Hành trình làm giàu bền vững từ trái sầu riêng ở Cần Thơ

Vườn sầu riêng của ông Huỳnh Thanh Lâm.

Sinh ra và lớn lên ở vùng đất miệt vườn Nhơn Ái, ông Huỳnh Thanh Lâm thấu hiểu hơn ai hết những thăng trầm của nghề làm nông. Nhiều năm trước, kinh tế gia đình ông cũng như bao hộ nông dân khác, quanh quẩn với những vườn cây ăn trái giá trị thấp, phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường. Có những mùa trái chín rộ nhưng thương lái ép giá, nông dân bán không đủ bù chi phí.

Giai đoạn năm 1995-2000 là quãng thời gian khó khăn chung của nông dân vùng này. Giá nhiều loại nông sản rơi xuống mức rất thấp, có lúc chỉ vài ngàn đồng mỗi ký. Cuộc sống bấp bênh khiến không ít hộ dân chấp nhận làm ăn cầm chừng, trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước. Riêng ông Lâm, trong lòng luôn canh cánh một câu hỏi là làm sao để thoát nghèo một cách bền vững, không lệ thuộc vào may rủi hay chính sách hỗ trợ.

Chính từ trăn trở ấy, ông bắt đầu tìm kiếm hướng đi mới. Khi thấy một vài hộ trong vùng trồng thử sầu riêng, ông Lâm chú ý quan sát, tìm hiểu. Ban đầu là giống sầu riêng bản địa, năng suất và giá trị kinh tế chưa cao. Tuy nhiên, so với nhiều loại cây trồng khác, sầu riêng cho thấy tiềm năng vượt trội nếu được đầu tư bài bản và đi đúng hướng. Không chần chừ, ông Lâm quyết định làm một việc mà lúc bấy giờ nhiều người cho là “liều”, phá bỏ vườn cây ăn trái kém hiệu quả, cải tạo đất để trồng sầu riêng.

Quyết định ấy là bước ngoặt lớn trong cuộc đời làm nông của ông Lâm. Bởi trồng sầu riêng không chỉ cần vốn đầu tư ban đầu cao, mà còn đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc công phu, thời gian kiến thiết dài và rủi ro không nhỏ. “Lúc đó trong tay đâu có nhiều vốn, kiến thức thì phải vừa làm vừa học. Nhưng nếu không thay đổi, thì biết đến bao giờ mới khá lên”, ông Lâm chia sẻ.

Những năm đầu trồng sầu riêng là chuỗi ngày vất vả. Ông Lâm tự mày mò học kỹ thuật, tham gia các lớp tập huấn, học hỏi kinh nghiệm từ những nhà vườn đi trước. Mỗi gốc cây đều được ông chăm chút từ khâu cải tạo đất, chọn giống, bón phân đến phòng trừ sâu bệnh.

Vườn sầu riêng của gia đình ông ngày càng phát triển ổn định, cho năng suất cao. Từ vài công đất ban đầu, đến nay gia đình ông Lâm có khoảng 4,3 ha sầu riêng với nhiều giống chất lượng cao như Ri6, Monthong, Musang King, đặc biệt là Black Thorn, giống sầu riêng có giá trị kinh tế cao. Nhờ đó, cuộc sống gia đình ông dần ổn định, có của ăn của để. Người dân trong vùng gọi ông bằng cái tên thân quen nhưng đầy nể trọng “tỷ phú” sầu riêng Nhơn Ái.

Tuy nhiên, với ông Huỳnh Thanh Lâm, thành công cá nhân chưa bao giờ là đích đến cuối cùng. Khi đã có được cuộc sống ổn định, ông trăn trở nhiều hơn đến chuyện làm sao để bà con nông dân xung quanh cùng phát triển. Ông nhận thấy, nếu mỗi hộ sản xuất manh mún, mạnh ai nấy làm, thì dù có năng suất cao cũng khó tạo dựng thương hiệu và khó tiếp cận thị trường lớn.

Từ suy nghĩ đó, ông Lâm đứng ra vận động bà con thành lập Hợp tác xã Tân Thành. Những ngày đầu không hề dễ dàng, bởi không ít người còn e dè, chưa quen với cách làm ăn tập thể. Bằng uy tín cá nhân và hiệu quả thực tế từ vườn sầu riêng của mình, ông Lâm dần thuyết phục được các hộ dân tham gia. Đến nay, HTX Tân Thành có 19 thành viên, với tổng diện tích sầu riêng hơn 14 ha, sản lượng hằng năm đạt khoảng 250-300 tấn.

Điểm khác biệt của HTX Tân Thành là sản xuất theo hướng an toàn, có kiểm soát.

Điểm khác biệt của HTX Tân Thành là sản xuất theo hướng an toàn, có kiểm soát. Các thành viên tuân thủ quy trình VietGAP, thống nhất sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo danh mục cho phép, kiểm soát chặt chẽ dư lượng. Nhờ đó, sầu riêng của HTX được thị trường đón nhận, giá bán ổn định hơn, thu nhập của các xã viên từng bước được cải thiện. Nhiều hộ không chỉ thoát nghèo mà còn vươn lên khá giả.

Lão nông Huỳnh Thanh Lâm vẫn đều đặn có mặt ngoài vườn sầu riêng từ lúc trời còn chưa sáng.

Dù vậy, theo ông Lâm, bài toán lớn nhất hiện nay vẫn là đầu ra bền vững. Phần lớn sầu riêng của HTX vẫn phải bán qua thương lái, doanh nghiệp xuất khẩu ít khi thu mua trực tiếp từ nhà vườn. Việc qua nhiều khâu trung gian khiến lợi nhuận của nông dân bị giảm, mối liên kết trong chuỗi giá trị chưa thật sự chặt chẽ. “Mình làm sạch, làm đúng quy trình, nhưng nếu không gắn kết được với doanh nghiệp thì vẫn còn nhiều rủi ro”, ông Lâm kể.

Chính vì vậy, vai trò của liên kết chuỗi trong phát triển nông nghiệp là điều cần thiết. Theo ông, để trái sầu riêng vươn xa, không thể chỉ dựa vào nỗ lực của nông dân, mà cần sự đồng hành của doanh nghiệp, nhà khoa học và chính quyền địa phương. Đặc biệt, việc xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và nâng cao tiêu chuẩn an toàn là yêu cầu tất yếu nếu muốn chinh phục thị trường quốc tế.

Sau sáp nhập, xã Nhơn Ái có trên 3.000 ha cây ăn trái, chủ yếu là các loại có giá trị kinh tế cao, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng. Ông Nguyễn Út Em, Phó Chủ tịch UBND xã Nhơn Ái cho biết, địa phương xác định kinh tế vườn tiếp tục là hướng phát triển chủ lực. Hiện nay địa phương đang phối hợp với các hợp tác xã và doanh nghiệp xây dựng mã số vùng trồng, áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, đồng thời khuyến khích đầu tư chế biến sau thu hoạch nhằm gia tăng giá trị nông sản.

Sau sáp nhập, xã Nhơn Ái có trên 3.000 ha cây ăn trái, chủ yếu là các loại có giá trị kinh tế cao.

Với những đóng góp bền bỉ và thiết thực, ông Huỳnh Thanh Lâm, Giám đốc HTX Tân Thành đã được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam vinh danh là Nông dân Việt Nam xuất sắc năm 2025, cùng nhiều bằng khen từ Trung ương đến địa phương. Nhưng với ông, phần thưởng lớn nhất vẫn là niềm tin của người tiêu dùng. “Làm nông bây giờ không thể làm theo kiểu cũ. Phải nghĩ cho lâu dài, nghĩ cho sức khỏe người tiêu dùng, cho tương lai”, ông Lâm chia sẻ.

Từ câu chuyện vượt khó đến mô hình hợp tác xã hoạt động hiệu quả, hành trình của ông Huỳnh Thanh Lâm đã góp phần khẳng định nông nghiệp chỉ thực sự bền vững khi đặt chất lượng, an toàn và liên kết thị trường làm nền tảng. Điều này cũng đang minh chứng cho khát vọng nâng tầm sầu riêng Cần Thơ, hướng tới nông nghiệp hiện đại và bền vững.