Nông dân ủ rơm rạ để làm phân bón và trồng nấm ở huyện Châu Thành, tỉnh An Giang

Nông dân giới thiệu mô hình ủ rơm với urê để nuôi bò.

Dự án được hợp tác thực hiện bởi Liên minh Toàn cầu về Sức khỏe và Ô nhiễm (GAHP) dưới sự tài trợ của Bộ Môi trường, thực phẩm và nông nghiệp Vương Quốc Anh (DEFRA). Dự án do Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh và Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Long An giám sát với sự hỗ trợ của Hiệp hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE).

Châu Thành là huyện thuần nông của tỉnh An Giang, nơi cây lúa là cây trồng chủ lực, với tổng diện tích hơn 79.457 ha. Nhưng chỉ 36,7% diện tích trồng lúa của huyện (29.167,65ha) được thu gom rơm rạ.

Theo Ban tổ chức dự án, họ quyết định thực hiện dự án vì cho rằng người nông dân chỉ có thể thay đổi thói quen đốt rơm rạ trên đồng khi có mô hình sử dụng rơm rạ để tạo thu nhập.

Dự án đã nâng cao nhận thức về việc sử dụng phụ phẩm của cây lúa và hạn chế đốt rơm rạ thông qua các video, bài viết truyền thông hướng dẫn kỹ thuật nhằm tuyên truyền, thuyết phục người dân về tác hại của việc đốt rơm rạ đối với môi trường và hiệu quả kinh tế của các mô hình tận dụng rơm rạ. Dự án cũng đã được tuyên truyền trên nhiều kênh mạng xã hội, xây dựng 3 tờ rơi về 3 mô hình trồng nấm rơm, ủ rơm bằng urê và ủ rơm làm phân bón. Dự án cũng đã tập huấn cho nông dân ở xã Vĩnh Thanh cách áp dụng các mô hình này để tăng thu nhập cho hộ gia đình.

Dự án đã nhân rộng việc áp dụng các mô hình tận dụng phụ phẩm từ cây lúa trên địa bàn tỉnh bằng cách phối hợp với các xã lựa chọn 12 hộ gia đình tham gia mô hình. Theo chương trình, các hộ gia đình đã được hướng dẫn kỹ thuật ban đầu và được giám sát, hỗ trợ thường xuyên trong suốt quá trình thực hiện mô hình. Chương trình đã hỗ trợ chi phí cho 4 hộ gia đình (2 triệu đồng/hộ).

Nông dân thực hiện mô hình trồng nấm rơm trong nhà.

Dự án cũng đã triển khai 12 mô hình trên địa bàn huyện, trong đó có 4 mô hình trồng nấm trong nhà tại Vĩnh Nhuận. Tại xã Cần Đăng, 4 mô hình ủ phân hữu cơ và 4 mô hình ủ phân bằng urê làm thức ăn chăn nuôi được áp dụng tại các xã Vĩnh Thạnh, Tân Phú, Bình Hòa và Hòa Bình Thạnh.

Các mô hình được bà con nông dân đón nhận bởi ngoài lợi ích về môi trường, còn mang lại hiệu quả kinh tế cụ thể cho các hộ gia đình. Kết quả phỏng vấn 11 hộ nông dân thực hiện ủ phân từ rơm rạ cho thấy, quy mô mô hình từ 8-20 m3 (sử dụng 25-80 cuộn rơm). Sau khi trừ chi phí đầu tư ban đầu, mỗi vụ người tham gia sẽ có thêm thu nhập từ 3,1 - 5 triệu đồng.

Phỏng vấn 7 hộ trồng nấm trong nhà cho thấy, với quy mô 20 - 300m2 (sử dụng 40-500 cuộn rơm), sau khi trừ chi phí đầu tư ban đầu và chi phí thực tế từng vụ sẽ có thêm thu nhập từ 3 - 12 triệu đồng. Trong khi đó, ủ phân urê làm thức ăn chăn nuôi sẽ tiết kiệm được ngày công lao động so với việc cắt cỏ làm thức ăn cho gia súc. Bên cạnh đó, dịch vụ cuốn rơm bằng máy cũng mang lại lợi nhuận khoảng 7 triệu đồng, đạt 4ha/ngày và 200 cuộn/ha. Chủ ruộng sẽ được trả 500.000 đồng/ha.

Kết quả của dự án cho thấy, sử dụng rơm rạ trong các mô hình hữu ích đã góp phần giảm ô nhiễm không khí, hạn chế hiệu ứng nhà kính, trả lại chất dinh dưỡng cho đất, hạn chế xói mòn đất, giảm thiểu ô nhiễm đất trồng lúa.

Các mô hình này phù hợp với điều kiện phát triển của địa phương vì tạo thêm việc làm cho lao động nông thôn, tận dụng lao động nhàn rỗi, tạo điều kiện cân bằng giới tính. Đây là tiền đề thuận lợi để nhân rộng các mô hình trên toàn tỉnh An Giang, nơi có tới 70% diện tích tự nhiên được sử dụng để trồng lúa.