Phòng chống ngộ độc thực phẩm từ các bếp ăn tập thể

Theo đó, trong giai đoạn từ năm 2010 – 2019, cả nước ghi nhận 1.556 vụ ngộ độc thực phẩm, với 47.422 người mắc, trong đó có 271 người chết, 40.187 người phải nhập viện điều trị. So sánh giai đoạn 5 năm 2015 - 2019 và giai đoạn 2010 - 2014 cho thấy, số vụ ngộ độc thực phẩm trung bình/năm, số người mắc, số người nhập viện và tử vong trung bình/năm đều giảm.
Năm 2020, tính đến ngày 31/5, toàn quốc đã ghi nhận 48 vụ ngộ độc thực phẩm làm 872 người mắc, 824 người nhập viện điều trị và 22 người tử vong, so với cùng kỳ năm 2019 tăng 11 vụ (29,7%) ngộ độc thực phẩm, tăng 18 người mắc, 17 người tử vong. Như vậy, số ca tử vong do ngộ độc thực phẩm chỉ trong 5 tháng đầu năm 2020 đã tăng cao hơn số tử vong trung bình/năm của giai đoạn 2015-2020. Phân tích 1.604 vụ ngộ độc được ghi nhận từ năm 2010 đến năm 2020, nguyên nhân gây ngộ độc chủ yếu do vi sinh vật (chiếm 38,7%), độc tố tự nhiên (28,4%), hóa chất (4,2%)….
Riêng ngộ độc thực phẩm tại các bếp ăn tập thể trong khu chế xuất, khu công nghiệp, từ năm 2010 đến năm 2019, cả nước ghi nhận 149 vụ với 10.847 người mắc, 9.889 người nhập viện. Trung bình mỗi năm xảy ra 15 vụ với 1.135 người mắc và 1.084 người nhập viện. Đáng chú ý trong 2 năm gần đây (2018, 2019), tình hình ngộ độc thực phẩm tại bếp ăn tập thể trong khu công nghiệp, khu chế xuất đã có xu hướng giảm cả về số vụ, số mắc và nhập viện.
Phân tích cho thấy, ngộ độc thực phẩm tại bếp ăn tập thể trong khu chế xuất, khu công nghiệp xảy ra nhiều nhất ở khu vực Đông Nam Bộ và Đồng bằng Bắc Bộ, tiếp đến là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (đặc biệt là giai đoạn 2015 - 2019). Đơn cử, tại tỉnh Đồng Nai, báo cáo của Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm tỉnh Đồng Nai, giai đoạn 2016 - 2019 xảy ra 13 vụ ngộ độc thực phẩm tại các bếp ăn tập thể và tại các cơ sở nấu suất ăn công nghiệp, làm 701 người mắc. Nguyên nhân chính gây nên ngộ độc thực phẩm ở các bếp ăn tập thể tại Đồng Nai được đánh giá là do việc kiểm soát nguồn nguyên liệu đầu vào chưa được chặt chẽ, giá trị mỗi suất ăn thấp (chỉ từ 11.000 -14.000 đồng). Bên cạnh đó, cơ sở vật chất của các bếp ăn tập thể, các cơ sở cung cấp suất ăn vẫn còn nhiều hạn chế…
Trong khi đó, ông Lê Minh Hải, Phó Trưởng ban Quản lý an toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh cho biết, vấn đề an toàn thực phẩm trong các bếp ăn tập thể tại các khu công nghiệp, khu chế xuất và đặc biệt là trong các trường học trên địa bàn những năm gần đây đã được đơn vị này nỗ lực kiểm soát. Đáng chú ý là các bếp ăn tập thể trường học, trong thời gian từ năm 2015 đến 2019 trên địa bàn thành phố để xảy ra 22 vụ ngộ độc thực phẩm trong trường học với 196 người mắc. Nguyên nhân là do quá trình chế biến, vận chuyển suất ăn khiến vi sinh vật xâm nhập gây ngộ độc. Thông qua kiểm tra bếp ăn tập thể và một số cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống trong trường học, Ban Quản lý an toàn thực phẩm phát hiện một số đơn vị vi phạm về điều kiện đảm bảo an toàn thực phẩm (một số trường phát hiện có côn trùng, động vật gây hại xâm nhập vào khu vực sơ chế và chế biến thực phẩm; căng tin một số trường sử dụng nước đá uống chưa có bao bì kín khi vận chuyển đến trường…); chưa bố trí được bếp ăn cũng như khu vực ăn uống cho học sinh…

Tại Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Thanh Phong, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm lưu ý, những năm gần đây số lượng bếp ăn tập thể và các cơ sở cung cấp suất ăn sẵn không ngừng gia tăng, do đó nguy cơ ngộ độc thực phẩm tại bếp ăn tập thể trong khu chế xuất, khu công nghiệp, trường học... vẫn xảy ra. Trong thời gian qua, Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế thường xuyên phối hợp với các địa phương tiến hành thanh tra, kiểm tra vẫn phát hiện nhiều cơ sở vi phạm quy định về an toàn thực phẩm như không có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, vi phạm quy định an toàn thực phẩm về nguyên liệu, chế biến, bảo quản, vận chuyển thức ăn…
Cũng theo ông Nguyễn Thanh Phong, một trong những nguy cơ đáng báo động là việc các bếp ăn tập thể sử dụng các nguyên liệu, thực phẩm trôi nổi, không rõ nguồn gốc, sử dụng thực phẩm chế biến sẵn, khâu vận chuyển, bảo quản thực phẩm của các đơn vị sản xuất, kinh doanh và cung cấp suất ăn công nghiệp không đảm bảo an toàn. Trong đó, mối nguy lớn nhất chính là từ các suất ăn chế biến sẵn. Qua kiểm tra giám sát, khoảng 70% số vụ ngộ độc thực phẩm là do sử dụng suất ăn từ nơi khác vận chuyển đến.
Trong thời gian tới, Cục An toàn thực phẩm yêu cầu các địa phương nâng cao trách nhiệm, hiệu lực, hiệu quả quản lý của Ủy ban nhân dân các cấp, huy động sự phối hợp tham gia của các đoàn thể, các tổ chức chính trị xã hội. Các địa phương tổ chức cán bộ đặc trách nắm chắc các đối tượng, xây dựng kế hoạch kiểm soát phù hợp đối với từng khu chế xuất, khu công nghiệp, từng bếp ăn tập thể; nghiên cứu đề xuất chính sách can thiệp về giá thành tối thiểu, khuyến cáo về định mức dinh dưỡng của một suất ăn sẵn cho công nhân.

Cục An toàn thực phẩm yêu cầu các doanh nghiệp chịu trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm cho đơn vị, ký cam kết giữa doanh nghiệp với y tế địa phương, Ban quản lý khu chế xuất, khu công nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thông tin, truyền thông, giáo dục với mục tiêu chuyển đổi hành vi theo hướng bền vững và có trách nhiệm xã hội. Các cơ quan chức năng tăng cường thanh tra, kiểm tra bếp ăn tập thể tại khu công nghiệp, khu chế xuất nhằm phát hiện và xử lý nghiêm các vi phạm; đình chỉ hoạt động, xử lý nghiêm các vi phạm đối các cơ sở cung cấp suất ăn sẵn, cơ sở tổ chức nấu ăn, khen thưởng kịp thời và xử lý nghiêm, công khai các vi phạm để cảnh báo.

Đinh Hằng