Nên làm gì với chứng ăn uống vô độ tâm thần?

Bạn Mai Phương đang là sinh viên của một trường đại học, luôn chịu sự áp đặt từ những cơn thèm ăn không kiểm soát, đồng thời luôn lo sợ về việc trở nên béo phì. Mai Phương luôn ăn uống quá mức rồi sau đó tự gây nôn và sử dụng thuốc nhuận tràng. Tuy nhiên, Mai Phương không nhận ra rằng mình đang mắc phải chứng ăn vô độ tâm thần. Bác sĩ Nguyễn Kim Anh, đến từ Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, sau 8 tháng trải qua những cơn ăn quá nhiều, cô ngày càng trở nên xấu hổ và bi quan. Mai Phương trở nên lỳ trong nhà, tránh xa tiếp xúc với mọi người, không tham gia vào các hoạt động vui chơi như trước đây như đi chơi, hoặc tham gia các câu lạc bộ tại trường và cũng trở nên cáu kỉnh, bực tức, dẫn đến kết quả học tập kém.

ThS Vũ Tùng Sơn và BS Nguyễn Kim Anh, từ Viện Sức khỏe tâm thần tại Bệnh viện Bạch Mai, chia sẻ thông tin về bệnh ăn vô độ tâm thần

Theo hiệp hội ăn uống quốc gia Mỹ, từ 40-60% các em thiếu niên trong độ tuổi từ 6-12 lo lắng về cân nặng và béo phì. Gần 69% trong số họ quan tâm đến các hình ảnh trên các phương tiện truyền thông về hình dáng cơ thể được cho là lý tưởng. Những hình ảnh này thúc đẩy họ mong muốn giảm cân. Điều này dẫn đến tình trạng rối loạn chức năng trong não, dẫn đến các căn bệnh như chán ăn tâm thần hoặc ăn vô độ tâm thần. Thạc sĩ tâm lý Bùi Văn Toàn - Viện Sức khỏe tâm thần T.Ư cho biết, căng thẳng và xấu hổ vì bị chê trách, châm chọc về tình trạng thừa cân và béo phì là nguyên nhân chính và cũng là yếu tố quan trọng khiến thanh thiếu niên, đặc biệt là phụ nữ, mắc chứng rối loạn ăn vô độ tâm thần.

Dựa vào kinh nghiệm thực tế trong việc điều trị các bệnh nhân tâm thần và ăn vô độ tâm thần, các bác sĩ tại Viện Sức khỏe tâm thần T.Ư cho biết rằng, người bệnh thường sử dụng các biện pháp cực đoan nhằm giảm cảm giác béo phì do thức ăn gây ra. Bên cạnh việc nhịn ăn hoặc tập thể dục quá mức, nhiều người chọn cách nhịn ăn hoặc sử dụng thuốc nhuận tràng, dẫn đến tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng, mất cân bằng nội tiết tố và rối loạn nhịp tim. Chuyên gia khuyến cáo rằng nếu không can thiệp kịp thời, nguy cơ bệnh nhân rơi vào trạng thái trầm cảm nặng nề, thậm chí có nguy cơ tự tử. Hãy cùng tìm hiểu sâu hơn chứng ăn uống vô độ tâm thần trong nội dung tiếp theo.

Chứng cuồng ăn vô độ tâm thần được hiểu như thế nào?

Chứng cuồng ăn vô độ tâm thần, hay còn gọi là bệnh ăn vô độ tâm thần, là tình trạng được đặc trưng bởi các giai đoạn ăn uống vô độ, không kiểm soát, lặp đi lặp lại. Sau đó, người bệnh thường thực hiện các hành vi để tránh tăng cân như tự gây nôn, sử dụng thuốc nhuận tràng hoặc thuốc lợi tiểu, và tập thể dục quá mức.

Bệnh này ảnh hưởng đến khoảng 1,6% trẻ vị thành niên nữ và phụ nữ trẻ, cùng với 0,5% nam giới ở cùng độ tuổi. Khác với chứng chán ăn thần kinh, những người mắc chứng cuồng ăn vô độ tâm thần thường có cân nặng bình thường hoặc cao hơn bình thường.

Chứng cuồng ăn vô độ tâm thần ảnh hưởng đến khoảng 1,6% trẻ vị thành niên nữ và phụ nữ trẻ.

Những nhóm người có nguy cơ cao mắc bệnh ăn vô độ tâm thần bao gồm:

• Thanh thiếu niên hoặc người mới trưởng thành;
• Những người chịu sức ép từ xã hội và xu hướng về cái đẹp;
• Những người gặp vấn đề tâm thần, không thể kiềm chế cảm xúc, hoặc mắc các rối loạn như ám ảnh cưỡng chế, rối loạn lo âu, và trầm cảm;
• Người mẫu, diễn viên, hoặc vũ công chịu áp lực từ nghề nghiệp;
• Vận động viên thi đấu thể thao phải chịu áp lực về cân nặng.

Các triệu chứng và dấu hiệu của chứng cuồng ăn vô độ tâm thần

Bệnh nhân mắc chứng cuồng ăn thường mô tả hành vi thanh trừng sau các cơn cuồng ăn. Các cơn cuồng ăn liên quan đến việc ăn nhanh một lượng lớn thực phẩm hơn nhiều so với hầu hết mọi người sẽ ăn trong một khoảng thời gian tương tự dưới những hoàn cảnh tương tự (ví dụ, số lượng được coi là quá mức cho bữa ăn bình thường so với bữa ăn ngày lễ có thể khác nhau) kèm theo cảm giác mất kiểm soát.

Bệnh nhân có xu hướng ăn các thực phẩm ngọt, nhiều chất béo như kem và bánh. Lượng thức ăn tiêu thụ trong một cơn cuồng ăn rất đa dạng, đôi khi có thể đến hàng ngàn calo. Cuồng ăn có xu hướng diễn ra theo từng giai đoạn, thường bị khởi phát bởi căng thẳng tâm lý xã hội, có thể xảy ra thường xuyên vài lần trong ngày, và thường được thực hiện trong bí mật.

Cuồng ăn thường đi kèm với các hành vi bù trừ như tự gây nôn, sử dụng thuốc nhuận tràng hoặc thuốc lợi tiểu, tập thể dục quá mức, và/hoặc nhịn ăn.

Bệnh nhân thường có cân nặng bình thường; chỉ một số ít bệnh nhân bị thừa cân hoặc béo phì. Tuy nhiên, họ thường quá quan tâm đến trọng lượng cơ thể và/hoặc hình dáng của mình, không hài lòng với cơ thể và nghĩ rằng họ cần phải giảm cân.

Bệnh nhân mắc chứng ăn vô độ tâm thần thường có xu hướng ăn các thực phẩm ngọt, nhiều chất béo như kem và bánh.

Bệnh nhân mắc chứng cuồng ăn có khuynh hướng cảm thấy ăn năn hối lỗi hoặc tội lỗi về hành vi của họ và có nhiều khả năng thừa nhận mối quan tâm của mình khi được hỏi bởi một bác sĩ có sự thông cảm. Họ cũng ít bị cô lập về mặt xã hội và dễ có hành vi bốc đồng, lạm dụng ma túy và rượu, cũng như trầm cảm. Trầm cảm, lo âu (ví dụ liên quan đến cân nặng và/hoặc tình huống xã hội) và các rối loạn lo âu phổ biến hơn ở những bệnh nhân này.

Nguy hiểm khó lường khi mắc chứng ăn vô độ tâm thần thường gặp

Thoạt nhìn, chứng ăn vô độ tâm thần có thể không gây ra nhiều tác động đáng kể đến cơ thể. Tuy nhiên, nếu kéo dài, bệnh này có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng đe dọa tính mạng, bao gồm trầm cảm, suy nghĩ hoặc hành vi tự làm hại bản thân, rối loạn sử dụng chất gây nghiện, rối loạn lo âu, và các vấn đề trong học tập, công việc, và cuộc sống. Cụ thể, các hậu quả có thể bao gồm:

• Rối loạn điện giải: Giảm kali trong máu do các hành vi thanh trừng như móc họng, uống các loại thuốc không rõ nguồn gốc, và sử dụng thuốc lợi tiểu chưa được kiểm chứng. Điều này dẫn đến mệt mỏi, rối loạn nhịp tim, nguy cơ cao mắc bệnh suy thận hoặc thậm chí tử vong.
• Biến chứng khác: Lạm dụng thuốc có thể gây trướng bụng, sưng má và tuyến nước bọt, trào ngược dạ dày, rối loạn kinh nguyệt, táo bón, sâu răng, đau họng mãn tính, và loét dạ dày. Trào ngược dạ dày-tá tràng là dấu hiệu thường thấy của chứng ăn vô độ tâm thần.

Mặc dù những tác hại của chứng ăn vô độ tâm thần gây ra có ảnh hưởng đáng kể đến cơ thể, nhiều người vẫn không nhận thức được điều này. Họ cho rằng việc ăn uống là thói quen cá nhân, không phải là một căn bệnh nên không cần điều trị. Đến một lúc nào đó, nếu không có sự cải thiện thói quen ăn uống, việc bác sĩ can thiệp để điều trị các triệu chứng và thay đổi thói quen ăn uống lành mạnh là điều rất cần thiết.

Người bệnh nên thăm khám với bác sĩ để được phát hiện và chẩn đoán sớm chứng ăn vô độ tâm thần.

Phương pháp kiểm soát chứng cuồng ăn vô độ tâm thần

Nếu phát hiện bản thân mắc chứng ăn uống vô độ tâm thần, bạn không nên quá lo lắng vì căn bệnh này có thể điều trị được thông qua việc thay đổi thói quen sinh hoạt hàng ngày. Dưới đây là một số phương pháp giúp kiểm soát tình trạng này:

1. Thay đổi thói quen sinh hoạt và ăn uống hàng ngày
   • Tăng cường ăn thực phẩm giàu chất xơ: Ăn nhiều chất xơ có thể giảm cảm giác thèm ăn và tăng cảm giác no lâu. Chất xơ có nhiều trong các loại ngũ cốc, hạt, và trái cây, giúp quá trình tiêu hóa chậm hơn và kéo dài cảm giác no.
   • Hạn chế ăn kiêng nghiêm ngặt: Áp dụng ăn kiêng quá nghiêm ngặt có thể gây ức chế ăn uống và dẫn đến ăn uống vô độ. Thay vào đó, nên tập trung vào việc ăn nhiều thực phẩm nguyên chất, giảm lượng thức ăn tiêu thụ mỗi ngày và hạn chế chất béo trong chế độ ăn.
2. Tập luyện thể thao
   • Tập thể dục không chỉ giúp duy trì cân nặng mà còn giúp giải tỏa căng thẳng và áp lực, ngăn ngừa ăn uống vô kiểm soát. Một số bài tập đơn giản như đi bộ, đạp xe, bơi lội, và yoga có thể rất hữu ích.
3. Uống đủ nước mỗi ngày
   • Uống đủ nước giúp giảm lượng calo nạp vào cơ thể, giảm cảm giác thèm ăn và cải thiện cân nặng. Hãy đảm bảo uống đủ nước hàng ngày để hỗ trợ quá trình kiểm soát ăn uống.
4. Không bỏ bữa
   • Bỏ bữa không giúp giảm cân mà còn tăng cảm giác thèm ăn, dẫn đến ăn nhiều hơn ở bữa sau. Vì vậy, hãy duy trì ăn đủ các bữa mỗi ngày, có thể ăn ít nhưng vẫn phải đảm bảo không bỏ bữa.

Hiện nay, tỷ lệ người mắc bệnh ăn vô độ tâm thần đi khám tâm thần vẫn còn ít. Đa số họ thường điều trị tại khoa tiêu hóa do các vấn đề liên quan đến rối loạn tiêu hóa, tổn thương ở dạ dày. Do đó, khi đến Viện Sức khỏe tâm thần, các bệnh nhân thường đã có các rối loạn trầm cảm và lo âu khác. Vì vậy, các bác sĩ khuyên rằng người bệnh nên đến các bộ phận chuyên môn trong tâm thần để tìm ra nguyên nhân gốc của bệnh và điều trị một cách hiệu quả nhất. Nếu phát hiện sớm và được can thiệp kịp thời bằng cách sử dụng thuốc, điều trị tâm lý và xử lý các hệ quả của bệnh như tổn thương dạ dày và hệ hô hấp, thì có thể hoàn toàn phục hồi.