Áp lực môi trường buộc doanh nghiệp ĐBSCL phải chuyển đổi xanh

Theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Chi nhánh ĐBSCL (VCCI ĐBSCL), Việt Nam đã cam kết mạnh mẽ với cộng đồng quốc tế về mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Để hiện thực hóa cam kết này, Chính phủ đã ban hành nhiều quy định pháp luật, nghị định và hướng dẫn mới, yêu cầu doanh nghiệp thực hiện kiểm kê khí nhà kính, tuân thủ các chuẩn mực phát triển bền vững.

Tại ĐBSCL, từ năm 2024, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu triển khai kiểm kê phát thải khí nhà kính. Giai đoạn 2025–2026, phạm vi áp dụng tiếp tục mở rộng, trong đó các ngành chủ lực như thủy sản sẽ chính thức thực hiện. Không chỉ doanh nghiệp xuất khẩu trực tiếp, các đơn vị tham gia chuỗi giá trị cũng phải tuân thủ yêu cầu này. Chuyển đổi xanh vì vậy không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì thị trường và năng lực cạnh tranh.

Bà Ngụy Thị Giang, đại diện Công ty Green In, cho rằng trong bối cảnh phát triển bền vững trở thành chuẩn mực toàn cầu, bộ tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đang mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam, trong đó có khả năng tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi với lãi suất thấp hơn khoảng 2%.

Theo bà Giang, ESG mang lại hai lợi ích then chốt. Thứ nhất là nâng cao lợi thế cạnh tranh, uy tín và khả năng thu hút đầu tư; đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của đối tác, đặc biệt tại thị trường EU; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ tốt hơn các quy định pháp luật. Thứ hai là giúp củng cố chiến lược kinh doanh, tối ưu vận hành, tiết kiệm chi phí, cải thiện lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro thông qua hệ thống quản trị minh bạch. ESG vì vậy không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà đang trở thành đòn bẩy chiến lược để doanh nghiệp mở rộng thị trường và tiếp cận dòng vốn xanh.

Biến đổi khí hậu đang tạo ra những biến động khó lường, điển hình là tình trạng lũ lụt xảy ra ngoài khả năng dự báo. Đây là hệ quả trực tiếp của phát thải khí nhà kính từ hoạt động công nghiệp, khiến nhiệt độ toàn cầu đã tăng khoảng 1,1°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Với mức tăng này, thế giới đã chứng kiến nhiều thiên tai cực đoan; nếu không kiểm soát, nhiệt độ có thể tăng lên 2°C. Vì vậy, cộng đồng quốc tế đã thống nhất mục tiêu hạn chế mức tăng dưới 1,5°C và hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia, đặc biệt là EU và Hoa Kỳ, đang triển khai hàng loạt cơ chế và quy định mới tác động trực tiếp đến thương mại. Riêng EU đã áp dụng cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), quy định chống phá rừng (EUDR), chỉ thị báo cáo bền vững (CSRD) và chỉ thị thẩm định chuỗi cung ứng (CSDDD), tạo áp lực ngày càng lớn đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu nông, thủy sản tại ĐBSCL.

Bà Nguyễn Thị Thương Linh, Phó Giám đốc VCCI ĐBSCL cho biết, năm qua không ít doanh nghiệp Việt Nam đã chịu tác động nặng nề từ cú sốc thuế quan tại thị trường Mỹ, dẫn đến sụt giảm doanh thu và nguy cơ mất thị trường. Trong khi đó, việc chuyển hướng sang thị trường mới đòi hỏi sự chuẩn bị dài hạn và bài bản, còn châu Âu tiếp tục gia tăng các rào cản xanh gắn với phát triển bền vững.

Theo bà Thương Linh, doanh nghiệp hiện phải đối mặt với ba áp lực lớn. Thứ nhất là áp lực tuân thủ, khi khối lượng tiêu chuẩn tăng nhanh nhưng có thể giảm gánh nặng nếu chuẩn bị sớm và xây dựng hệ thống phù hợp. Thứ hai là áp lực chi phí, do đầu tư cho công nghệ, quản trị và dữ liệu là yêu cầu bắt buộc nếu muốn duy trì thị trường. Thứ ba là áp lực về lao động và kiểm kê khí nhà kính, trong bối cảnh EU siết chặt minh bạch điều kiện lao động và đo lường phát thải ngày càng chính xác.

Liên quan đến các cam kết quốc gia, bà Linh cho biết tại COP26, Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, đồng thời đặt mục tiêu giảm 43,5% phát thải vào năm 2030 trong các lĩnh vực năng lượng, nông nghiệp, lâm nghiệp sử dụng đất, chất thải và sản xuất công nghiệp. Riêng nông nghiệp và chế biến công nghiệp hai lĩnh vực gắn chặt với ĐBSCL được kỳ vọng giảm lần lượt 43% và 38,3% vào năm 2030. Điều này cho thấy Việt Nam không chỉ đáp ứng sức ép quốc tế mà đang chủ động chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng xanh và bền vững.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Hà, chuyên gia về biến đổi khí hậu, cho biết nhiều tiêu chuẩn quốc tế hiện đã yêu cầu kiểm kê và công bố phát thải khí nhà kính đối với thủy sản, coi đây là điều kiện bắt buộc khi tham gia thị trường toàn cầu. Xu hướng này đang lan nhanh sang các ngành nông sản và thực phẩm, buộc doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt là các đơn vị có thị trường tại châu Âu, phải tính toán phát thải trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Theo bà Hà, hiện gần 100 cơ sở chế biến thực phẩm trong nước thuộc diện phải kiểm kê phát thải, lập kế hoạch giảm phát thải và chuẩn bị tham gia thị trường carbon thí điểm từ năm 2026, tiến tới vận hành chính thức sau năm 2029. Do đó, doanh nghiệp cần sớm xây dựng hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm định phát thải (MRV), đồng thời đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng và chuyển đổi nhiên liệu sạch để đáp ứng kịp thời các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường trong nước và quốc tế.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng gay gắt, chuyển đổi xanh không chỉ là giải pháp mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Với doanh nghiệp ĐBSCL, đây vừa là thách thức tuân thủ, vừa là cơ hội tái cấu trúc để phát triển bền vững. Chủ động kiểm kê phát thải, chuẩn hóa báo cáo, đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng và minh bạch hóa chuỗi cung ứng sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp giảm rủi ro, nâng cao thương hiệu và duy trì lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế.