Chuyên đề Rác thải và những hệ lụy: Thực trạng và giải pháp xử lý ô nhiễm môi trường từ rác thải tại xã Hải Lựu, huyện Sông Lô (Vĩnh Phúc)

Theo thống kê, lượng rác thải sinh hoạt trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc hiện khoảng 920 tấn/ngày. Tình trạng ô nhiễm môi trường do rác thải sinh hoạt hiện nay là rất phổ biến do phương pháp xử lý hiện nay rất thủ công, với các lò đốt rác quy mô nhỏ cấp xã, cơ sở xử lý do tư nhân đầu tư. Hầu hết các bãi chôn lấp và cơ sở xử lý rác thải đang hoạt động hiện nay chưa đáp ứng được quy chuẩn về môi trường.

Hợp tác xã dịch vụ Môi trường Hải Lựu không thực hiện đúng theo cam kết ban đầu

Đến nay, hầu hết bãi chôn lấp đã quá tải, các lò đốt đều đã xuống cấp, công nghệ thô sơ, lạc hậu và không đáp ứng quy định pháp luật về bảo vệ môi trường. Đây là thực trạng đang đặt ra đòi hỏi giải pháp căn cơ để giải quyết triệt để vấn đề trong thời gian tới.

Qua khảo sát thực tiễn, lấy ý kiến từ nhiều hộ dân tại thôn Giếng Trẹo xã Hải Lựu (Sông Lô) về việc ô nhiễm môi trường từ bãi rác thải sinh hoạt, đã cho thấy thực trạng đáng báo động từ rác thải. Với việc hàng trăm hộ dân nơi đây hàng ngày phải sinh hoạt, lao động, di chuyển qua bãi rác tạm của xã và phải chịu cảnh ô nhiễm khí thải, nước thải từ khu vực tập kết rác chưa xử lý, ngấm xuống lòng đất, rò rỉ ra ngoài gây mất vệ sinh môi trường.

Anh N.V.N, người dân xã Hải Lựu cho biết:“Bãi rác được xây dựng và đi vào hoạt động từ năm 2012, từ khi đi vào hoạt động đã gây ô nhiễm môi trường và gây mùi hôi thối. Phần nước chảy từ bãi rác ra làm hỏng hết diện tích đất trồng lúa nước xung quanh”.

Ông Trần Văn Cử là người dân chứng kiến nhiều việc lò đốt gây ô nhiễm môi trường khẳng định, việc xử lý rác thải trước kia một tuần đốt 1 đến 2 lần, mỗi lần đốt lên có mùi khét, rất khó chịu cho sức khỏe. Nhưng 2 năm trở lại bãi rác không đốt nữa và chuyển sang chôn lấp, tuy nhiên việc đào lên lấp xuống nhiều do không còn diện tích đất chôn lấp gây ra hệ lụy những đống rác chất cao nhiều mét, lộ thiên, nước thải ngấm ra ngoài rất mất vệ sinh. Người dân chúng tôi kiến nghị rất nhiều, nhưng đến nay tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn vậy, người dân mỗi lần đi qua đều rất khó chịu, lâu dần có thể sức khỏe của bà con nhân dân nhất là trẻ em và người già sẽ bị mắc các bệnh về đường hô hấp…

Một trong những tiêu chí quan trọng để về đích xã Nông thôn mới theo chiến lược, mục tiêu của Chương trình mục tiêu Quốc gia về Xây dựng Nông thôn đó là tiêu chí số 17 về môi trường chỉ rõ, “tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt và chất thải rắn không nguy hại trên địa bàn được thu gom, xử lý theo quy định đạt từ 80% - 90%” mới đảm bảo đạt tiêu chí về môi trường. Trước thực trạng ô nhiễm môi trường tại bãi rác địa điểm thôn Giếng Trẹo xã Hải Lựu (Sông Lô) thì việc xã này đạt các tiêu chí về môi trường hay không? Và có đủ điều kiện trở thành xã nông thôn mới hay không? Và sau này còn mục tiêu về xã nông mới nâng cao thì giải pháp sẽ như thế nào? Câu trả lời đang bỏ ngỏ.

Trao đổi với ông Đào Tiến Trung - Chủ tịch UBND xã Hải Lựu về nội dung trên, ông Trung cho biết, đây là bãi tập kết rác thải chung của xã, đã được UBND xã ký hợp đồng với Hợp tác xã Dịch vụ Môi trường Hải Lựu. Hợp tác xã môi trường có nhiệm vụ thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt của địa phương về điểm tập kết là bãi rác Hố Nứa. Ông Trung khẳng định, việc xử lý rác thải phải đảm bảo đúng quy trình thì mới quyết toán được kinh phí chi cho sự nghiệp môi trường, tuy nhiên khi phóng viên đề nghị được tiếp cận hợp đồng thu gom rác thải thì ông Trung từ chối và cho rằng mình không có nghĩa vụ cung cấp những giấy tờ đó.

Việc cung cấp thông tin cho báo chí, là nghĩa vụ và trách nhiệm của các đơn vị khi làm việc với báo chí, trừ những trường hợp trong Khoản 2, Điều 38 cảu Luật Báo chí ra thì không có lý do gì Chủ tịch UBND xã Hải Lựu lại trả lời vô trách nhiệm như vậy? Việc phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí đã được quy định rất rõ thẩm quyền, chức năng của Chủ tịch UBND xã; Vấn đề cung cấp hay không cung cấp tài liệu thể hiện trách nhiệm của lãnh đạo xã, có công khai, có minh bạch hay không? Báo chí là cơ quan ngôn luận nói lên tiếng nói của người dân, những mong mỏi, kỳ vọng của người dân vào một chính quyền tốt, vào một môi trường sống tốt. Tài liệu chi cho sự nghiệp môi trường của năm 2021, hay 6 tháng của năm 2022 không thuộc danh mục tài liệu bí mật nhà nước, hay các bí mật theo luật quy định, nên việc né tránh và trả lời vô trách nhiệm thực sự làm cho nhân dân nghi ngại “có vấn đề” trong việc chi này.?

Được biết, các địa phương trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc hàng năm đều được cấp kinh phí phân bổ từ ngân sách nhà nước nguồn chi cho sự nghiệp môi trường mỗi xã từ 350 triệu đến hàng tỷ đồng; bên cạnh đó người dân cũng có những đóng góp theo quy định theo mật độ dân cư, theo đầu người, theo ngành nghề kinh doanh mà đóng góp từ 5.000 đồng đến vài chục ngàn đồng. Theo nhiều người công tác trong lĩnh vực môi trường cho biết, việc chi như vậy có thể nói là đủ để xử lý rác thải, nếu chỉ đào lên lấp xuống và mua chế phẩm xử lý thì không thể hết được số tiền lớn như vậy?

Mới đây, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Phúc Nguyễn Văn Khước đã ký quyết định phê duyệt: Đề án thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt và vệ sinh môi trường trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.

Bãi tập kết rác tại xã Hải Lựu, Sông Lô gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân

Đề án là yêu cầu hết sức cần thiết nhằm giải quyết những vấn đề bức xúc do rác thải gây ra. Đây cũng là hành động, lộ trình cụ thể để thực hiện chỉ tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phúc lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2020 - 2025 xác định chỉ tiêu về bảo vệ môi trường đến năm 2025 là tỷ lệ thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt đáp ứng quy chuẩn môi trường đạt 97% ở khu vực đô thị và 80% ở khu vực nông thôn; tỷ lệ bãi chôn lấp rác thải được cải tạo, xử lý, tái sử dụng đạt trên 95%.

Đồng thời, phiên chất vấn tại kỳ họp thứ 7, HĐND tỉnh khóa XVII của tỉnh Vĩnh Phúc diễn ra tháng 6/2022 vừa qua, Chủ tịch UBND tỉnh Lê Duy Thành khẳng định môi trường là vấn đề tỉnh đặc biệt quan tâm. Tỉnh đang đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng xây dựng nhà máy xử lý rác thải công nghệ cao tại Lập Thạch, đây sẽ giải pháp căn cơ giải quyết cơ bản tình trạng ô nhiễm môi trường từ rác thải trên địa bàn tỉnh.

Những đề án thu gom rác thải của Vĩnh Phúc, hay lời nói của Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Phúc Lê Duy Thành đã mang đến kỳ vọng lớn cho nhân dân Vĩnh Phúc, mong rằng sẽ sớm trở thành hiện thực, góp phần bảo vệ sức khỏe, nâng cao đời sống nhân dân.

Nguyễn Quang – Hoàng Dương