Con người đang khai thác và tàn phá thiên nhiên trên quy mô chưa từng có

Trung bình, quần thể động vật có vú, chim, cá, lưỡng cư và bò sát trên toàn cầu đã giảm 68% từ năm 1970 đến năm 2016, theo Báo cáo Hành tinh sống được đưa ra hai năm một lần của WWF và Hiệp hội Động vật học London (ZSL), hai năm trước, con số này là 60%.

Thu hoạch đậu tương hàng loạt ở Campo Verde, Brazil. Việc thâm canh nông nghiệp đã góp phần vào sự sụp đổ của một số quần thể động vật. Ảnh: Alffoto/WWF.

Nghiên cứu này là một trong những đánh giá toàn diện nhất về đa dạng sinh học toàn cầu hiện có và đã được 134 chuyên gia trên khắp thế giới tuân thủ. Nghiên cứu phát hiện ra rằng, từ các khu rừng nhiệt đới ở Trung Mỹ đến Thái Bình Dương, thiên nhiên đang bị con người khai thác và tàn phá trên quy mô chưa từng được ghi nhận trước đây.

Phân tích đã theo dõi dữ liệu toàn cầu về 20.811 quần thể của 4.392 loài động vật có xương sống. Những loài được giám sát bao gồm các động vật bị đe dọa cao như gấu trúc và gấu Bắc Cực, cũng như các loài lưỡng cư và cá ít được biết đến hơn. Các số liệu mới nhất có sẵn cho thấy, ở tất cả các khu vực trên thế giới, các quần thể động vật hoang dã có xương sống đang suy giảm, trung bình giảm hơn 2/3 kể từ năm 1970.

Robin Freeman, người đứng đầu cuộc nghiên cứu tại ZSL, cho biết: “Có vẻ như chúng tôi đã dành 10 đến 20 năm để nói về những sự sụt giảm này và không thực sự làm được gì về nó. Chúng tôi ngồi tại bàn làm việc và biên soạn những thống kê này nhưng thực sự khó để chỉ ra mức độ nghiêm trọng của sự sụt giảm này”.

Châu Mỹ Latinh và Caribe ghi nhận mức giảm đáng báo động nhất, với mức giảm trung bình là 94% trong các quần thể động vật hoang dã có xương sống. Các loài bò sát, cá và lưỡng cư trong khu vực bị ảnh hưởng tiêu cực nhất do việc khai thác quá mức các hệ sinh thái, phân mảnh môi trường sống và dịch bệnh.

Châu Phi và khu vực Châu Á Thái Bình Dương cũng đã trải qua sự sụt giảm lớn về sự phong phú của các loài động vật có vú, chim, cá, động vật lưỡng cư và bò sát, giảm lần lượt 65% và 45%. Châu Âu và Trung Á ghi nhận mức giảm 24%, trong khi dân số giảm trung bình 33% ở Bắc Mỹ. Để hình thành Chỉ số Hành tinh sống (LPI), giống như một chỉ số thị trường chứng khoán về động vật hoang dã, các khu vực đa dạng sinh học hơn trên thế giới, chẳng hạn như các vùng nhiệt đới, được coi trọng hơn.

Một con cá mập chết bị bao vây bởi rác trên bãi biển Hann ở Dakar. Ảnh: Seyllou / AFP / Getty Images

Các chuyên gia cho biết, LPI là bằng chứng thêm về sự tuyệt chủng hàng loạt lần thứ sáu của sự sống trên Trái đất, với 1 triệu loài đang gặp nguy hiểm do hoạt động của con người, theo báo cáo đánh giá toàn cầu của Liên hợp quốc vào năm 2019. Nạn phá rừng và chuyển đổi không gian hoang dã để sản xuất thực phẩm cho con người được cho là nguyên nhân chính phá hủy “mạng sống” của Trái đất.

Báo cáo nhấn mạnh rằng, 75% diện tích đất không có băng trên Trái đất đã bị thay đổi đáng kể bởi hoạt động của con người và gần 90% diện tích đất ngập nước trên toàn cầu đã bị biến mất kể từ năm 1700.

Mike Barrett, giám đốc điều hành về bảo tồn và khoa học tại WWF, cho biết: “Hành động khẩn cấp và ngay lập tức là cần thiết trong lĩnh vực thực phẩm và nông nghiệp. Tất cả các chỉ số về mất đa dạng sinh học đang đi sai hướng nhanh chóng. Ngay từ đầu, cần phải có quy định để loại bỏ ngay việc phá rừng ra khỏi chuỗi cung ứng của chúng tôi. Đó là điều hoàn toàn quan trọng”.

Theo báo cáo, các khu vực nước ngọt là một trong những sinh cảnh chịu thiệt hại lớn nhất, với 1/3 loài ở những khu vực đó bị đe dọa tuyệt chủng và dân số trung bình giảm 84%. Các loài bị ảnh hưởng bao gồm cá tầm Trung Quốc, cực kỳ nguy cấp ở sông Dương Tử, giảm 97%.

Sử dụng phân tích vệ tinh, báo cáo cũng phát hiện ra rằng, các khu vực hoang dã không có dấu ấn của con người chỉ chiếm 25% diện tích trên cạn của Trái đất và phần lớn bị giới hạn ở Nga, Canada, Brazil và Australia.

Các khu rừng nhiệt đới trên khắp thế giới đang bị khai thác quá mức. Ảnh: Roger Leguen / WWF

Tanya Steele, giám đốc điều hành của WWF, cho biết: “Chúng ta đang xóa sổ động vật hoang dã trên hành tinh, đốt rừng gây ô nhiễm và đánh bắt quá mức vùng biển đã phá hủy các khu vực hoang dã. Chúng ta đang phá hủy thế giới, nơi mà chúng ta gọi là nhà, mạo hiểm sức khỏe, an ninh và sự tồn tại của chúng ta trên Trái đất”.

Ngài David Attenborough cho rằng, nhân loại đã bước vào một kỷ nguyên địa chất mới - kỷ nguyên nhân tạo, nơi con người thống trị Trái đất, nhưng đó có thể là thời điểm chúng ta học cách trở thành người quản lý hành tinh của mình: “Làm như vậy sẽ đòi hỏi những thay đổi có hệ thống trong cách chúng ta sản xuất thực phẩm, tạo ra năng lượng, quản lý đại dương và sử dụng vật liệu. Nhưng trên hết, nó sẽ đòi hỏi một sự thay đổi trong quan điểm. Thời gian vì lợi ích quốc gia thuần túy đã qua, chủ nghĩa quốc tế phải là cách tiếp cận của chúng ta và làm như vậy sẽ mang lại sự bình đẳng hơn giữa những gì các quốc gia lấy từ thế giới và những gì họ cho lại. Các quốc gia giàu có hơn đã mất rất nhiều và giờ đã đến lúc phải trả giá”.

Một vài chỉ số, dữ liệu đã cho thấy rằng, một số loài có thể phục hồi nhờ các nỗ lực bảo tồn. Một nghiên cứu riêng biệt do Đại học Newcastle và BirdLife International công bố mới đây cho biết, ít nhất 28 vụ tuyệt chủng của chim và động vật có vú đã được ngăn chặn bằng các nỗ lực bảo tồn kể từ khi Công ước Đa dạng sinh học của Liên hợp quốc có hiệu lực vào năm 1993.

PHƯƠNG MAI