Tái chế rác thải xây dựng: Đâu là giải pháp bền vững

Hiện nay, tại các thành phố lớn trong đó có Hà Nội với hàng trăm các dự án xây mới, cải tạo, phá dỡ các tòa nhà, quá trình xây dựng nhà ở tại các khu dân cư. Điều này đồng nghĩa với việc, sẽ có thêm hàng chục nghìn tấn RTXD bị thải bỏ ra môi trường.

Một khu vực đổ trạt thải, phế liệu xây dựng khu vực ngõ 99 Định Công Hạ, Hoàng Mai, Hà Nội đổ tràn cả xuống hồ ao.

Theo đó, trung bình mỗi ngày tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh phát sinh khoảng 2.500 - 3.000 tấn RTXD, nhưng chỉ một số lượng ít được đưa vào các bãi chôn lấp, còn lại những đống RTXD tự phát xuất hiện bên vệ đường, trên các khu đất trống, ven sông hồ là thực trạng thường thấy tại các khu dân cư trên địa bàn các quận, huyện của TP.

Không những vậy, nhiều hộ dân khi thực hiện tháo dỡ, sửa chữa các công trình xây dựng đã đổ lẫn RTXD với rác sinh hoạt hàng ngày hoặc thuê đội ngũ đồng nát vận chuyển mà không quan tâm đến việc RTXD sẽ được bỏ đi đâu. Điều này gây khó khăn cho hoạt động thu gom và xử lý rác thải của các đơn vị môi trường đô thị.

Theo chia sẻ của một công nhân vệ sinh môi trường trên địa bàn quận Hoàng Mai (Hà Nội), trong quá trình thu gom rác thải thường xuyên gặp những bao tải, bao trạc của rất nhiều hộ gia đình sau khi họ thu dọn sửa chữa nhà ở.

“Nếu chúng tôi thu gom thì không đúng quy định nhưng không thu gom nhếch nhác trên vỉa hè, đường phố" - nữ công nhân vệ sinh môi trường cho hay.

Thực tế cho thấy, chính quyền địa phương tại nhiều quận, huyện trên địa bàn thành phố chưa thực sự quyết liệt, thiếu sự giám sát trong công tác thu gom, kiểm tra và xử lý những trường hợp vi phạm về đổ phế thải.

Tại phường Định Công, quận Hoàng Mai, Hà Nội, tình trạng đổ trộm RTXD vẫn diễn ra tràn lan gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng sức khỏe người dân. Rác thải xây dựng đang bức tử một số ao hồ tại phường này. Tình trạng xe ba bánh chở rác thải xây dựng và vật liệu xây dựng chạy trong những ngõ ngách cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn giao thông, gây tiếng ồn, gây ô nhiễm môi trường do rơi vãi trong quá trình vận chuyển. Mặc dù chính quyền địa phương đã triển khai nhiều giải pháp nhằm ngăn chặn tình trạng trên, nhưng lại chưa thường xuyên và không đem lại hiệu quả.

Khu vực đường ven hồ Định Công luôn trong tình trạng nhếch nhác do rác thải gây ô nhiễm môi trường.

Một số ý kiến của các chuyên gia môi trường cho rằng, để hạn chế tình trạng đổ RTXD tự phát, hạn chế tối đa gây ô nhiễm môi trường, chính quyền các địa phương cần có những biện pháp quản lý chặt chẽ hơn nữa khi cấp phép các công trình xây dựng, yêu cầu các nhà thầu, chủ đầu tư thực hiện đúng các quy định về xử lý RTXD, tăng cường kiểm tra, giám sát.

Bên cạnh đó, một trong những vướng mắc trong việc xử lý RTXD trên địa bàn Hà Nội là thiếu điểm tập kết. Tại quận Hoàng Mai, hoạt động xây dựng ngày càng phát triển mạnh. Khối lượng RTXD thải ra môi trường cũng nhiều hơn và ảnh hưởng không nhỏ tới cuộc sống của người dân.

Rác thải xây dựng gây mất mỹ quan và ô nhiễm môi trường tại ngõ 230/31 phố Định Công Thượng, Hoàng mai, Hà Nội

Hiện nay, chính quyền địa phương chủ yếu tuyên truyền người dân phá dỡ, thu dọn rác thải đúng quy định, mặt khác hướng dẫn người dân tái sử dụng phế thải làm vật liệu san lấp mặt bằng, nâng nền hoặc lấp ao. Tuy nhiên, vẫn có tình trạng đổ RTXD không đúng nơi quy định, đổ trộm ra đường giao thông, vỉa hè, đất nông nghiệp… gây ô nhiễm môi trường, làm mất mỹ quan đô thị và không đảm bảo an toàn giao thông.

Với thực trạng RTXD như hiện nay, nếu không nhanh chóng có những biện pháp quản lý việc thu gom, xử lý RTXD, các đô thị có thể trở thành những bãi phế thải xây dựng khổng lồ, làm gia tăng tình trạng ô nhiễm môi trường, đặc biệt là môi trường không khí, đe dọa đến sức khỏe người dân đô thị.

Cần tối đa hóa tái chế, tái sử dụng rác thải xây dựng

Cùng với các giải pháp căn cơ như nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương, xây dựng khu tập kết và xử lý RTXD… Theo PGS.TS Vũ Thanh Ca - Khoa Môi trường, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, để giảm thiểu phát sinh RTXD và hạn chế những tác động tiêu cực đến môi trường thì giải pháp tái chế, tái sử dụng RTXD là một giải pháp lâu dài và bền vững. Giải pháp này vừa có thể hạn chế lượng chất thải và giảm nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, vừa có thể tận dụng những giá trị tài nguyên sẵn có bởi trong RTXD có nhiều nguyên vật liệu có khả năng tái chế, tái sử dụng cao như kim loại, gạch, bê-tông…

Tuy nhiên, để làm được điều này trước hết cần phải coi RTXD là một nguồn tài nguyên. Chỉ khi, cơ quan quản lý nhà nước, các nhà thầu xây dựng, đơn vị thu gom coi RTXD là nguồn tài nguyên, thấy được lợi ích từ RTXD, từ đó sẽ tìm kiếm và đưa ra những giải pháp để tái sử dụng hoặc tái chế nó thành những sản phẩm có giá trị kinh tế và lợi ích cho môi trường. Các cơ quan quản lý Nhà nước cần có những quy định tăng cường tái sử dụng và tái chế chất thải rắn, xây dựng và phát triển thị trường và kinh doanh chất thải.

Trong ngành xây dựng, việc quản lý và xử lý rác thải là một phần quan trọng để bảo vệ môi trường và đảm bảo tính bền vững cho dự án.

Theo Luật Bảo vệ Môi trường 2020, các doanh nghiệp và nhà thầu xây dựng có trách nhiệm quản lý và xử lý rác thải xây dựng một cách bền vững. Điều 53 của Luật này quy định rằng mọi hoạt động xử lý chất thải phải tuân theo quy chuẩn kỹ thuật và bảo vệ môi trường, bao gồm việc phân loại, thu gom, và tái chế rác thải từ quá trình xây dựng.

Ngoài ra, Nghị định 38/2015/NĐ-CP về quản lý chất thải và phế liệu cung cấp chi tiết về quy trình phân loại, thu gom, và xử lý rác thải xây dựng. Theo đó, các tổ chức phải đảm bảo rác thải xây dựng được xử lý đúng quy định, tránh gây ô nhiễm môi trường, đồng thời khuyến khích tái chế và sử dụng lại các vật liệu xây dựng.

Một số giải pháp cho công tác xử lý và tái chế rác thải xây dựng

Phân loại rác thải tại nguồn: Trước tiên, các loại rác thải xây dựng cần được phân loại ngay tại công trường, bao gồm vật liệu có thể tái chế như gạch, bê tông, thép, gỗ, và các loại rác thải không thể tái chế như xi măng hỏng, nhựa hoặc rác hữu cơ. Việc phân loại tại nguồn giúp giảm thiểu chi phí và tối ưu hóa quá trình tái chế.

Thu gom và vận chuyển rác thải: Sau khi phân loại, rác thải phải được thu gom và vận chuyển đến các khu vực xử lý hoặc tái chế. Việc này phải tuân theo các quy định về quản lý chất thải của địa phương và đảm bảo an toàn trong quá trình vận chuyển, tránh rò rỉ hay thất thoát gây ô nhiễm môi trường.

Xử lý rác thải không tái chế: Những loại rác thải không thể tái chế cần được xử lý đúng cách, thường là qua các phương pháp như chôn lấp hợp vệ sinh hoặc đốt. Tuy nhiên, chôn lấp chỉ nên được sử dụng như giải pháp cuối cùng để tránh gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường.

Tái chế và tái sử dụng vật liệu: Các vật liệu như bê tông, thép và gạch có thể được tái chế để sử dụng lại trong các công trình khác. Ví dụ, bê tông cũ có thể được nghiền nhỏ để làm vật liệu nền đường, thép có thể được tái chế để sản xuất các sản phẩm thép mới. Việc tái sử dụng không chỉ giúp tiết kiệm tài nguyên mà còn giảm chi phí cho các dự án xây dựng.

Quy trình xử lý và tái chế rác thải xây dựng không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là giải pháp bền vững giúp bảo vệ môi trường và tiết kiệm tài nguyên. Việc tuân thủ đúng quy định pháp luật về quản lý chất thải sẽ giúp các doanh nghiệp xây dựng đảm bảo sự phát triển bền vững và tránh những vi phạm pháp lý.