của xã hội, đồng thời phát hiện thêm nhiều tác phẩm có sức sống trong cộng đồng, từ đó mở rộng cơ hội để các bộ sách có giá trị và được đông đảo bạn đọc đón nhận được vinh danh.

Ứng dụng phân tích dữ liệu truyền thông trong quá trình xét chọn

Đối với các tác phẩm được đề nghị trao giải cao, Ban Tổ chức phối hợp với đơn vị công nghệ thực hiện tổng hợp, phân tích dữ liệu dư luận từ báo chí và các nền tảng truyền thông. Việc tham chiếu dữ liệu khách quan góp phần hỗ trợ Hội đồng trong quá trình xem xét, bảo đảm tính thận trọng, đồng thuận xã hội, đồng thời phản ánh mức độ quan tâm thực tế của xã hội đối với tác phẩm.

2. Công tác chấm và kết quả của Giải

Cục Xuất bản, In và Phát hành đã phối hợp với Hội Xuất bản tổ chức tiếp nhận sách đề cử tham dự Giải từ các nhà xuất bản, công ty liên kết, các cơ quan báo chí và bạn đọc. Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII thu hút sự tham gia của 46/52 nhà xuất bản trong cả nước với 397 tên sách và bộ sách (512 cuốn). Số lượng tác phẩm tham dự tiếp tục tăng so với kỳ trước, cho thấy sự quan tâm và hưởng ứng tích cực của các đơn vị xuất bản (nhiều hơn 25 tên sách và bộ sách, 57 cuốn sách so với Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VII).

Hạng mục “Sách được bạn đọc yêu thích” ghi nhận hơn 150 cuốn sách được đề cử từ độc giả. Qua hai vòng sơ khảo và bình chọn, các tác phẩm tiêu biểu đã được lựa chọn để trình Hội đồng Chung khảo xem xét.

Hội đồng Sơ khảo, Hội đồng Chung khảo và Hội đồng Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII quy tụ trên 70 giáo sư, nhà khoa học, chuyên gia uy tín đầu ngành và nhà quản lý giàu kinh nghiệm. Quy trình chấm giải được thực hiện nghiêm túc, khoa học, qua nhiều vòng đánh giá độc lập, phản biện và bỏ phiếu kín, bảo đảm tính khách quan và chuyên môn.

Việc nghiên cứu kỹ hồ sơ, thảo luận tập thể và xem xét phản biện chuyên sâu đã giúp Hội đồng lựa chọn được những tác phẩm thực sự tiêu biểu về nội dung, hình thức và tác động xã hội. Định hướng chung của mùa giải năm nay là ưu tiên những bộ sách có giá trị bền vững, đóng góp thiết thực cho đời sống tinh thần và tri thức của cộng đồng.

Công tác chấm Giải thưởng sách quốc gia lần thứ VIII đã thực hiện khoa học, chặt chẽ; các thành viên Hội đồng Sơ khảo, Hội đồng Chung khảo, Hội đồng Giải thưởng Sách Quốc gia đã làm việc công tâm, nghiêm túc, khách quan, chấm sách tham dự Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII theo đúng Điều lệ và Quy chế Giải thưởng. Các tác phẩm được đề xuất xét trao giải đều bảo đảm chất lượng nội dung và hình thức. Căn cứ kết quả bỏ phiếu tại Hội đồng Giải thưởng Sách Quốc gia, Cục Xuất bản, In và Phát hành và Hội Xuất bản Việt Nam đã tổng hợp trình Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch thông xem xét trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII cho 50 cuốn sách, bộ sách, gồm: 02 Giải A; 17 Giải B; 23 Giải C; 05 Giải Khuyến khích; 05 Giải Sách được bạn đọc yêu thích (có 02 cuốn sách đạt 02 giải mỗi cuốn).

3. Tổ chức Lễ trao Giải

Lễ trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII sẽ được tổ chức vào hồi 20h00 ngày 08 tháng 3 năm 2026 tại Trường Quay S1 Đài Truyền hình Việt Nam. Các đồng chí Lãnh đạo Đảng, Nhà nước sẽ đến dự, chỉ đạo Giải thưởng cùng sự tham dự của lãnh đạo các cơ quan Trung ương và địa phương, đại diện các tổ chức nghề nghiệp, các tác giả, dịch giả, những người làm sách cùng đông đảo bạn đọc; được truyền hình trực tiếp trên sóng VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam và các cơ quan thông tấn, báo chí, phát thanh và truyền hình ở Trung ương và địa phương.

Trong khuôn khổ chương trình, Ban Tổ chức phối hợp với các nhà xuất bản tổ chức trưng bày, giới thiệu các bộ sách có giá trị cao được xuất bản trong thời gian qua và các tác phẩm đạt giải qua các kỳ. Hoạt động này nhằm tiếp tục lan tỏa giá trị của sách, tạo không gian kết nối giữa tác giả, nhà xuất bản và bạn đọc.