Ô nhiễm tiếng ồn đô thị: “Sát thủ thầm lặng” bào mòn sức khỏe con người

Đi cùng với những vấn nạn như tình trạng cháy rừng, tuyệt chủng, trái đất nóng lên, ô nhiễm môi trường thì ô nhiễm tiếng ồn là một trong những mối lo khiến các nhà khoa học rất băn khoăn. Độ nguy hiểm của tình trạng này đã đạt đến mức đáng báo động khi tần suất tác động của tiếng ồn ngày một tăng.

Ô nhiễm tiếng ồn có tên tiếng Anh là: Noise pollution hoặc noise disturbance, là tiếng ồn trong môi trường vượt qua một ngưỡng an toàn cho phép, gây ra sự khó chịu cho người hoặc động vật.

Theo số liệu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong vòng 3 thập kỷ trở lại đây, ô nhiễm tiếng ồn đang trở nên bức xúc, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường và chất lượng sống của con người.

Tại Mỹ, hàng năm người ta đã phải tốn hơn 5 tỷ USD để chữa trị cho những bệnh nhân bị mắc các bệnh do ô nhiễm tiếng ồn. Hiện nay ở Việt Nam, tình trạng ô nhiễm tiếng ồn ngày càng diễn biến phức tạp và vượt khỏi tầm kiểm soát, gây ra những ảnh hưởng không nhỏ đến sự văn minh của quốc gia.

Ô nhiễm tiếng ồn đang trở nên đáng báo động, đặc biệt là các đô thị lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng. Cùng với sự phát triển của các đô thị, ô nhiễm tiếng ồn cũng ngày càng nghiêm trọng gây nguy hại, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng nhưng lại ít được quan tâm như các loại ô nhiễm khác.

Sống chung với tiếng ồn – Thực trạng đáng báo động

Từ sáng sớm đến đêm khuya, người dân phải “sống chung” với hàng loạt âm thanh công suất lớn: xe máy nẹt pô, công trình xây dựng hoạt động liên tục, loa đài quảng cáo, quán nhậu mở nhạc ầm ĩ.

Trên thực tế 90% người dân đô thị ở Việt Nam đang phải sống trong tiếng ồn. Các đô thị Việt Nam đang vượt khá xa quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về tiếng ồn. Theo kết quả nghiên cứu và đánh giá của Viện Sức khỏe nghề nghiệp và Môi trường (Bộ Y tế) tại 12 đường và nút giao thông chính ở Hà Nội cho thấy, tiếng ồn trung bình vào ban ngày là 77,8 đến 78,1 dBA, vượt tiêu chuẩn cho phép từ 7,8 đến 8,1 dBA, ban đêm là 65,3 - 75,7 dBA, vượt tiêu chuẩn từ 10-20 dBA.

Thực trạng này gây ra nhiều hệ lụy. Tiếng ồn tác động lên con người ở ba khía cạnh: che lấp âm thanh cần nghe làm suy giảm phản xạ tự nhiên của con người với âm thanh; gây bệnh đối với thính giác và hệ thần kinh, gián tiếp gây ra bệnh tim mạch; tiếp xúc với tiếng ồn cao lâu ngày dẫn tới bệnh đãng trí và bệnh điếc không thể phục hồi. Thậm chí sống trong tiếng ồn với cường độ dày, con người có thể bị tâm thần do mệt mỏi, stress, ù tai, rối loạn tiền đình, ảnh hưởng thần kinh,… Các chuyên gia y tế cho rằng, ô nhiễm tiếng ồn hiện chỉ xếp sau ô nhiễm không khí về những tác động đến sức khỏe của người dân.

Tình hình ô nhiễm tiếng ồn đã nghiêm trọng đến mức mới đây TP Hồ Chí Minh phải mở đợt cao điểm về xử lý tiếng ồn. Đà Nẵng lập đội phản ứng nhanh để xử lý ô nhiễm tiếng ồn.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mức ồn vượt quá 70 dB trong thời gian dài có thể gây hại cho thính giác và hệ thần kinh. Thế nhưng, tại nhiều khu vực trung tâm Hà Nội và TP.HCM, chỉ số tiếng ồn trung bình ban ngày thường xuyên vượt ngưỡng 85 – 90 dB, cao hơn khuyến cáo an toàn.

Khi tiếng ồn trở thành “ô nhiễm vô hình”

Khác với khói bụi hay rác thải, tiếng ồn không nhìn thấy được, nên dễ bị xem nhẹ. Nhưng các chuyên gia cảnh báo, đây chính là “loại ô nhiễm thầm lặng” có tác động nghiêm trọng nhất đến sức khỏe con người ở đô thị.

Tiếp xúc với tiếng ồn lớn liên tục làm cơ thể sản sinh hormone stress như cortisol, gây rối loạn nhịp tim và huyết áp. Nhiều người trẻ sống trong khu vực ồn ào thường xuyên gặp tình trạng mất ngủ, đau đầu, cáu gắt, giảm hiệu quả học tập và làm việc. Đặc biệt, trẻ em và người cao tuổi là nhóm chịu ảnh hưởng mạnh nhất, do hệ thần kinh và thính giác nhạy cảm.

Tắc đường kẹt xe và những tiếng còi đã trở thành vấn nạn về ô nhiễm tiếng ồn.

Nguyên nhân từ thói quen và quản lý

Hiện nay có rất nhiều nguyên nhân ô nhiễm tiếng ồn. Một số nguyên nhân điển hình có thể kể đến bao gồm: Giao thông: Xe cộ, máy bay, tàu hỏa và các phương tiện giao thông khác tạo ra tiếng ồn lớn khi di chuyển trên đường. Đặc biệt, trong các thành phố đông đúc và các tuyến đường chính, lưu lượng giao thông cao góp phần tăng cường ô nhiễm tiếng ồn. Công nghiệp: Hoạt động công nghiệp như máy móc, nhà máy sản xuất, nhà máy điện, xưởng sản xuất và thiết bị công nghiệp khác tạo ra âm thanh từ các quy trình và thiết bị hoạt động. Công trình xây dựng: Các công trình xây dựng, đặc biệt là khi sử dụng máy móc và công cụ nặng, tạo ra tiếng ồn lớn trong quá trình thi công. Hoạt động giải trí: Âm nhạc phát ra từ các quán bar, nhà hát, sân vận động, công viên giải trí và các sự kiện thể thao có thể tạo ra tiếng ồn đáng kể. Đô thị và dân cư: Sự tăng đô thị hóa và sự phát triển nhanh chóng của các khu vực đô thị dẫn đến tăng cường ô nhiễm tiếng ồn do sự hiện diện của nhiều nguồn âm thanh từ sinh hoạt hàng ngày của dân cư. Thiết bị gia đình: Các thiết bị gia đình như máy lạnh, quạt, máy giặt, tivi và âm thanh gia đình tạo ra tiếng ồn khi hoạt động. Sự ồn ào từ nguồn tự nhiên: Một số nguồn tự nhiên như gió, mưa, sóng biển và các hiện tượng thiên nhiên khác có thể tạo ra tiếng ồn trong môi trường.

Tình trạng ô nhiễm tiếng ồn phần lớn đến từ hoạt động sinh hoạt và kinh doanh thiếu ý thức của con người. Nhiều cửa hàng mở nhạc lớn để “thu hút khách”, xe cộ nẹt pô khoe máy, các công trình thi công xuyên đêm. Dù đã có quy định giới hạn tiếng ồn tối đa trong khu dân cư, nhưng việc xử lý vi phạm vẫn chưa đủ nghiêm minh, dẫn đến tình trạng “nhờn luật”.

Công tác quy hoạch đô thị thiếu đồng bộ cũng khiến vấn đề trở nên phức tạp: nhà dân xen kẽ khu công nghiệp, trường học nằm sát đường lớn, bệnh viện cạnh khu vui chơi – tất cả đều góp phần khiến người dân khó tìm được không gian yên tĩnh.

Đường phố với nhiều hàng quán sử dụng loa phát nhạc to như một cách để “thu hút” khách hàng.

Giải pháp: Trả lại sự yên bình cho thành phố

Một số biện pháp mà chúng ta có thể áp dụng để giảm ô nhiễm tiếng ồn như sau: Cải thiện thiết kế: Xây dựng và thiết kế công trình, nhà ở, và các khu vực dân cư có khả năng cách âm tốt hơn để giảm tiếng ồn từ bên ngoài. Bên cạnh đó, bạn cũng nên sử dụng vật liệu cách âm và cách nhiệt, lắp đặt cửa và cửa sổ kép hoặc cửa sổ chống tiếng ồn để không bị ảnh hưởng từ tiếng ồn. Sử dụng công nghệ giảm tiếng ồn: Áp dụng các biện pháp kỹ thuật và công nghệ để giảm tiếng ồn từ các nguồn gây ô nhiễm như sử dụng bộ chống ồn trên các thiết bị công nghiệp, bảo dưỡng và sửa chữa các phương tiện giao thông để giảm tiếng ồn phát ra. Áp dụng quy định và quy chuẩn về tiếng ồn: Thiết lập và tuân thủ các quy định và quy chuẩn về tiếng ồn trong các lĩnh vực như giao thông, công nghiệp, xây dựng và hoạt động giải trí, kiểm soát và giới hạn mức độ tiếng ồn phát ra từ các nguồn gây ô nhiễm. Giáo dục và tăng cường nhận thức: Tăng cường giáo dục và thông tin cho cộng đồng về tác động của tiếng ồn đến sức khỏe và môi trường, khuyến khích mọi người thực hiện các biện pháp cá nhân như không sử dụng âm thanh quá lớn và hạn chế tiếng ồn trong cuộc sống hàng ngày. Bảo vệ môi trường xanh: Tăng cường việc trồng cây xanh, cải thiện cảnh quan môi trường và xây dựng các khu vực công cộng yên tĩnh để giảm bức xạ tiếng ồn và tạo ra không gian yên tĩnh cho cư dân.

Mặt khác, cần sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan chức năng, doanh nghiệp và cộng đồng. Trước hết, các thành phố cần tăng cường đo đạc, giám sát tiếng ồn thường xuyên, công khai dữ liệu để người dân nắm rõ mức độ ô nhiễm khu vực mình sinh sống.

Bên cạnh đó, siết chặt quản lý âm thanh nơi công cộng, quy định rõ khung giờ cho hoạt động xây dựng, kinh doanh, tổ chức sự kiện. Người dân cũng cần nâng cao ý thức: không nẹt pô, mở nhạc lớn, hạn chế sử dụng còi xe khi không cần thiết.

Về lâu dài, các đô thị nên phát triển “không gian xanh, không gian yên tĩnh” – công viên, đường đi bộ, khu sinh hoạt cộng đồng được cách âm, trồng nhiều cây xanh để hấp thu tiếng ồn. Mỗi khoảng lặng giữa lòng thành phố không chỉ giúp con người thư giãn mà còn là “liều thuốc” cho sức khỏe tinh thần.

Ô nhiễm tiếng ồn – tưởng chừng vô hại – đang dần trở thành “sát thủ thầm lặng” trong cuộc sống hiện đại. Trả lại sự yên bình cho đô thị không chỉ là trách nhiệm của nhà quản lý, mà là lựa chọn của mỗi người. Bởi đôi khi, điều chúng ta cần nhất không phải là thêm âm thanh, mà là một khoảng lặng để lắng nghe chính mình.